علی فروتن و مریم خدارحمی، بازیگران «شوتینگا»، از تجربه کار برای کودکی گفتند که دیگر همان مخاطب سال‌های «فیتیله» نیست؛ نسلی که هم خاطره دارد و هم با انبوهی از آثار تصویری جهان بزرگ شده است.
ریحانه اسکندری ـ فیلم «شوتینگا» به کارگردانی آرش معیریان و تهیه‌کنندگی امیر رحیم‌زاده چهارشنبه ۱۵ مهرماه، در جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان اصفهان به نمایش درآمد؛ فیلمی که از یک سو با حضور چهره‌هایی آشنا برای بخشی از مخاطبان، یادآور سال‌های فعالیت «فیتیله» است و از سوی دیگر باید بتواند با کودکانی ارتباط برقرار کند که شاید این شخصیت‌ها را برای نخستین بار روی پرده سینما می‌بینند.
علی فروتن، بازیگر «شوتینگا» و از چهره‌های شناخته‌شده «فیتیله»، درباره تلاش فیلم برای ارتباط با هر دو گروه مخاطبان، اهمیت فانتزی در آثار کودک و وضعیت تولید برنامه برای این گروه سنی در تلویزیون صحبت کرد. مریم خدارحمی، دیگر بازیگر «شوتینگا» نیز از تجربه همکاری با عموهای فیتیله‌ای، دشواری کار برای مخاطب کودک و ضرورت تغییر زبان آثار کودک برای نسلی گفت که به واسطه اینترنت، به آثار روز سینمای جهان دسترسی دارد.
علی فروتن: بچه‌هایی که خاطره دارند و بچه‌هایی که برای اولین بار می‌بینند
فروتن درباره طراحی «شوتینگا» برای گروه‌های مختلف مخاطبان گفت: «این کار طوری طراحی و کارگردانی شده که هم بچه‌هایی که با این کار خاطره دارند بتوانند از آن لذت ببرند و هم بچه‌هایی که الان برای اولین بار این کار و این شخصیت‌ها را می‌بینند، برایشان لذت‌بخش باشد.»
او فانتزی را یکی از ظرفیت‌های مهم برای ارتباط با مخاطب کودک دانست و ادامه داد: «فانتزی اگر درست از آن استفاده شود، مخاطب خاص خودش را جذب می‌کند. مخاطب عموماً کارهای فانتزی، بچه‌ها هستند و بچه‌ها به خاطر تخیل و پردازشی که دارند، وقتی یک کار فانتزی درست باشد، سوار آن قایق و کشتی می‌شوند، با آن شناور می‌شوند و لذت می‌برند.»
فروتن در ادامه، بحث را به وضعیت تولید آثار کودک و نوجوان در تلویزیون کشاند و گفت: «متأسفانه الان در تلویزیون، عموماً مخاطب خاص خودش را پیدا کرده؛ گفته من فقط برای این آدم‌ها کار می‌کنم، نه برای کل مردم، ۹۵ میلیون نفر مردم ایران.»
به گفته او، این نگاه باعث شده تلویزیون نتواند مانند گذشته همه گروه‌های مخاطب را پای آثار خود جمع کند: «به خاطر همین، مردم هم تفکیکش کردند؛ یعنی عملاً همه مخاطب‌ها پایش نمی‌نشینند.»
او در ادامه تأکید کرد که تولید برای کودک به شناخت دقیق این مخاطب نیاز دارد و متخصصان حوزه کودک باید در این روند نقش داشته باشند. فروتن با اشاره به تجربه فعالیت «فیتیله» گفت: «آن موقع که ما فیتیله را کار می‌کردیم، گروه تحقیقات و پژوهش سازمان دائماً در حال گفت‌وگو بود. سعی می‌کردیم آثار روان‌شناسی باشد، به‌روز باشد و برای بچه‌ها چیدمان شده باشد و درست باشد.»
