به گزارش همشهری آنلاین، فرهیختگان نوشت: خبری غیررسمی که این روزها به صدر تیتر رسانه‌ها آمده، بارگیری و انتظار یک کاروان از نفتکش‌های ایرانی در خارک است که گفته می‌شود قرار است شکننده محاصره دریایی باشند. این خبرها می‌گویند ایران در حال آماده‌سازی یک عملیات دریایی بی‌سابقه برای عبور از محاصره دریایی آمریکاست؛ عملیاتی که به گفته منابع خبری، با اعزام کاروانی از نفتکش‌ها به سمت چین انجام می‌شود. گفته شده تهران به اطلاع کشورهای منطقه رسانده که در صورت هدف‌گیری این نفتکش‌ها، به پایانه‌های نفتی در سراسر خلیج‌فارس حمله خواهد کرد. هنوز روشن نیست این خبرها تا چه حد می‌تواند درست باشد، اما نکته این است که آیا ایران برای شکستن محاصره دریایی راهی جز اعمال قدرت در میدان دارد؟


محاصره دریایی ایران ادامه دارد و پنجره‌های دیپلماسی تاریک‌تر و حتی بسته‌تر از آن است که بتواند روزنه‌ امیدی برای شکستن این محاصره نشان دهد. دیپلماسی در پرونده محاصره دریایی، دیگر نه راه‌حل است و نه حتی ابزار برای رسیدن به راه‌حل؛ یک مسکّن موقت است که تنها به دشمن فرصت می‌دهد فشار را تجدید و حتی شاید تشدید کند. آنچه تجربه تحریم‌ها به ما آموخت این بود که آمریکا هرگاه نتیجه نگرفت، عقب ننشست، بلکه ادامه داد؛ محاصره نیز اگر برای واشنگتن ارزان تمام شود، هرگز با میز مذاکره و دست‌دادن پایان نخواهد یافت.


لذا پرسش واقعی این است؛ تهران چگونه می‌تواند هزینه حفظ این محاصره را برای آمریکا و متحدانش تا حدی بالا ببرد که تداوم آن غیرمنطقی شود؟ پاسخ در میدان است، نه در اتاق‌های مذاکره؛ از بازدارندگی متقابل علیه زیرساخت‌های انرژی منطقه و به چالش کشیدن تنگه هرمز گرفته تا آمادگی برای اسکورت نظامی نفتکش‌ها و رویارویی محدود با نیروی دریایی آمریکا.

خبرهای غیررسمی چه می‌گویند؟

بر اساس تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های رهگیری کشتی‌ها، بیش از ۱۴ نفتکش ایرانی در نزدیکی جزیره خارک مستقر شده‌اند و بیشتر آن‌ها سامانه ردیاب خود را خاموش کرده‌اند. این نفتکش‌ها که در اسکله‌های جزیره خارک پهلو گرفته‌اند، در حال سوخت‌گیری و بارگیری هستند و گزارش‌ها حاکی است احتمالاً آماده مأموریتی هستند که به‌زودی آغاز خواهد شد. جزیره خارک حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد صادرات نفت ایران را در اختیار دارد و پایانه اصلی صادرات نفت کشور محسوب می‌شود. شرکت پایش کشتی‌ها، «تانکرترکرز» اعلام کرده یک نفتکش روز پنجشنبه در خلیج‌فارس از طریق انتقال نفت از کشتی‌ای به کشتی دیگر در حال بارگیری نفت خام ایران بوده است. بر اساس گزارش مؤسسه تحلیل داده کپلر، یک نفتکش سوئزمکس تحریم‌شده به نام «الم» نفت خود را به کشتی میان‌برد «هائو» منتقل کرد؛ کشتی‌ای که در فهرست تحریم‌های واشنگتن قرار ندارد و موقعیت مکانی خود را در نزدیکی شناص عمان جعل می‌کند. این نخستین مورد انتقال رصدشده از زمان برقراری مجدد محاصره بنادر ایران توسط آمریکا در اواسط ژوئیه محسوب می‌شود. بااین‌حال، حجم بارگیری‌شده حدود ۲۰۰ هزار بشکه گزارش شده که برای توجیه اقتصادی یک سفر صادراتی بسیار اندک است و جزئیات مهمی مانند نام نفتکش، مقصد نهایی و میزان دقیق محموله اعلام نشده است.


