بازارهای مالی ایران در نخستین روز پس از انتشار نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، با دو مسیر متفاوت همراه شدند. دلار آزاد با کاهش ۲ هزار و ۶۰۰ تومانی به ۲۶۹ هزار و ۹۰ تومان رسید، اما شاخص کل بورس تهران بیش از ۸۸ هزار واحد بالا رفت. سکه امامی به ۲۶۴ میلیون تومان رسید و هر گرم طلای ۱۸ عیار ۲۵ میلیون و ۷۷۲هزار و ۲۰۰ تومان شد . معامله‌گران در حال سنجش اثر تحولات سیاسی آمریکا بر آینده بازارهای دارایی هستند.
آرمان زارعی: انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا فقط یک رقابت سیاسی میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان نبود. نتیجه این انتخابات برای بازارهای مالی نیز اهمیت داشت؛ به‌ویژه آنکه تغییر ترکیب کنگره می‌تواند بر مسیر اجرای برنامه‌های دونالد ترامپ در دو سال باقی‌مانده از ریاست‌جمهوری او اثر بگذارد. پیروزی دموکرات‌ها در هر دو مجلس، معادلات سیاسی واشنگتن را تغییر داده و حالا بازارها باید خود را با شرایط جدید تطبیق دهند.
اما آنچه برای بازار ایران اهمیت بیشتری دارد، پیامدهای احتمالی این تحول بر سیاست خارجی آمریکا و آینده روابط تهران و واشنگتن است. در اقتصادی که انتظارات سیاسی سهم قابل‌توجهی در نوسانات بازار ارز و طلا دارد، حتی اخبار مربوط به تغییر موازنه قدرت در آمریکا نیز می‌تواند رفتار معامله‌گران را تحت تأثیر قرار دهد.
البته نباید از نتیجه انتخابات انتظار تغییر فوری در سیاست‌های آمریکا را داشت. ترکیب کنگره به‌تنهایی تعیین‌کننده مسیر تحریم‌ها و روابط خارجی نیست و تصمیم‌های کاخ سفید، تحولات منطقه‌ای و شرایط مذاکرات نیز در این معادله نقش دارند. با این حال، بازارها معمولاً منتظر مشخص‌شدن تمام پیامدهای یک اتفاق سیاسی نمی‌مانند و بخشی از انتظارات خود را پیش از وقوع تحولات بعدی در قیمت‌ها منعکس می‌کنند.
دلار در واکنش به تحولات آمریکا عقب نشست
نخستین واکنش قابل‌توجه در بازار داخلی به بازار ارز مربوط می‌شود. دلار آزاد در معاملات چهارشنبه ۱۳ آبان با کاهش ۲ هزار و ۶۰۰ تومانی به ۲۶۹ هزار و ۹۰ تومان رسید. افت قیمت دلار در شرایطی اتفاق افتاد که بازار ارز همچنان یکی از حساس‌ترین بازارهای داخلی نسبت به اخبار سیاسی و تحولات مربوط به روابط خارجی است.
کاهش قیمت دلار را می‌توان از زاویه تغییر انتظارات معامله‌گران بررسی کرد. بخشی از فعالان بازار ممکن است نتیجه انتخابات آمریکا و محدودترشدن قدرت مانور دولت ترامپ در کنگره را به‌عنوان عاملی برای تعدیل انتظارات سیاسی ارزیابی کنند. در چنین شرایطی، احتمال کاهش تقاضای احتیاطی و عقب‌نشینی خریدارانی که با نگرانی از آینده وارد بازار شده‌اند، وجود دارد.
با این حال، افت ۲ هزار و ۶۰۰ تومانی دلار به‌تنهایی برای صحبت از تغییر روند بازار کافی نیست. بازار ارز ایران علاوه بر اخبار سیاسی، از وضعیت عرضه و تقاضای ارز، سیاست‌های بانک مرکزی، انتظارات تورمی و شرایط تجارت خارجی تأثیر می‌گیرد. بنابراین، ادامه‌داربودن کاهش قیمت دلار به این بستگی دارد که آیا انتظارات جدید در معاملات روزهای آینده نیز حفظ می‌شود یا خیر.
