حوزه/ نشست علمی «فمینیسم غربی و مسأله زنان شرقی» با همکاری پژوهشکده زن و خانواده و انجمن علمی زن و خانواده برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری حوزه، نشست علمی «فمینیسم غربی و مسأله زنان شرقی» با همکاری پژوهشکده زن و خانواده و انجمن علمی زن و خانواده برگزار شد. در این نشست، فریبا علاسوند و زهرا داورپناه به ارائه دیدگاه‌های خود درباره نسبت میان فمینیسم غربی، تجربه تاریخی زنان غربی و مسائل زنان شرقی پرداختند.
فمینیسم در امتداد پروژه دیگری‌سازی استعماری
فریبا علاسوند در آغاز سخنان خود، با تسلیت ایام شهادت حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها)، بحث خود را حول محور منازعه معناشناختی و شیوه‌های معناسازی فمینیستی در حوزه زنان و خانواده سامان داد. وی تأکید کرد که برای بررسی تبار یک منازعه یا رویارویی، باید به پیش‌زمینه‌هایی توجه کرد که ممکن است در طول قرن‌ها شکل گرفته باشند و جریان‌های جدید در ادامه آن زمینه‌های تاریخی پدید آمده باشند.
به گفته علاسوند، جریان استعماری، به‌ویژه در حوزه شرق‌شناسی و مطالعات مربوط به زنان، نوعی سیاست «دیگری‌سازی» یا « othering » را شکل داده است؛ سیاستی که در آن جریان فرادست یا استعمارگر، خود را به‌عنوان شاخص و معیار اصلی معرفی می‌کند و دیگران را با این معیار می‌سنجد. در چنین وضعیتی، جریان مسلط خود را معیار تمدن، شناخت و پیشرفت قرار می‌دهد و سایر جوامع در جایگاه «دیگری» تعریف می‌شوند.
وی با اشاره به رمان «رابینسون کروزو»، آن را نمونه‌ای از دیگری‌سازی در بستر استعمار دانست. در این مثال، شخصیت سفیدپوست و متمدن داستان در جایگاه معیار قرار می‌گیرد و شخصیت «جمعه» به‌عنوان دیگری معرفی می‌شود؛ شخصیتی که باید از طریق آموزش زبان، فرهنگ، آداب غذا خوردن و دیگر مؤلفه‌های تمدنی به سطح مورد نظر شخصیت اصلی برسد.
علاسوند بر نکته‌ای مهم در این مثال تأکید کرد: شخصیت دیگری، تنها تا حد معینی امکان متمدن‌شدن دارد و فراتر از آن، امکان دستیابی به جایگاه شخصیت اصلی برای او فراهم نیست. از نظر وی، این مسئله نشان‌دهنده نوعی مرزبندی مفهومی میان غرب و شرق است که در آن غرب خود را معیار و شاقول تعریف می‌کند و دیگران را بر اساس میزان نزدیکی یا فاصله‌شان از این معیار می‌سنجد.
وی برای توضیح این مسئله، از تعبیر «غرب مفهومی» و «شرق مفهومی» استفاده کرد و تصریح کرد که مرز این دو الزاماً با جغرافیا منطبق نیست. به همین دلیل، حتی گروه‌هایی که از نظر جغرافیایی در اروپا قرار دارند، ممکن است در این تقسیم‌بندی مفهومی در جایگاه شرق قرار گیرند. آنچه اهمیت دارد، میزان پذیرش یا عدم پذیرش معیارهای جریان مسلط غربی است.
علاسوند در ادامه، فمینیسم را جریانی دانست که در مقطعی به پروژه تاریخی دیگری‌سازی ملحق شده و بخشی از آن شده است؛ هرچند فمینیست‌ها تمایلی ندارند خود را در این چارچوب تعریف کنند. وی اظهار کرد که جریان فمینیستی در دوره‌هایی، به‌ویژه تا پایان موج دوم، از ویژگی‌هایی همچون تمامیت‌خواهی، انحصارطلبی و تلاش برای یکسان‌سازی برخوردار بوده است. این جریان با ارائه تعاریف واحد از مفاهیم و تحمیل شاخص‌های خاص، درصدد گسترش معیارهای خود بر دیگر جوامع بوده است.
