معاون پژوهشی وزارت علوم با انتقاد از فاصله برخی دانشگاه‌ها با استانداردهای سلامت و ایمنی در آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌های پژوهشی گفت:رعایت اصول HSE نباید صرفاً به آموزش‌های اجباری محدود شود، بلکه باید به باوری پایدار در ساختار مدیریتی دانشگاه تبدیل شود.
سیدمهدی ابطحی در پنجمین سمینار تخصصی استقرار نظام سلامت، ایمنی و محیط زیست (HSE) در آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌های دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری که امروز سه‌شنبه ۱۲ آبان‌ماه برگزار شد، با اشاره به اهمیت تجهیزات و مواد شیمیایی در فعالیت‌های پژوهشی گفت: تجهیزات دقیق و مواد قابل اعتماد، زمینه انجام مطلوب تحقیقات تجربی را فراهم می‌کنند، اما در کنار این موضوع، رعایت الزامات سلامت، ایمنی و محیط زیست نیز ضروری است.
معاون پژوهشی وزارت علوم در ادامه با بیان دو خاطره شخصی، بر نقش فرهنگ‌سازی در رعایت قانون و مسئولیت‌پذیری تأکید کرد. او با اشاره به تجربه سفر به شهری که مردم در رانندگی قوانین را به‌خوبی رعایت می‌کردند، گفت: زمانی که در یک تقاطع حق تقدم را رعایت نکردم، با اعتراض مواجه شدم. این تجربه نشان می‌دهد آموزش و فرهنگ‌سازی مستمر چگونه می‌تواند رعایت قانون را به رفتاری عمومی تبدیل کند.
ابطحی همچنین با یادآوری خاطره‌ای از دوران دبستان خود در تهران افزود: یکی از همکلاسی‌هایش پس از آنکه کیف او به دیوار کاهگلی خانه‌ای برخورد کرد و به آن آسیب زد، زنگ خانه را به صدا درآورد و عذرخواهی کرد. به گفته او، این رفتار نمونه‌ای از مسئولیت‌پذیری و توجه به حقوق دیگران است که باید از دوران کودکی در افراد شکل بگیرد.
وی با طرح این پرسش که فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های کشور تا چه اندازه با الزامات HSE آشنا هستند، ادامه داد: در برخی فیلم‌های معرفی دانشگاه‌ها، هنگام نمایش آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌ها، شرایطی دیده می‌شود که از فاصله این محیط‌ها با استانداردهای ایمنی حکایت دارد. همچنین حوادث تلخ سال‌های اخیر ضرورت بازنگری در میزان توجه دانشگاه‌ها به آموزش و رعایت اصول HSE را نشان می‌دهد.
معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به وضعیت شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در پارک‌های علم و فناوری اظهار کرد: فارغ‌التحصیلانی که پس از پایان تحصیلات وارد پارک‌های علم و فناوری می‌شوند و شرکت‌های دانش‌بنیان تأسیس می‌کنند، گاهی در رعایت حداقل‌های ایمنی ضعف دارند. این کاستی‌ها حتی هنگام مراجعه صاحبان صنایع بزرگ به این شرکت‌ها برای تأمین نیازهای فناورانه نیز قابل مشاهده است.
ابطحی با بیان اینکه وضعیت رعایت الزامات ایمنی در صنایع بزرگ به نظر بهتر از برخی خروجی‌های دانشگاهی است، گفت: وقتی فارغ‌التحصیلان دانشگاهی به صاحبان فناوری و تولیدکنندگان محصولات قابل عرضه تبدیل می‌شوند، ضعف در توجه به اصول ایمنی و محیط زیست نمایان می‌شود؛ موضوعی که نشان می‌دهد رویکرد دانشگاه‌ها در این زمینه هنوز به سطح مطلوب نرسیده است.
وی با انتقاد از نتیجه‌گرایی بدون توجه به الزامات دستیابی به نتیجه افزود: تجاری‌سازی بدون در نظر گرفتن مسیر صحیح تولید محصول و بی‌توجهی به الزامات این مسیر، می‌تواند به رفتارهای شتاب‌زده و بی‌دقت منجر شود. توجه به ایمنی، محیط زیست و سلامت نیروی انسانی نه‌تنها مانعی برای تولید نیست، بلکه در نهایت به تولید محصولات باکیفیت‌تر کمک می‌کند.
او تأکید کرد انسانی که نسبت به محیط پیرامون خود حساس و دقیق باشد، در قبال خروجی فعالیت‌هایش نیز دقت بیشتری خواهد داشت؛ از این رو، نهادینه‌سازی فرهنگ ایمنی و محیط زیست در دانشگاه‌ها اهمیت زیادی دارد.
ابطحی با اشاره به ضرورت بازنگری در شیوه آموزش HSE در دانشگاه‌ها این پرسش را مطرح کرد که آیا آموزش اجباری در دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری برای حل این مسئله کافی است یا باید آموزش‌ها از مقاطع پایین‌تر آغاز شود.
وی با بیان اینکه آموزش به‌تنهایی پاسخگوی این مسئله نیست، توضیح داد: رفتار افراد بر پایه بینش‌هایی شکل می‌گیرد که در طول زمان در آن‌ها ایجاد شده است و نمی‌توان انتظار داشت صرفاً با اجباری کردن یک دوره آموزشی، مسئله به‌طور کامل حل شود. رعایت اصول ایمنی باید به رفتاری مبتنی بر باور تبدیل شود.
معاون پژوهشی وزارت علوم همچنین با اشاره به افزایش توجه به ملاحظات محیط زیستی در فرآیندهای تولید و تجاری‌سازی گفت: همان‌طور که ردپای کربن و الزامات محیط زیستی در تولید اهمیت یافته و می‌تواند بر ورود محصولات به بازار تأثیر بگذارد، سلامت کارکنان و رعایت اصول ایمنی نیز باید به‌عنوان مؤلفه‌های اساسی فعالیت‌های علمی و تولیدی مورد توجه قرار گیرد.
ابطحی با تأکید بر لزوم تعیین مسئولیت روشن برای دانشگاه‌ها در حوزه HSE خاطرنشان کرد: ساختار مدیریتی دانشگاه‌ها باید این موضوع را به‌عنوان یک اصل ضروری به رسمیت بشناسد. نخستین گام، تعریف روشن مسئولیت دانشگاه‌ها در این زمینه است. اگر پس از سال‌ها فعالیت، موضوعی با این اهمیت صرفاً ذیل یک کمیته قرار گیرد، به این معناست که جایگاه اساسی آن به‌درستی درک نشده است.
وی همچنین بر ضرورت توجه به الزامات سلامت، ایمنی و محیط زیست در نظام تعیین صلاحیت‌های حرفه‌ای کشور تأکید کرد.
معاون پژوهشی وزارت علوم در پایان با قدردانی از برگزارکنندگان این سمینار و فعالان حوزه HSE ابراز امیدواری کرد دانشگاه‌ها با درک اهمیت سلامت و ایمنی نیروی انسانی، زمینه فعالیت و رشد نیروهای متخصص را در محیطی سالم و ایمن فراهم کنند.
او نیروی انسانی متخصص را ارزشمندترین سرمایه ملی دانست و حفظ سلامت آن را برای توسعه کشور ضروری خواند.