واگذاری ۵.۳ همتی سهام سپهر کیش ایرانیان به بهمن‌موتور. بازی تصاحب ایران‌خودرو توسط یک قطعه‌ساز کلید خورد.
واگذاری ۵.۳ همتی سهام سپهر کیش ایرانیان به بهمن‌موتور، به یکی از بحث‌برانگیزترین معاملات بازار سرمایه و صنعت خودرو تبدیل شده‌است. ابهامات حقوقی، سهامداری‌های تودلی و خرید سهام فاقد حق رأی، این پرونده را به کانون توجه نهادهای نظارتی و مجلس رسانده‌است.
اهمیت این معامله صرفاً به ارزش مالی واگذاری محدود نمی‌شود. بلکه به دلیل جایگاه سپهر کیش در ساختار سهامداری ایران‌خودرو، ابعاد مدیریتی، حقوقی و نظارتی گسترده‌ای پیدا کرده‌است.
اهمیت این واگذاری زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم سپهر کیش ایرانیان مالک حدود ۱۰.۳۲ درصد از سهام ایران‌خودرو است. بر اساس ترکیب سهامداری اعلام‌شده، با انتقال ۲۰ درصد از سهام سپهر کیش به بهمن‌موتور، مجموع سهم کروز و بهمن‌موتور در خود شرکت سپهر کیش به حدود ۵۱.۷۵ درصد می‌رسد. با توجه به مالکیت ۷۰ درصدی کروز در بهمن‌موتور، این معامله می‌تواند زمینه تقویت کنترل مدیریتی مجموعه کروز بر سپهر کیش را فراهم کند. موضوعی که به دلیل جایگاه این شرکت در ساختار سهامداری ایران‌خودرو، از منظر موازنه قدرت و مدیریت این خودروساز اهمیت ویژه‌ای دارد.
کلاف سردرگم سهامداری و ابهامات پیرامون ارزش‌گذاری
سازمان بورس و اوراق بهادار با ورود به این پرونده، مجموعه‌ای از ابهامات حقوقی و مالی را درباره فرآیند واگذاری مطرح کرده‌است. از جمله این موارد می‌توان به وضعیت حقوقی سهام خزانه، آثار آرای قطعی دادگاه تجدیدنظر درباره سلب حق رأی، فاصله زمانی حدود ۹ ماهه میان اعلام نتایج مزایده و امضای نهایی قرارداد و همچنین تناسب این سرمایه‌گذاری با زمینه فعالیت و ساختار اقتصادی خریدار اشاره‌کرد.
اختلاف پیشنهاد برنده: تنها یک ریال
در این میان، اختلاف تنها یک ریالی پیشنهاد برنده با قیمت پایه نیز به یکی از محورهای انتقاد تبدیل شده‌است. هرچند این موضوع به‌تنهایی اثبات‌کننده تخلف یا تضییع حقوق سهامداران نیست. اما در کنار محدود بودن رقابت احتمالی در فرآیند مزایده، پرسش‌هایی درباره میزان رقابت، سازوکار کشف قیمت و چگونگی صیانت از منافع ذی‌نفعان ایجاد کرده‌است.
از سوی دیگر، فروشنده این بلوک سهام، تعاونی خاص کارکنان ایران‌خودرو است. موضوعی که حساسیت اجتماعی و اقتصادی معامله را افزایش می‌دهد. با توجه به تعداد قابل‌توجه کارکنان و بازنشستگان مرتبط با این تعاونی، شفافیت در فرآیند واگذاری و اطمینان از رعایت منافع اعضا اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، صرف اعلام انجام معامله برای رفع ابهامات کافی نیست. جزئیات مربوط به قیمت‌گذاری، مبانی تصمیم‌گیری و نحوه حفظ منافع ذی‌نفعان باید به‌صورت روشن در دسترس قرار گیرد.
ایران‌خودرو مسئول مستقیم فرآیند واگذاری نیست
در سوی دیگر ماجرا، مدیران ایران‌خودرو در پاسخ به ابهامات مطرح‌شده از سوی نهاد ناظر، بر استقلال حقوقی تعاونی خاص کارکنان و شرکت سپهر کیش ایرانیان تأکید کرده‌اند.
بر اساس موضع رسمی ایران‌خودرو، تعاونی خاص کارکنان از شخصیت حقوقی مستقل برخوردار است و شرکت سپهر کیش نیز تحت کنترل مستقیم این خودروساز قرار ندارد. از این منظر، فرآیند تصمیم‌گیری درباره فروش سهام، تعیین قیمت و انعقاد قرارداد واگذاری در حوزه مسئولیت مستقیم ایران‌خودرو قرار نمی‌گیرد. ایران‌خودرو همچنین با اشاره به اختلافات حقوقی و قضایی پیرامون ماهیت سهام خزانه و آثار حقوقی آن، تعیین تکلیف این موضوع را در چارچوب قوانین و از مسیر مراجع ذی‌صلاح قابل پیگیری می‌داند.
این موضع در واقع بر تفکیک شخصیت‌های حقوقی و حدود اختیارات مدیریتی تأکید دارد. با این حال، استقلال حقوقی فروشنده و شرکت موضوع معامله، لزوماً به معنای منتفی بودن آثار اقتصادی و مدیریتی این واگذاری بر ساختار سهامداری ایران‌خودرو نیست. به همین دلیل، بررسی آثار معامله باید مستقل از بحث مسئولیت مستقیم ایران‌خودرو در فرآیند فروش دنبال شود.
