داستان عجیب فانوس دریایی ثریدرانگار/ جادوی معماری وسط اقیانوس اطلس! (+فیلم و عکس)

فانوس دریایی ثریدرانگار در ایسلند روی صخره ای 36 متری در میان اقیانوس اطلس ساخته شده است. داستان شگفت انگیز ساخت و ویژگی های این سازه را بخوانید.

عصر ایران - در میان اقیانوس اطلس شمالی، در فاصله ای نه چندان دور از سواحل جنوبی ایسلند، سازه ای کوچک روی قله یک صخره باریک و بلند قرار گرفته که یکی از دشوارترین مکان های جهان برای ساخت یک فانوس دریایی به شمار می رود. این سازه که با نام فانوس دریایی ثریدرانگار (Þrídrangaviti Lighthouse) شناخته می شود، چنان در میان آب های خروشان و صخره های مرتفع محصور شده که از دور بیشتر به صحنه ای از یک فیلم ماجراجویانه شباهت دارد تا یک سازه واقعی.

اما شگفتی این فانوس دریایی فقط به موقعیت جغرافیایی آن محدود نمی شود. داستان ساخت آن در اواخر دهه 1930، زمانی که هنوز خبری از هلیکوپترهای امروزی و تجهیزات پیشرفته صخره نوردی نبود، روایت تلاش گروهی از مردان برای غلبه بر یکی از دشوارترین موقعیت های طبیعی است. آن ها باید با ابزارهای ابتدایی، از دیواره ای تقریبا عمودی بالا می رفتند تا بتوانند در نقطه ای که دسترسی به آن تقریبا غیرممکن به نظر می رسید، چراغی برای راهنمایی کشتی ها بسازند.

فانوس دریایی ثریدرانگار در نزدیکی مجمع الجزایر وستمن (Westman Islands)، در جنوب ایسلند و در آب های اقیانوس اطلس شمالی قرار دارد. این سازه روی بلندترین صخره از مجموعه ای متشکل از سه ستون سنگی طبیعی ساخته شده است؛ صخره هایی که از دل آب بیرون آمده اند و دیواره هایی بسیار شیب دار و تقریبا عمودی دارند.

نام Þrídrangar در زبان ایسلندی به معنای «سه ستون سنگی» است و به همین سه صخره اشاره دارد. بلندترین آن ها که استوریدرانگور (Stóridrangur) نامیده می شود، حدود 36 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. فانوس دریایی نیز در بالای همین صخره قرار گرفته و به دلیل موقعیت خاصش، از هر طرف با آب های آزاد احاطه شده است.

این موقعیت باعث شده ثریدرانگار یکی از منزوی ترین و دشوارترین فانوس های دریایی جهان از نظر دسترسی باشد. در اطراف آن نه ساحل مناسبی برای پیاده شدن وجود دارد، نه مسیر زمینی و نه بندری که بتوان از طریق آن به سازه نزدیک شد.

داستان ساخت این فانوس دریایی به سال 1938 بازمی گردد؛ زمانی که مهندس ایسلندی، آرنی گونار ثورارینسون (Árni G. Þórarinsson)، مسئولیت هدایت پروژه را بر عهده گرفت. او برای اجرای این طرح به سراغ گروهی از صخره نوردان باتجربه بومی جزایر وستمن رفت؛ مردانی که سال ها تجربه بالا رفتن از صخره های ساحلی برای جمع آوری تخم پرندگان دریایی را داشتند.

با این وجود، صعود به استوریدرانگور با هیچ یک از تجربه های معمول آن ها قابل مقایسه نبود. دیواره صخره تقریبا عمودی بود و سطح آن بر اثر برخورد مداوم امواج و پاشیده شدن آب دریا، لغزنده و صاف شده بود. از طرف دیگر، حتی در روزهایی که دریا آرام به نظر می رسید، موج های ناگهانی می توانستند بازگشت گروه به قایق را غیرممکن کنند.

صخره نوردان با استفاده از مته، چکش، میخ های فلزی و زنجیرهای سنگین، به تدریج مسیری مارپیچ روی دیواره صخره ایجاد کردند. آن ها در هر نوبت، بخشی از زنجیرها را به سنگ متصل می کردند تا امکان صعود در دفعات بعدی فراهم شود.

اما دشوارترین قسمت ماجرا در نزدیکی قله اتفاق افتاد. در آخرین بخش مسیر، شکل بیرون زده صخره و نبود جای مناسب برای نصب تجهیزات، ادامه صعود را بسیار دشوار کرده بود. در نهایت، اعضای گروه از روشی خطرناک استفاده کردند: یکی از مردان روی زانو نشست، نفر دوم روی پشت او ایستاد و نفر سوم با بالا رفتن از روی شانه های آن ها توانست به لبه بالایی صخره دسترسی پیدا کند.

پس از ایجاد مسیر دسترسی، نوبت به انتقال مصالح و ساخت بنا رسید. تمام تجهیزات و مصالح باید به صورت دستی و با استفاده از همان مسیر دشوار به بالای صخره منتقل می شدند. شرایط آب و هوایی نیز اجازه فعالیت مداوم نمی داد و گروه گاهی فقط چند ساعت فرصت کار داشت.