برخی رسانه‌ها طرحی را با نام «ایده فریدون» مطرح می‌کنند؛ ایده‌ای که بر اساس آن، ایران به‌جای تلاش برای عبور انفرادی نفتکش‌ها، کاروانی از نفتکش‌های خود را به سمت مقصد صادراتی اعزام می‌کند. نام این طرح از صحنه‌ای در شاهنامه فردوسی گرفته شده که فریدون در مسیر رویارویی با ضحاک به اروندرود می‌رسد و بدون منتظر ماندن برای کنار رفتن مانع، با سپاهش از رود می‌گذرد. منطق این پیشنهاد روشن است؛ اگر توقف یک نفتکش ایرانی برای آمریکا هزینه‌ای به‌مراتب بیشتر از منفعت جلوگیری از صادرات نفت ایران داشته باشد، محاسبات واشنگتن تغییر خواهد کرد. گفته می‌شود ایران هشدار داده اگر حتی یک گلوله به بدنه یک نفتکش ایرانی اصابت کند، به پایانه‌های نفتی در سراسر خلیج‌فارس، از جمله متعلق به امارات متحده عربی، عربستان سعودی و قطر حمله خواهد کرد. برخی رسانه‌ها نیز اعلام کرده‌اند هرگونه اخلال در مسیر حرکت نفتکش، انفجار در تأسیسات نفتی امارات، عربستان، قطر، کویت، عمان و بحرین را در پی خواهد داشت.

چرا شکستن محاصره برای ایران مهم است؟

محاصره دریایی آمریکا نه یک اقدام فنی، بلکه اعلام جنگ اقتصادی تمام‌عیار علیه ملت ایران است و تهران با درک این واقعیت، شکستن آن را نه یک انتخاب تاکتیکی، بلکه یک ضرورت راهبردی می‌داند. در واقع واشنگتن تمام توان خود را برای خفه‌کردن اقتصاد ایران به کار گرفته، اما نتوانسته اراده تهران را بشکند. نفت، ستون فقرات درآمد ارزی ایران و ابزار اصلی نفوذ منطقه‌ای آن است، و محاصره دقیقاً همین شریان را هدف گرفته است. اما اهمیت این محاصره فراتر از اعداد است؛ هدف واقعی واشنگتن، نه‌فقط قطع درآمد، بلکه نمایش ضعف ایران در برابر کشورهای منطقه است. اگر تهران تماشاگر محاصره بماند، این پیام به همسایگان منتقل می‌شود که نمی‌تواند از شریان حیاتی خود محافظت کند و این همان چیزی است که آمریکا به دنبال آن است.
ایران در روزهای اخیر سیاست پایان‌دادن به وضعیت «نه جنگ، نه صلح» را به‌عنوان استراتژی اصلی خود اعلام کرده است و برخی فعالان رسانه و سیاست از تصمیم ایران برای پایان‌دادن به این وضعیت خبر می‌دهند و اینکه تهران دیگر نمی‌خواهد نظاره‌گر محاصره باشد. در این چهارچوب، حرکت کاروانی نفتکش‌ها صرفاً یک عملیات لجستیکی نیست، بلکه بخشی از یک محاسبه بازدارنده است: ایجاد هزینه‌ای قابل‌توجه برای هرگونه تلاش جهت متوقف‌کردن صادرات ایران. همان‌گونه که فریدون در شاهنامه برای رسیدن به هدف، منتظر کنار رفتن مانع اروندرود نماند و با سپاهش از رود گذشت، ایران نیز برای عبور نفت خود از محدودیت‌های دریایی، صرفاً منتظر تغییر شرایط نمی‌ماند، بلکه با ایجاد هزینه برای جلوگیری از حرکت نفتکش‌ها، معادله بازدارندگی را به نفع خود تغییر می‌دهد.