انتقال مالکیت یا جابه‌جایی قدرت مدیریتی؟
آنچه این معامله را از یک واگذاری معمولی متمایز می‌کند، پیامدهای احتمالی آن بر موازنه قدرت در ساختار سهامداری ایران‌خودرو است. سپهر کیش با در اختیار داشتن حدود ۱۰.۳۲ درصد از سهام این خودروساز، یکی از بازیگران مهم در ترکیب سهامداری آن محسوب می‌شود.
بنابراین، تغییر ترکیب سهامداران سپهر کیش و احتمال انتقال کنترل مدیریتی این شرکت به مجموعه کروز، می‌تواند بر آرایش سهامداری و مناسبات مدیریتی ایران‌خودرو اثرگذار باشد.
البته باید میان مالکیت مستقیم سهام ایران‌خودرو و کنترل غیرمستقیم از مسیر شرکت‌های واسطه تفاوت قائل شد. رسیدن مجموع سهم کروز و بهمن‌موتور به حدود ۵۱.۷۵ درصد، مربوط به مالکیت آن‌ها در سپهر کیش است و به معنای مالکیت مستقیم بیش از ۵۱ درصد ایران‌خودرو نیست.
با این حال، همین تغییر در سطح شرکت واسطه نیز می‌تواند از منظر اعمال نفوذ و مدیریت دارایی‌های تحت مالکیت سپهر کیش اهمیت قابل‌توجهی داشته باشد.
پرونده واگذاری سپهر کیش به بهمن‌موتور را نمی‌توان صرفاً با دوگانه تأیید یا رد معامله تحلیل کرد. این پرونده در نقطه تلاقی منافع اقتصادی، حقوق سهامداران، ملاحظات کارگری، مقررات بازار سرمایه و پیچیدگی‌های ساختار مالکیت شرکت‌های خودروسازی قرار گرفته‌است.
از یک سو، پرسش‌های سازمان بورس درباره وضعیت سهام خزانه، آثار احکام قضایی، فرآیند مزایده و مبانی قیمت‌گذاری نیازمند پاسخ‌های مستند و شفاف است. از سوی دیگر، دفاعیات ایران‌خودرو درباره استقلال شخصیت حقوقی فروشنده و حدود مسئولیت مدیریتی این شرکت نیز باید در چارچوب اسناد و مقررات مربوط بررسی شود.
تعیین تکلیف این پرونده بیش از هر چیز به انتشار مستندات کامل معامله، تشریح مبانی ارزش‌گذاری، روشن شدن وضعیت حقوقی سهام و تبیین آثار آرای قضایی بر حق رأی و کنترل مدیریتی وابسته‌است. آنچه اهمیت دارد، نه پیش‌داوری درباره قانونی یا غیرقانونی بودن معامله، بلکه اطمینان از رعایت حقوق تمامی ذی‌نفعان، شفافیت در فرآیند واگذاری و پاسخگویی نهادهای مسئول است. چراکه در معامله‌ای با چنین ابعاد و پیامدهایی، شفافیت نه یک مطالبه فرعی، بلکه شرط اساسی اعتماد عمومی به بازار سرمایه و ساختار حکمرانی صنعت خودرو محسوب می‌شود.
استارت تحقیق و تفحص مجلس از معامله سپهر کیش
در همین راستا، مصطفی پوردهقان، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی، از آغاز تدوین طرح تحقیق و تفحص از عملکرد ایران‌خودرو خبر داد و تأکید کرد که ابهامات مربوط به سهامداری‌های تودلی، واگذاری سهام سپهر کیش ایرانیان و احتمال تقویت انحصار در این خودروساز باید به‌صورت دقیق بررسی شود. وی با انتقاد از تحولات اخیر در ساختار سهامداری ایران‌خودرو، تصریح کرد که سهام این شرکت متعلق به مردم است و حمایت‌های چندین‌ساله از صنعت خودروسازی با هدف توسعه تولید داخلی انجام شده، اما اکنون برخی تحرکات سهامداری این نگرانی را ایجاد کرده که یک مجموعه به دنبال در اختیار گرفتن انحصار کامل این خودروساز باشد.
پوردهقان با اشاره به خرید سهام سپهر کیش ایرانیان از سوی بهمن‌موتور، این معامله را دارای ابهام دانست و اظهار کرد که بر اساس گزارش ارائه‌شده به مجلس، این سهام به دلیل خزانه بودن فاقد حق رأی است. بنابراین اصرار بر خرید آن و تلاش برای در اختیار گرفتن بخش عمده سهام بدون حق رأی، نیازمند بررسی دقیق است. در صورت شکل‌گیری لابی برای ایجاد حق رأی، دستگاه‌های نظارتی و به‌ویژه دستگاه قضایی باید به موضوع ورود کنند.
این عضو کمیسیون صنایع و معادن افزود که در طرح تحقیق و تفحص، نحوه شکل‌گیری سهام‌های تودلی، ابعاد واگذاری‌ها و همچنین زمان و مبنای قیمت‌گذاری سهام سپهر کیش ایرانیان بررسی خواهد شد تا مشخص شود این واگذاری‌ها با چه سازوکار و اهدافی انجام شده‌اند.
منبع: فارس