به گفته وی، این ویژگی‌ها را می‌توان در اسناد بین‌المللی حوزه زنان نیز مشاهده کرد؛ اسنادی که به‌تدریج مضامین خاصی را به‌عنوان معیارهای جهانی مطرح کرده و از اسناد پیشین تأثیر پذیرفته‌اند.
علاسوند در عین حال، به افزایش قدرت شرق مفهومی در پی تحولات تاریخی، از جمله انقلاب اسلامی ایران و نهضت‌های آزادی‌بخش، اشاره کرد و آن را زمینه‌ای برای شکل‌گیری تکثر در عرصه معناسازی جهانی دانست. وی توضیح داد که در پی این تحولات و تغییرات غرب، جریان فمینیستی نیز ناچار به پذیرش تکثر درونی شده است؛ به‌گونه‌ای که از دهه ۱۹۸۰ به بعد، در ادبیات فمینیستی از فمینیسم‌های متعدد سخن گفته می‌شود و دیگر نمی‌توان از یک پایگاه معنایی واحد برای تمام جریان‌های فمینیستی سخن گفت. با این حال، علاسوند معتقد بود که به‌رغم پذیرش رسمی تنوع و تکثر، جریان مسلط همچنان از ویژگی تک‌گویی برخوردار است و معیارهای خود را در عرصه جهانی منتشر می‌کند.
زبان و مفاهیم؛ یکی از مهم‌ترین ابزارهای انتقال فرهنگی
بخش دیگری از سخنان علاسوند به اهمیت زبان و مفاهیم در جریان استعمار و فمینیسم اختصاص داشت. وی زبان را یکی از مهم‌ترین پل‌های انتقال فرهنگ دانست و تأکید کرد که استعمار صرفاً به تغییر زبان یک ملت محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند با تغییر معانی واژگان، حذف بار معنایی آن‌ها یا جایگزین‌کردن معانی جدید، در نظام معنایی یک جامعه مداخله کند. به گفته وی، در مطالعات استعمار، زبان یکی از اهداف اصلی این فرایند به شمار می‌رود؛ زیرا تغییر معانی واژگان و اصطلاحات، به‌تدریج می‌تواند نظام فکری و فرهنگی جامعه را دگرگون کند.
علاسوند برای توضیح این مسئله، به نمونه‌هایی از تغییر معنای واژگان اشاره کرد. وی با بیان اینکه برخی مفاهیم دارای بار معنایی عمیق و ویژه‌ای هستند، توضیح داد که حذف یا تغییر معنای این واژگان می‌تواند به از دست رفتن مجموعه‌ای از معانی مرتبط با آن‌ها منجر شود. از جمله مثال‌های وی، واژه «شهید» بود. علاسوند اظهار کرد که در زبان انگلیسی واژه‌ای که تمام معانی متعالی و اعتلایی مفهوم شهید در زبان و فرهنگ اسلامی را منتقل کند، وجود ندارد و واژه‌های موجود بیشتر بر معنای قربانی یا کشته‌شده دلالت دارند. وی همچنین به نمونه‌هایی از تغییر معنای واژگان مرتبط با روابط نامشروع اشاره کرد و توضیح داد که جایگزینی تدریجی واژه‌هایی با بار اخلاقی مشخص با اصطلاحاتی مانند «رابطه» و «دیت»، می‌تواند موجب محو تدریجی بار اخلاقی و معنایی آن رفتارها شود.
به اعتقاد علاسوند، این فرایند در جریان فمینیستی نیز با استفاده از مفاهیم مختلف رخ داده است و یکی از مهم‌ترین نمونه‌های آن، مفهوم «جندر» است.
مفهوم جندر و تغییر نظام معنایی جنسیت
علاسوند با اشاره به مفهوم جندر، اظهار کرد که واژه جنسیت در زبان فارسی، معادل کاملی برای مفهوم جندر نیست؛ زیرا جندر در نظام معنایی فمینیستی، مفهومی پویا و متغیر است که در طول زمان معانی و مصادیق متفاوتی پیدا کرده است.