با وجود این مشکلات، اعضای گروه سرانجام برای تکمیل پروژه مدتی در بالای صخره مستقر شدند و حتی حدود یک ماه در چادر زندگی کردند. ساختمان فانوس دریایی در سال 1939 به پایان رسید؛ دستاوردی که با توجه به امکانات فنی آن دوران، یک موفقیت مهندسی قابل توجه محسوب می شد.

اگرچه ساختمان فانوس دریایی در سال 1939 تکمیل شده بود، اما روشن شدن چراغ آن سه سال دیگر طول کشید. دلیل این تاخیر به آغاز جنگ جهانی دوم مربوط می شد.

تجهیزات روشنایی مورد نیاز پروژه قرار بود از یک شرکت دانمارکی تامین شود؛ اما با اشغال دانمارک توسط آلمان نازی در سال 1940، امکان ارسال این تجهیزات فراهم نشد. در نتیجه، برای راه اندازی فانوس دریایی باید تجهیزات جایگزینی تهیه می شد.

سرانجام تجهیزات روشنایی از بریتانیا تامین شد و فانوس دریایی ثریدرانگار در پنجم ژوئیه 1942 فعالیت خود را به صورت رسمی آغاز کرد. این تاریخ، نقطه پایانی بر یکی از دشوارترین پروژه های ساخت فانوس دریایی در ایسلند بود.

شاید در نگاه اول، این سازه چندان بزرگ به نظر نرسد؛ اما موقعیت آن باعث شده اهمیتش بسیار بیشتر از ابعاد فیزیکی اش باشد.

برج اصلی فانوس دریایی یک ساختمان بتنی سفیدرنگ با ارتفاع حدود چهار متر است که روی قله صخره قرار گرفته است. ارتفاع محل قرارگیری چراغ از سطح دریا حدود 34 متر است و نور آن در شرایط مناسب تا فاصله حدود 17 کیلومتری قابل مشاهده خواهد بود.

از ویژگی های جالب این فانوس دریایی، الگوی چشمک زدن چراغ آن است. نور سفید آن با استفاده از کد مورس، حرف N را نمایش می دهد؛ به این صورت که ابتدا یک چشمک بلند و سپس یک چشمک کوتاه دیده می شود. این الگو هر 30 ثانیه تکرار می شود.

فانوس دریایی در ابتدا با سیستم روشنایی قدیمی کار می کرد، اما به مرور خودکار شد. همچنین در سال 1993 سیستم تامین انرژی آن به انرژی خورشیدی تغییر پیدا کرد. این تغییر باعث شد نگهداری و بهره برداری از سازه در چنین موقعیت دورافتاده ای ساده تر شود.

یکی از جالب ترین بخش های تاریخ این سازه، اضافه شدن سکوی فرود هلیکوپتر در دهه 1950 است. تا پیش از آن، رسیدن به بالای صخره همچنان به همان مسیر دشوار و خطرناک صخره نوردی وابسته بود.

با ساخت این سکو، امکان دسترسی گروه های تعمیر و نگهداری به فانوس دریایی فراهم شد. امروزه نیز هلیکوپتر تنها وسیله عملی برای رسیدن به این سازه محسوب می شود؛ البته فرود روی صخره به شرایط جوی بسیار مناسبی نیاز دارد.

بادهای شدید، مه و وضعیت غیرقابل پیش بینی اقیانوس اطلس می توانند حتی پرواز و فرود هلیکوپتر را نیز با مشکل مواجه کنند. به همین دلیل، تکنسین های گارد ساحلی ایسلند تنها افرادی هستند که به طور معمول برای بازرسی و تعمیرات به این مکان رفت و آمد می کنند.

با این وجود، گردشگران می توانند در شرایط مناسب، از برخی تورهای دریایی اطراف جزایر وستمن برای تماشای آن از فاصله دور استفاده کنند. در بعضی موارد نیز امکان مشاهده فانوس دریایی از طریق پروازهای گردشگری با هلیکوپتر وجود دارد؛ البته این پروازها به شرایط آب و هوایی و برنامه های مجاز بستگی دارند.

شهرت ثریدرانگار فقط به معماری و موقعیت جغرافیایی آن محدود نمانده است. این فانوس دریایی در سال 2020 به مکانی غیرمنتظره برای اجرای موسیقی تبدیل شد.

گروه راک ایسلندی KALEO برای ضبط موزیک ویدئوی قطعه «Break My Baby» به این صخره دورافتاده رفت. اعضای گروه با هلیکوپتر به بالای صخره منتقل شدند و بخشی از اجرای خود را روی سکوی فرود هلیکوپتر ضبط کردند .

این اجرا در پنجم ژوئیه 2020 منتشر شد؛ دقیقا در هفتاد و هشتمین سالگرد آغاز فعالیت فانوس دریایی. تصاویر این اجرا بار دیگر توجه علاقه مندان به این سازه منحصر به فرد را در سراسر جهان جلب کرد.

تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور