نشست دو روزه اتحادیه اروپا در بروکسل در حالی برگزار می‌شود که فضای سیاسی حاکم بر آن را می‌توان در یک کلمه خلاصه کرد: تنش. مهم‌ترین محور این نشست، حضور ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین و تلاش رهبران اروپایی برای نمایش حمایت قاطع از کی‌یف در بحبوحه اختلافات فزاینده با واشنگتن است. اورسولا فون‌درلاین، رئیس کمیسیون اروپا و آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا به صراحت اعلام کردند که تحریم‌ها علیه روسیه تا توقف کامل جنگ ادامه خواهد یافت؛ پیامی که به روشنی پاسخی به تصمیم دونالد ترامپ برای امضای توافق عرضه دیزل با ولادیمیر پوتین و تسهیل تحریم‌ها علیه مسکو تلقی می‌شود.
البته محور دوم نشست هم مسائل مالی و بودجه‌ای است. اوکراین برای سال آینده با کسری ۷۸ میلیارد دلاری (حدود ۷۰ میلیارد یورو) مواجه است و رهبران اروپایی می‌دانند حمایت‌های فعلی کافی نخواهد بود. بحث بر سر استفاده از دارایی‌های مسدود شده بانک مرکزی روسیه (حدود ۲۱۰ میلیارد یورو در اروپا) همچنان دوقطبی است؛ دانمارک، لتونی و کشورهای بالتیک و نوردیک حامی آن هستند؛ اما بلژیک، فرانسه و ایتالیا مقاومت می‌کنند.
محور دیگر این نشست، مباحث حوزه مهاجرت است. طرح اسپانیا برای قانونی کردن وضعیت ۶۰۰ هزار مهاجر غیرقانونی جنجال آفریده و دانمارک، ایتالیا و هلند خواستار تغییر در بخش مهاجرت نتیجه‌گیری‌های نشست شده‌اند. در حاشیه نشست نیز ۲۰ کشور درباره راه‌حل‌های «نوآورانه» مدیریت مهاجرت گفت‌وگو کردند.
در نهایت، مسائل مربوط به انرژی، رقابت‌پذیری صنعتی، روابط تجاری با چین و بودجه بلندمدت اتحادیه(MFF) نیز از دیگر محورهای این نشست هستند که بحث درباره آن‌ها به نشست فوق‌العاده ماه آینده موکول شده است.
شکاف اتحادیه اروپا و آمریکا بر سر اوکراین
اختلاف میان اتحادیه اروپا و ایالات متحده بر سر اوکراین، به یکی از عمیق‌ترین شکاف‌های ترانس‌آتلانتیک در دهه‌های اخیر تبدیل شده است. این شکاف دیگر محدود به تاکتیک یا سرعت حمایت نیست؛ بلکه به سطح اعتماد راهبردی رسیده است.
نقطه انفجار، تصمیم دونالد ترامپ برای امضای توافق عرضه دیزل با ولادیمیر پوتین بود؛ توافقی که عملاً بخشی از تحریم‌های غرب علیه روسیه را نقض می‌کرد. زلنسکی این اقدام را «خیانت» خواند و کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، همکاری با واشنگتن در مورد اوکراین را «بسیار دشوار» توصیف کرد. ترامپ در پاسخ، حمله اوکراین به پالایشگاه‌های نفت روسیه را «مایه ننگ» خواند و مدعی شد این حملات قیمت جهانی نفت را بالا می‌برد. او حتی پا را فراتر گذاشت و خواستار برگزاری انتخابات جدید در اوکراین شد؛ انتخاباتی که تحت قانون حکومت نظامی ممنوع است.