وی توضیح داد که در برخی دوره‌ها، این مفهوم بر نقد اغراق در تفاوت‌های زن و مرد یا نقش‌های مرتبط با زن و مرد دلالت داشته است؛ اما در ادامه، به‌ویژه از سال ۲۰۰۰ به بعد، دامنه آن به انواع مختلف جنسیت گسترش یافته است. از نظر وی، جندر صرفاً یک واژه نیست، بلکه یک ایدئولوژی گسترده است که در طول زمان، نظام معنایی خاصی را شکل داده است. علاسوند همچنین به مفاهیم عدالت، برابری و انصاف پرداخت و توضیح داد که واژه‌هایی مانند «جاستیس»، «اکوالیتی» و «اکویتی» در سنت‌های فلسفی، معانی متمایزی داشته‌اند؛ اما در اندیشه فمینیستی، این مرزهای معنایی در مواردی دچار تغییر شده‌اند. وی با اشاره به مباحث مطرح‌شده در کتاب خود با عنوان «عدالت جنسیت»، تأکید کرد که در این زمینه باید به تفاوت‌های معنایی مفاهیم توجه کرد و نباید معانی متمایز آن‌ها را بدون بررسی دقیق، یکسان تلقی کرد. به گفته علاسوند، تحمیل معانی خاص از طریق سیاست‌های کلان بین‌المللی، اسناد بین‌المللی، رسانه‌ها و متون تولیدشده، یکی از ابعاد مهم منازعه معناشناختی میان غرب مفهومی و شرق مفهومی است.
وی در پایان این بخش، نتیجه گرفت که جریان فمینیستی، به دلیل شکل‌گیری در بستر معنایی خاص خود، نتوانسته است زن شرقی را به‌درستی فهم کند و برای مسائل او راه‌حل متناسب ارائه دهد.
فمینیسم غربی، شرق‌شناسی و واقعیت استعمار
پس از سخنان علاسوند، زهرا داورپناه با اشاره به عمق مباحث مطرح‌شده در بخش نخست نشست، اظهار کرد که تلاش می‌کند با تمرکز بر مصادیق و مثال‌های جزئی‌تر، موضوع را برای دانشجویان و پژوهشگران جوان قابل پیگیری‌تر کند. وی در آغاز سخنان خود، با اشاره به تاریخ فمینیسم غربی، اظهار کرد که در برخی مقاطع تاریخی می‌توان با مطالبات عدالت‌خواهانه زنان غربی همدلی داشت؛ زیرا حجم ظلم‌هایی که بر زنان در غرب، به‌ویژه در دوره مدرن، وارد شده است، زمینه‌ساز شکل‌گیری مطالبات آنان برای عدالت بوده است. با این حال، داورپناه تأکید کرد که به شهادت برخی اندیشمندان فمینیست، این جریان در ادامه با گفتمان شرق‌شناسی و پدیده واقعی استعمار همدست شده است.
وی با تفکیک میان فمینیسم به‌عنوان یک جنبش و نظریه، شرق‌شناسی به‌عنوان یک چارچوب فهم و گفتمان، و استعمار به‌عنوان یک واقعیت تاریخی، توضیح داد که شرق‌شناسی بر ایجاد تمایزی ذاتی میان شرق و غرب استوار است؛ به‌گونه‌ای که غرب در جایگاه متمدن، دانا و پیشرفته قرار می‌گیرد و شرق به‌عنوان جامعه‌ای عقب‌مانده و نیازمند قیمومت غرب معرفی می‌شود.
داورپناه در ادامه، به واقعیت تاریخی استعمار اشاره کرد و اظهار کرد که دولت‌های غربی پس از دستیابی به برخی پیشرفت‌های تکنولوژیک، به غارت سایر نقاط جهان روی آوردند. وی تأکید کرد که نباید پیشرفت‌های غربی را به‌گونه‌ای تفسیر کرد که گویی تمام دستاوردهای مورد استفاده غرب، پیش از آن در دیگر تمدن‌ها وجود نداشته‌اند. وی با اشاره به نمونه‌هایی مانند باروت در چین و کشتی در ایران، بر ضرورت بازخوانی تاریخ استعمار تأکید کرد و مطالعه کتاب «سرگذشت استعمار» نوشته مهدی میرکیایی را برای پژوهشگران جوان ضروری دانست.
فمینیسم به‌مثابه ابزار توجیه مداخلات و جنایات غربی
داورپناه در ادامه، به استفاده ابزاری از مسئله زنان در توجیه مداخلات و حملات غربی اشاره کرد و این مسئله را یکی از مصادیق همراهی فمینیسم با استعمار دانست. وی با اشاره به جنگ آمریکا علیه عراق، اظهار کرد که دولت آمریکا همزمان با اجرای سیاست‌هایی که از سوی برخی منتقدان زن‌ستیزانه تلقی می‌شد، از موضوع ظلم به زنان عراقی برای توجیه مداخله نظامی خود بهره برد.
به گفته داورپناه، در این چارچوب، شعار نجات زنان از مردان جوامع شرقی و به‌ویژه زنان تیره‌پوست، به ابزاری برای توجیه جنگ و مداخله تبدیل شد؛ موضوعی که به گفته وی، با نوعی همدلی در سطح جهانی نیز همراه بود. وی همچنین به ماجرای «زن، زندگی، آزادی» اشاره کرد و اظهار کرد که در این زمینه، برخی از فمینیست‌های ایرانی و خارجی با استفاده از دعاوی خود فمینیستی، نسبت به نوع نگاه فمینیست‌های جهانی به زنان ایرانی پرسش‌هایی مطرح کردند.
داورپناه در این زمینه به نامه سحر دانشور خطاب به فمینیست‌های جهان در زمان ماجرای زن زندگی آزادی اشاره کرد؛ نامه‌ای که در آن این پرسش مطرح شده بود که چرا برخی زنان ایرانی در قاب توجه فمینیست‌های جهانی قرار می‌گیرند، اما زنانی که اسلام، انقلاب اسلامی و حجاب را انتخاب کرده‌اند، در این قاب دیده نمی‌شوند. وی این نمونه را مصداقی از به چالش کشیدن دعاوی فمینیستی با استفاده از مبانی خود این جریان دانست.
فمینیسم پسااستعماری و محدودیت صدای زنان شرقی
داورپناه در ادامه، به شکل‌گیری جریان فمینیسم پسااستعماری اشاره کرد و توضیح داد که برخی اندیشمندان فمینیست، به‌ویژه کسانی که از سرزمین‌های شرقی به کشورهای غربی رفته و در آنجا به مطالعه و پژوهش پرداخته‌اند، این جریان را تقویت کرده‌اند. وی با اشاره به کتاب «آیا فرودست می‌تواند سخن بگوید؟» نوشته گایاتری اسپیواک، اظهار کرد که فرودست کسی است که به هژمونی و ساختارهای مسلط جهان دسترسی ندارد و به دلیل موانع اقتصادی، سیاسی، فکری، فرهنگی و زبانی، امکان رساندن صدای خود را پیدا نمی‌کند.
به گفته داورپناه، جریان فمینیسم پسااستعماری تا حدی توانسته است برای گروه‌هایی که پیش‌تر صدای آنان شنیده نمی‌شد، فضای گفت‌وگو فراهم کند؛ اما موفقیت آن در این زمینه محدود بوده است. وی تأکید کرد که مسئله اصلی همچنان این است که افرادی که به تأیید و رسمیت جریان مسلط غربی دسترسی ندارند، نمی‌توانند به‌راحتی دیدگاه‌های خود را مطرح کنند و به کرسی بنشانند.
داورپناه با اشاره به وقایع غزه و جنگ‌های اخیر، اظهار کرد که برخی فمینیست‌ها در واکنش به وضعیت زنان غزه، اعتراض‌هایی مطرح کرده‌اند و در این مسیر با سرکوب و هزینه‌هایی مواجه شده‌اند. وی این موارد را نمونه‌هایی از ظرفیت‌های موجود برای گفت‌وگو با برخی جریان‌های فمینیستی دانست؛ هرچند تأکید کرد که این ظرفیت‌ها به معنای امکان حل مسائل زنان شرقی از طریق جنبش فمینیستی نیست.
خشونت سکولاریسم و نقد ادعای خشونت‌زایی دین
بخش دیگری از سخنان داورپناه به نقد ادعای پیوند ذاتی میان دین و خشونت اختصاص داشت. وی با اشاره به کتاب «اسطوره خشونت مذهبی» که در سخنان وی به کاوانا نسبت داده شد، اظهار کرد که در برخی گفتمان‌های غربی، خشونت به‌عنوان محصول دین معرفی می‌شود؛ در حالی که بررسی اسناد تاریخی جنگ‌های مذهبی و خشونت‌های غیرمذهبی نشان می‌دهد که نمی‌توان میان دین و خشونت، رابطه‌ای ضروری و همیشگی برقرار کرد.
داورپناه همچنین به دیدگاه برخی متفکران کشورهای دارای سابقه استعمار، از جمله طلال اسد و طه عبدالرحمن، اشاره کرد که درباره خشونت سکولاریسم بحث کرده‌اند. وی با اشاره به نمونه‌هایی از محدودیت حجاب در برخی کشورها، از جمله کشورهایی با سابقه کمونیستی، تأکید کرد که اجبار زنان محجبه به برداشتن حجاب در محیط‌های دانشگاهی، می‌تواند تجربه‌ای آزاردهنده برای زنانی باشد که حجاب و حیا را بخشی از معنای حیات دینی خود می‌دانند. به گفته وی، این مسئله نشان می‌دهد که خشونت علیه زنان را نمی‌توان صرفاً در چارچوب خشونت دینی تحلیل کرد و باید به صورت‌های دیگر اعمال خشونت و اجبار نیز توجه داشت.
ضرورت مطالعه و گفت‌وگو، بدون واگذاری معناسازی به جریان مسلط
داورپناه در جمع‌بندی این بخش، بر ضرورت مطالعه دقیق و شناسایی جریان‌هایی که می‌توانند طرف گفت‌وگو قرار گیرند، تأکید کرد. وی اظهار کرد که باید تلاش شود جریان‌هایی شناسایی شوند که امکان گفت‌وگو با آنان وجود دارد و می‌توانند زنان مسلمان و شرقی را به‌عنوان انسان‌هایی با تجربه و انتخاب‌های واقعی به رسمیت بشناسند. با این حال، داورپناه تأکید کرد که نباید انتظار داشت مسائل زنان شرقی از طریق فمینیست‌ها حل شود یا جریان فمینیستی بتواند به جای زنان شرقی برای آنان معنا تولید کند.
وی در ادامه، به سخنانی از آیت‌الله خامنه‌ای درباره وضعیت زنان در غرب اشاره کرد و اظهار کرد که در این دیدگاه، ظلم به زنان به‌عنوان یک مسئله واقعی پذیرفته شده و بر ضرورت شناخت نیروی واقعی زن‌ستیز تأکید شده است. داورپناه برای توضیح این موضوع، به برخی سخنان رهبر شهید درباره نمایشنامه‌های شکسپیر، از جمله «رام کردن زن سرکش» و «اتللو»، اشاره کرد و گفت که این آثار می‌توانند برای شناخت نگرش‌های تاریخی نسبت به زنان در غرب مورد مطالعه قرار گیرند. وی با مقایسه برخی مضامین این آثار با نگرش اسلامی به زن، اظهار کرد که در نگاه مطرح‌شده، باید از طریق آثار و ادبیات خود غرب، نگرش‌های تاریخی آن به زنان را بررسی کرد.
او همچنین تأکید کرد که ظلم به زنان در غرب مدرن، زمینه شکل‌گیری جنبش‌های فمینیستی بوده است؛ اما در ادامه، برخی از این مطالبات در چارچوب سرمایه‌داری قرار گرفته و به نوعی استثمار مضاعف زنان منجر شده است. به گفته داورپناه، چنان که رهبر شهید به درستی توضیح می دهند مفاهیمی مانند آزادی، عدالت، کرامت و حقوق زن، در این فرایند به گونه‌ای معنا شده‌اند که زنان نیز همچون مردان به نیروی کار سرمایه‌داری تبدیل شوند؛ با این تفاوت که ویژگی‌های جسمی، جنسی، عاطفی و زیبایی‌شناختی زنان نیز به‌طور مضاعف به کالا و ابزار کسب درآمد تبدیل شده است. وی نتیجه گرفت که برای فهم این وضعیت، باید به مطالعه دقیق تاریخ، ادبیات و مفاهیم فمینیستی پرداخت و از ساده‌سازی مسائل زنان در جوامع غربی و شرقی پرهیز کرد.