در واقع، پرسش اصلی بازار ارز این است که آیا نتیجه انتخابات آمریکا می‌تواند از شدت نگرانی‌های سیاسی معامله‌گران کم کند یا اینکه این کاهش قیمت صرفاً واکنشی کوتاه‌مدت به یک خبر سیاسی است. پاسخ این پرسش را باید در رفتار دلار طی روزهای آینده جست‌وجو کرد.
طلا میان افت دلار و رشد اونس جهانی
در بازار طلا شرایط کمی متفاوت است. آخرین نرخ ثبت‌شده و برای هر گرم طلای ۱۸ عیار ۲۵ میلیون و ۷۷۲هزار و ۲۰۰ تومان است. طلای ۲۴ عیار نیز به ۳۴ میلیون و ۳۵۹ هزار تومان رسیده و مظنه تهران در سطح ۱۱۱ میلیون و ۶۴۰ هزار تومان قرار دارد.
در بازار جهانی، طلا واکنش متفاوتی به تحولات انتخابات آمریکا نشان داده است. قیمت اونس جهانی در معاملات چهارشنبه افزایش یافت و از مرز چهار هزار دلار عبور کرد. تضعیف شاخص دلار و تغییر انتظارات سرمایه‌گذاران درباره سیاست‌های اقتصادی دولت آمریکا از جمله عواملی بود که در این روند نقش داشت.
اینجا بازار طلای ایران با دو متغیر متفاوت روبه‌رو است؛ از یک طرف افزایش قیمت اونس جهانی و از طرف دیگر کاهش نرخ دلار در بازار داخلی. اولی می‌تواند قیمت طلا را بالا ببرد و دومی در جهت مخالف عمل کند. به همین دلیل، نمی‌توان صرفاً با مشاهده رشد طلای جهانی درباره مسیر قیمت طلا در تهران قضاوت کرد.
در واقع، بازار طلای داخلی در نقطه‌ای قرار گرفته که اثر دو متغیر اصلی آن باید در کنار یکدیگر سنجیده شود. اگر رشد اونس ادامه پیدا کند، اما دلار در مسیر کاهشی باقی بماند، میزان اثرگذاری این دو عامل بر قیمت نهایی طلا تعیین‌کننده خواهد بود.
سکه امامی در محدوده ۲۶۴ میلیون تومان
در بازار سکه نیز آخرین قیمت سکه امامی به ۲۶۴ میلیون تومان رسیده است. سکه طرح قدیم با نرخ ۲۵۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان معامله می‌شود و نیم‌سکه و ربع‌سکه نیز به ترتیب ۱۳۹ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و ۷۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارند. سکه گرمی نیز در محدوده ۳۷ میلیون تومان قرار گرفته است.
سکه از جمله دارایی‌هایی است که هم‌زمان از نرخ دلار، قیمت جهانی طلا و انتظارات تورمی تأثیر می‌گیرد. به همین دلیل، تغییرات سیاسی معمولاً از چند مسیر بر این بازار اثر می‌گذارند. در شرایطی که دلار کاهش پیدا می‌کند، بخشی از فشار افزایشی قیمت سکه تخلیه می‌شود؛ اما رشد اونس جهانی می‌تواند این اثر را تا حدودی جبران کند.
از سوی دیگر، نباید حباب سکه را از معادله حذف کرد. قیمت سکه همیشه به‌طور کامل با ارزش طلای به‌کاررفته در آن منطبق نیست و میزان تقاضای سرمایه‌ای می‌تواند فاصله میان این دو را تغییر دهد. بنابراین، برای ارزیابی دقیق واکنش سکه به انتخابات آمریکا، بررسی تغییرات حباب و میزان معاملات نیز ضروری است.