این تنش‌ها در سطح عملیاتی نیز نمود پیدا کرده است. خبرگزاری رویترز گزارش داد دستوری از داخل کاخ سفید برای محدود کردن دسترسی اوکراین به اینترنت ماهواره‌ای استارلینک صادر شده و سرعت ترمینال‌های در حال حرکت را به ۱۶۰ کیلومتر بر ساعت محدود کرده است؛ اقدامی که عملیات نظامی اوکراین، از جمله مأموریت‌های تهاجمی و استفاده از پهپادهای رهگیر را مختل کرده است.در مقابل، اروپا تلاش می‌کند هم حمایت خود را تقویت کرده و هم خود را به‌عنوان مسیری موازی برای دیپلماسی و امنیت اوکراین تثبیت کند. فون‌درلاین از «بسته زمستانی» برای حمایت از انرژی و پدافند هوایی اوکراین خبر داد و گفت: اتحادیه در حال کار روی بیست‌ودومین بسته تحریمی علیه روسیه است. کوستا نیز تأکید کرد حمایت از اوکراین فراتر از میدان نبرد است و باید شامل مسیر عضویت این کشور در اتحادیه شود. دو خوشه باقیمانده از مذاکرات الحاق قرار است تا پایان سال باز شوند.
زلنسکی و فرصت‌طلبی راهبردی
زلنسکی به تکاپو افتاده تا از این شکاف بهره ببرد. او در نشست بروکسل، رهبران اروپایی را «رهبران واقعی» خواند (تعبیری که به طور ضمنی آن‌ها را در مقابل ترامپ قرار می‌دهد). او صریحاً گفت امیدوار است اروپا «قالب مشخصی برای گفت‌وگو با روس‌ها» پیدا کند تا کی‌یف تنها به دیپلماسی واشنگتن وابسته نباشد. به بیان دیگر، زلنسکی می‌خواهد اروپا را از حاشیه به مرکز معادلات صلح بیاورد.
در حوزه مالی نیز زلنسکی فشار می‌آورد تا دارایی‌های مسدود شده روسیه هرچه سریع‌تر به حمایت از اوکراین تبدیل شوند، پیش از آنکه مسکو بتواند در مذاکرات آینده آن‌ها را پس بگیرد. او هشدار داد: «اولویت اصلی این است که روسیه فرصت تأثیرگذاری بر بحث درباره این دارایی‌ها را نداشته باشد». نخست‌وزیر دانمارک و نخست‌وزیر لتونی از این ایده حمایت کردند؛ اما مخالفت بلژیک (کشوری که بیشترین دارایی‌ها را در اختیار دارد) همچنان مانع اصلی است.
زلنسکی همچنین از برنامه‌های اروپا برای جایگزینی استارلینک و توسعه سامانه پدافند هوایی مستقل استقبال می‌کند. ایهور ژوکوا، معاون دفتر ریاست‌جمهوری اوکراین از پیشرفت یک برنامه اروپایی برای ساخت و استقرار موشک ضدبالستیک خبر داد و گفت کی‌یف می‌خواهد نقش رهبری را در توسعه آن داشته باشد.
نشست بروکسل نشان می‌دهد اروپا می‌خواهد نقش خود را از «حامی مالی» به «شریک استراتژیک» اوکراین ارتقا دهد؛ اما این مسیر با موانع جدی روبه‌رو است: اختلافات داخلی بر سر دارایی‌های روسیه، شکاف عمیق با واشنگتن و کسری بودجه‌ای که هیچ راه‌حل آسانی برای آن وجود ندارد. زلنسکی با هوشمندی از این شکاف استفاده می‌کند تا اروپا را به‌عنوان ستون دوم حمایت (و شاید مسیر جایگزین دیپلماسی) تثبیت کند؛ اما پرسش کلیدی این است: آیا اروپا ظرفیت پر کردن خلأ ناشی از عقب‌نشینی آمریکا را دارد؛ به‌ویژه که این خلأ در حوزه مالی بیش از حوزه نظامی دست به گریبان اوکراین شده است؟ پاسخ به این پرسش، سرنوشت زمستان پیش رو و احتمالاً سرنوشت خود اوکراین را تعیین خواهد کرد.