استانداردهای دوگانه و تفاوت وضعیت زنان در غرب جغرافیایی و غرب مفهومی
علاسوند در بخش دوم سخنان خود، با تأکید بر ضرورت تفکیک میان شرق و غرب جغرافیایی و شرق و غرب مفهومی، به بررسی برخی نمونه‌های مطالعاتی درباره وضعیت زنان و سیاست‌های خانواده در آمریکا پرداخت. وی اظهار کرد که در پژوهش خود، با برخی نقدهای فمینیستی به سیاست‌های راست‌گرایان مسیحی در آمریکا مواجه شده است. به گفته وی، برخی از این نقدها، استانداردهای دوگانه در برخورد با زنان و خانواده را آشکار می‌کنند.
استانداردهای دوگانه در سیاست‌های خانواده و زنان سیاه‌پوست
وی با اشاره به برخی متون فمینیستی در نقد سیاست‌های خانواده راست‌گرایان مذهبی، توضیح داد که در این متون، به تناقض‌هایی میان حمایت از خانواده، مخالفت با سقط جنین، مخالفت با عقیم‌سازی زنان و مخالفت با همجنس‌گرایی از یک سو، و نحوه برخورد با زنان و خانواده‌های سیاه‌پوست از سوی دیگر، اشاره شده است.
وی به نمونه‌هایی از دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ آمریکا اشاره کرد که در آن‌ها، راست‌گرایان مذهبی، مفهوم «والد شایسته» را مطرح می‌کردند. در این چارچوب، ویژگی‌هایی برای افرادی که شایسته پدر و مادر شدن بودند، تعریف می‌شد؛ اما به گفته داورپناه، سیاه‌پوستان از این تعریف استثنا شده بودند. وی توضیح داد که در دوره شکل‌گیری دولت رفاه در آمریکا، برخی امکانات مربوط به فرزندآوری و حمایت از خانواده، به‌گونه‌ای تنظیم شده بود که سیاه‌پوستان از آن محروم می‌شدند.
علاسوند همچنین به کتاب "عفیف جذابترین است". و گزارش‌های جودی واندرهد اشاره کرد و اظهار کرد که در برخی قوانین و رویه‌های مربوط به سقط جنین، عقیم‌سازی و همجنس‌گرایی، برخوردهای دوگانه‌ای نسبت به سیاه‌پوستان وجود داشته است. وی بر این نکته تأکید کرد که برخی از جریان‌هایی که در ظاهر مدافع خانواده و مخالف سقط جنین هستند، در عمل نگرانی‌های خود را به‌صورت یکسان درباره زنان و کودکان سیاه‌پوست اعمال نمی‌کنند. به اعتقاد ایشان، بررسی این موارد می‌تواند موضوع مناسبی برای پژوهش‌های علمی و حتی تدوین رساله‌های دانشگاهی باشد؛ زیرا نشان می‌دهد که در برخی موارد، قوانین و سیاست‌های موجود در غرب جغرافیایی، لزوماً شامل همه افرادی که در آن جغرافیا زندگی می‌کنند، نمی‌شود.
وضعیت زنان در کشورهای اسلامی و تفاوت الگوهای حل مسئله
علاسوند در ادامه، به وضعیت زنان در برخی کشورهای اسلامی اشاره کرد و اظهار کرد که در این کشورها، مشکلاتی مانند بی‌سوادی، بیماری‌ها، مسائل مربوط به سالمندی و مشکلات اجتماعی زنان وجود داشته است. وی تصریح کرد که در برخی از این کشورها، تا پیش از فشارهای بین‌المللی، نظام یا متولی مشخصی برای مدیریت و حل مسائل زنان وجود نداشته است.