فروتن: واقعیت جنگ را بگوییم، اما امنیت خاطر بچه‌ها را به هم نزنیم
فروتن در ادامه درباره نحوه مواجهه آثار کودک با خشونت و جنگ صحبت کرد و گفت: «متأسفانه ما در تلویزیون همه چیز را، از خشونت گرفته تا شلیک اسلحه و همه این چیزها را می‌آوریم و نشان می‌دهیم و احساس می‌کنیم که درست است، در صورتی که بچه اصلاً نه از جنگ و نه از خشونت خوشش نمی‌آید.»
با این حال، او تأکید کرد که منظورش حذف واقعیت‌های تلخ از جهان کودکان نیست: «اگر جنگ است، ما باید به بچه‌ها بگوییم جنگ هست، ولی باید بچه‌ها را با آرامش دعوت کنیم و ببریمشان طرف آرامش، خوشحالشان کنیم و حالشان خوب باشد.»
فروتن ادامه داد: «منظور من این نیست که آنها را از واقعیت‌ها دور کنیم. جنگ در کشور ما اتفاق می‌افتد و باید این را به بچه‌ها بگوییم، ولی نباید امنیت خاطرشان را به هم بزنیم.»
«همان فروتنی هستم که سال‌های پیش برایشان برنامه می‌ساختم»
سال‌ها از زمانی که بسیاری از کودکان با «فیتیله» بزرگ شدند گذشته است. با این حال، فروتن همچنان در فضای مجازی ویدئوهایی برای جوانان منتشر می‌کند؛ ویدئوهایی که در آنها با بچه‌هایی که امروز بزرگ شدند صحبت می‌کند و تلاش دارد نکاتی را به آنها یادآوری کند.
از او پرسیدیم با توجه به اینکه بسیاری از بچه‌هایی که با او بزرگ شده‌اند، حالا بزرگسال شده‌اند، چطور این ارتباط را حفظ کرده است؛ ارتباطی که در ویدئوهای امروز او هم دیده می‌شود و مخاطبان همچنان به حرف‌هایش واکنش نشان می‌دهند.
فروتن در پاسخ گفت: «من بارها گفتم که از روز اولی که با بچه‌ها صحبت کردم، به آنها قول دادم که کنارشون باشم و این ادعایی که می‌کنم، شهادتش همین ویدئوها و حضورم در جاهای مختلف است.»
او ادامه داد: «بچه‌ها همیشه می‌دانند من همان فروتنی هستم که سال‌های پیش برایشان برنامه تولید می‌کردم. الان اگر چیزی به آنها می‌گویم و با من بزرگ شده‌اند، می‌دانند خیر و صلاحشان را می‌خواهم و کنارشان هستم. تا ابد پایشان هم هستم، چون با معرفتم.»
در نگاه فروتن، این ویدئوها ادامه همان ارتباطی است که سال‌ها پیش با مخاطبان کودک شکل گرفته؛ ارتباطی که قرار نیست با بزرگ‌تر شدن آنها تمام شود.
مریم خدارحمی: کار کردن برای بچه‌ها راحت نیست
مریم خدارحمی، بازیگر «شوتینگا»، درباره تجربه همکاری با این گروه گفت این نخستین حضور او در آثار کودک نیست: «چهارمین کار کودکم است. اولین کارم «آتینکا و پاتینگا در شهر» بود که سال ۸۹ ساخته شد و با عموها کار کرده بودم. بعد از آن یک سریال با عموها کار کردیم به اسم «دوقلوها در شهر» که ۸۰ قسمت بود و این سومین کاری است که با آنها کار می‌کنم.»
او درباره علاقه‌اش به همکاری با عموهای فیتیله‌ای گفت: «خودم هم طرفدارشان بودم و بعد از آشنایی با هم، دوست و همکار شدیم. اسمشان که بیاید، قطعاً دوست دارم با آنها کار کنم. با گروه هم آشنا شدم و دیدم آقای آرش معیریان کارگردان کار هستند و دوست داشتم واقعاً تجربه همکاری با ایشان را داشته باشم.»