بورس برخلاف دلار صعودی شد
در بورس تهران، معاملات چهارشنبه با رشد شاخص‌ها همراه بود. بر اساس اطلاعات ثبت‌شده در ساعت ۱۲ و ۳۱ دقیقه، شاخص کل بورس با افزایش ۸۸ هزار و ۴۲ واحدی به ۷ میلیون و ۹۱۲ هزار و ۶۴۶ واحد رسید. شاخص کل هم‌وزن نیز ۱۴ هزار و ۲۳۴ واحد رشد کرد و در ارتفاع ۲ میلیون و ۲۲۹ هزار و ۶۹ واحد ایستاد.
هم‌زمان با رشد شاخص‌ها، ارزش معاملات ۳۲۷ هزار و ۳۸۲ میلیارد واحد پولی درج‌شده در سامانه و حجم معاملات ۳۸ میلیارد و ۲۷۹ میلیون واحد گزارش شد. ارزش کل بازار نیز به بیش از ۲۲۹ میلیون میلیارد واحد پولی رسید.
نکته قابل‌توجه در معاملات این روز، رشد هم‌زمان شاخص کل و شاخص هم‌وزن است. این اتفاق نشان می‌دهد که رشد بازار تنها به نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز محدود نبوده و سهام شرکت‌های کوچک‌تر نیز در مجموع وضعیت مثبتی داشته‌اند. با این حال، برای ارزیابی کیفیت این صعود باید جریان ورود و خروج پول حقیقی و وضعیت کلی نمادهای معاملاتی نیز بررسی شود.
صعود بورس در روز انتشار نتایج انتخابات آمریکا را نمی‌توان مستقیماً به این رویداد نسبت داد. بازار سهام ایران بیش از آنکه تنها به اخبار سیاسی خارجی وابسته باشد، از متغیرهایی مانند نرخ ارز، نرخ بهره، سیاست‌های اقتصادی، قیمت‌گذاری محصولات و چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها تأثیر می‌گیرد. با این حال، تغییر انتظارات سیاسی می‌تواند در کنار سایر عوامل بر تصمیم سرمایه‌گذاران اثرگذار باشد.
بازارها در انتظار روشن‌شدن مسیر سیاست آمریکا
آنچه از کنار هم قراردادن وضعیت بازارهای مالی در روز چهارشنبه به دست می‌آید، یک تصویر یکدست نیست. دلار کاهش قیمت را تجربه کرده، بورس صعودی بوده و بازار طلا و سکه نیز همچنان تحت تأثیر هم‌زمان متغیرهای داخلی و خارجی قرار دارد.
به نظر می‌رسد بازارها فعلاً در حال ارزیابی پیامدهای نتیجه انتخابات آمریکا هستند. برای معامله‌گران ایرانی، موضوع اصلی نه صرفاً پیروزی یک حزب بر حزب دیگر، بلکه تأثیر این نتیجه بر آینده سیاست خارجی واشنگتن و چشم‌انداز اقتصاد ایران است. اگر این تحولات به کاهش نگرانی‌های سیاسی منجر شود، ممکن است بخشی از تقاضای احتیاطی در بازار ارز و طلا تعدیل شود؛ اما اگر سیاست‌های دولت آمریکا تغییر محسوسی نکند، نمی‌توان انتظار داشت اثر خبر انتخابات به‌تنهایی ماندگار باشد.
در چنین شرایطی، کاهش دلار و رشد بورس را باید در چارچوب واکنش روزانه بازارها بررسی کرد. مسیر بعدی معاملات به این بستگی دارد که آیا این تغییرات در روزهای آینده نیز ادامه پیدا می‌کند و آیا معامله‌گران حاضرند بر مبنای چشم‌انداز سیاسی جدید، ترکیب دارایی‌های خود را تغییر دهند یا خیر.