تحلیلگران این اقدام را گامی در جهت تغییر شرایط می‌دانند. تریتا پارسی، معاون اجرایی مؤسسه کوئینسی معتقد است تهران با این اقدام، محاصره را به‌مثابه یک اقدام جنگی تلقی می‌کند و اگر اعمال شود، به جنگ منجر خواهد شد، نه صرفاً حملات پراکنده. به باور او تهران به این نتیجه رسیده که ترامپ خود می‌داند هیچ‌گزینه نظامی مناسبی در اختیار ندارد؛ زیرا اگر گزینه‌های نظامی خوبی وجود داشت، ترامپ تاکنون از آن‌ها استفاده کرده بود، در نتیجه محاسبات تهران بر این است که می‌تواند با تهدید به تشدید تنش، معادله را به نفع خود تغییر دهد. این ارزیابی، تصویری از ایران را نشان می‌دهد نه از موضع ضعف، بلکه از موضع ابتکار عمل و اعتماد به توان بازدارندگی خود که محاصره را به چالش می‌کشد.

در نهایت، شکستن محاصره برای ایران تنها یک مسئله اقتصادی نیست؛ مسئله حفظ حیثیت و جایگاه منطقه‌ای است. کشوری که هفت دهه تحریم و فشار را تاب آورده و در برابر شدیدترین کارزارهای فشار آمریکا سر خم نکرده، اکنون با اعزام کاروان نفتکش‌ها نشان می‌دهد محاصره، خط پایان اراده تهران نیست، بلکه نقطه آغاز مقاومتی است که محاسبات واشنگتن را به هم می‌ریزد. لحظه‌ای که نفتکش‌های ایرانی به سمت دریای عمان حرکت کنند، این ایران خواهد بود که معادله را تعیین می‌کند؛ نه آمریکا که باید انتخاب کند شلیک کند، راه را باز کند یا وانمود کند که ندیده است.

گزینه‌های ایران

این پرسش جدی مطرح می‌شود که تهران برای شکستن این محاصره چه گزینه‌هایی پیش رو دارد. یک راهکار همان چیزی است که اکنون در رسانه‌ها به‌عنوان تصمیم ایران مطرح می‌شود و در این مطلب بیان شد؛ کاروان نفتکش‌هایی که اگر به آن‌ها شلیک شود، پایانه‌های نفتی منطقه هدف قرار خواهد گرفت. این راهبرد، محاصره را از یک اقدام یک‌طرفه علیه ایران، به یک رویارویی پرهزینه برای کل اقتصاد منطقه تبدیل می‌کند.

راهکار دوم شاید استفاده از اهرم تنگه هرمز و تهدید علیه ناوهای آمریکایی باشد. تنگه هرمز همچنان حیاتی‌ترین برگ برنده ایران است. گفته می‌شود برنامه‌های نظامی برای حمله به شناورهای دریایی آمریکا و شکستن محاصره برای ماه‌ها در حال آماده‌سازی بوده است. هرگونه درگیری مستقیم با نیروی دریایی آمریکا، حتی در مقیاس محدود، می‌تواند ریسک سیاسی و نظامی برای واشنگتن ایجاد کند، خصوصاً که جناح حامی جنگ در آمریکا انتخابات را باخته است و ترامپ، یعنی مجری ایده جنگ و ترور، شرایط سیاسی مناسبی ندارد.
راهکار سوم می‌تواند اسکورت نظامی و شکستن محاصره در عمل باشد. یک گزینه عملیاتی که مطرح شده، آغاز «اسکورت نظامی نفتکش‌های ایرانی» توسط نیروی دریایی ارتش یا سپاه است. این اقدام به معنای پذیرش ریسک درگیری است، اما درعین‌حال یک واقعیت جدید در میدان ایجاد می‌کند؛ اگر آمریکا بخواهد محاصره را حفظ کند، باید هزینه آن را در قالب رویارویی مستقیم با نیروهای مسلح ایران بپذیرد.

در نهایت محاصره دریایی ابزار فشاری است که تنها در صورت پایین ماندن هزینه آن برای آمریکا دوام می‌آورد. ایران برای شکستن آن ناچار است این هزینه را از طریق تهدید متقابل زیرساخت‌های انرژی منطقه، به چالش کشیدن تنگه هرمز و آمادگی برای رویارویی نظامی محدود، به‌طورجدی افزایش دهد. مذاکره بدون پشتوانه قدرت میدانی، تنها به تثبیت محاصره در یک پوشش دیپلماتیک منجر خواهد شد.