به گفته وی، در برخی موارد، اسناد و قوانین بین‌المللی به‌عنوان عاملی برای وادارکردن دولت‌ها به توجه به مسائل زنان عمل کرده‌اند و موجب شده‌اند که این کشورها متولیانی برای پیگیری امور زنان ایجاد کنند. وی با اشاره به نمونه‌ای از سفر خود به عراق، اظهار کرد که در برخی کشورها، ساختارهای مربوط به زنان بر اساس الزامات اسناد بین‌المللی شکل گرفته‌اند و در چارچوب همان الگوها به دنبال حل مسائل زنان هستند. وی در مقابل، وضعیت ایران را متفاوت دانست و اظهار کرد که در جمهوری اسلامی ایران، از ابتدا حل برخی مسائل زنان، از جمله امنیت، آموزش و بهداشت، مورد توجه قرار گرفته است. به گفته وی، الگوی بومی پیشرفت زنان در ایران، با انگیزه‌های رهبران انقلاب شکل گرفته و بر پیشرفت زنان همراه با پاکدامنی تأکید داشته است.
تأثیر اسناد بین‌المللی بر سیاست‌گذاری حوزه زنان
وی در ادامه، به قدرت و نفوذ ادبیات بین‌المللی در حوزه زنان اشاره کرد و گفت که اسناد بین‌المللی به‌گونه‌ای تدوین شده‌اند که ارجاع به اسناد پیشین، در نگارش اسناد جدید، به یک الزام تبدیل شده است. وی با اشاره به تجربه خود در اجلاس وزرای زن سازمان همکاری اسلامی در سال ۱۳۸۹، توضیح داد که در آن اجلاس، تلاش‌هایی برای تدوین سندی درباره اقتصاد و زنان کشورهای اسلامی صورت گرفته بود. به گفته وی، یکی از مسائل مهم در آن فرایند، نحوه ارجاع یا عدم ارجاع به اسناد بین‌المللی مانند اسناد پکن، قاهره و دیگر اسناد مرتبط بود؛ زیرا ارجاع به این اسناد، می‌تواند محدودیت‌هایی در تدوین بندهای جدید ایجاد کند.
استاد اظهار کرد که در آن تجربه، تلاش شد سند مورد نظر بدون ارجاع به اسناد بین‌المللی تدوین شود و در نهایت نیز مورد پذیرش قرار گرفت. وی تأکید کرد که این نمونه نشان می‌دهد ادبیات بین‌المللی حوزه زنان تا چه اندازه قدرت و هژمونی پیدا کرده است و مقابله با آن، نیازمند تلاش علمی و فکری مستمر است.
حرکت زیگزاگی در سیاست‌های زنان و خانواده
او در ادامه، به وضعیت سیاست‌گذاری در ایران اشاره کرد و اظهار کرد که کشور در حوزه زنان، در برخی موارد با نوعی حرکت زیگزاگی مواجه بوده است. وی توضیح داد که برخی دولت‌ها، با هدف ارتقای رتبه ایران در شاخص‌های بین‌المللی شکاف جنسیتی، به دنبال افزایش اشتغال زنان در حوزه‌های مختلف بوده‌اند؛ اما در این مسیر، ممکن است پیامدهایی مانند کاهش فرصت‌های اشتغال مردان و تأثیر بر ازدواج و خانواده مورد توجه کافی قرار نگرفته باشد.
به گفته وی، دولت‌های بعدی ناچار می‌شوند با پیامدهای چنین سیاست‌هایی مواجه شوند و این مسئله، نشان‌دهنده ناپیوستگی در سیاست‌گذاری حوزه زنان و خانواده است. وی همچنین به برخی مفاهیم و معیارهای بین‌المللی اشاره کرد که در آن‌ها، خودداری از برقراری رابطه جنسی یا حجاب، به‌عنوان نشانه‌هایی از عقب‌ماندگی و محدودیت اجتماعی معرفی می‌شوند. وی تأکید کرد که در صورت نداشتن شناخت و تدبیر مناسب در مواجهه با غرب مفهومی، ممکن است در حالی که نظام سیاسی درصدد اسلامی عمل‌کردن است، بدنه اجتماعی به سمت غربی‌شدن حرکت کند.