خدارحمی کار برای مخاطب کودک را برخلاف تصور، ساده نمی‌داند: «کار کردن برای بچه‌ها کار راحتی نیست. برخلاف اینکه کودک هستند، دروغ را نمی‌فهمند و صداقت را می‌شناسند. سینما دروغ است و ما باید این دروغ را صادقانه به آنها ارائه کنیم. به نظرم کار سختی است، ولی همچنان لذت‌بخش است؛ چون یک مخاطب خالص، دوست‌داشتنی و صادق داریم.»
او فضای آثار کودک را نیز نزدیک به روحیه خود دانست: «فضای کار کودک بسیار شاد، فانتزی و اصولاً موزیکال است که با روحیه من خیلی سازگار است.»
خدارحمی: عموهایی که صبح جمعه ما را از خواب بیدار می‌کردند
خدارحمی در بخش دیگری از صحبت‌هایش درباره ماندگاری عموهای فیتیله‌ای در میان نسل‌های مختلف گفت: «حاصل سال‌ها کار کردن و خالصانه و صادقانه برای بچه‌ها کار کردن و حرفه‌ای بودنشان و اینکه با همه وجودشان کار می‌کردند، همین است. دغدغه‌شان مثل خیلی از کسانی که کار می‌کنند فقط پول درآوردن برای پروژه نبود؛ می‌آمدند که به بچه‌ها خدمت کنند.»
او ادامه داد: «تلویزیون حسابشان را از دست داد؛ آدم‌هایی که به قول شما صبح جمعه ما را از خواب بلند می‌کردند. الان در سینما و تئاتر کارشان را انجام می‌دهند و بچه‌ها هم، خدا را شکر، در تمام نسل‌ها دوستشان دارند.»
خدارحمی برای توضیح این ماندگاری به تجربه شخصی خود نیز اشاره کرد: «حتی مادرم کارهایشان را می‌دید و نسل‌های مختلف دوستشان دارند. وقتی اصیل باشی و واقعاً قصدت خدمت باشد، این ارتباط ادامه پیدا می‌کند.»
«بچه‌های نسل اینترنت را نمی‌شود در سطح پایین نگه داشت»
خدارحمی در ادامه به تفاوت مخاطب کودک امروز با نسل‌های قبل اشاره کرد؛ کودکی که به واسطه اینترنت به تولیدات تصویری جهان دسترسی دارد و انتخاب‌های بیشتری پیش رویش است.
او گفت: «باید کاری تولید شود که برای نسل الان جواب بدهد؛ بچه‌های نسل اینترنت که می‌توانند فیلم‌های هالیوودی ببینند و بهترین انیمیشن‌ها در دسترسشان است.»
از نگاه خدارحمی، برای جذب چنین مخاطبی باید زبان آثار کودک تغییر کند: «جذب کردنش این است که دیگر از کارهای دیالوگ‌محور فاصله بگیریم، از کارهای شعاری و خسته‌کننده فاصله بگیریم و برایشان فضای شاد و فانتزی ایجاد کنیم.»
او درباره ویژگی‌های «شوتینگا» نیز گفت: «فضای موزیکال و جلوه‌های ویژه‌ای که استفاده کرده‌ایم و فضای فانتزی، این‌قدر جذاب است که فکر می‌کنم با خودش همراه می‌کند.»
خدارحمی در پایان تأکید کرد که سینمای کودک برای حفظ مخاطب خود باید هم‌زمان با تغییرات جهان پیش برود: «باید بها بدهیم، انرژی بگذاریم و هزینه کنیم؛ چون آنها دارند با دنیا و با مدرنیته پیش می‌روند. نمی‌توانیم بخواهیم در سطح پایین نگهشان داریم. اگر این کار را بکنیم، شکست می‌خوریم.»
او افزود: «پس باید با آنها همراه شویم و با سینمای دنیا پیش برویم و به آن هم کار ارائه کنیم که دوباره مخاطب کودک را برگردانیم سمت سینمای خودمان.»