به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، با فرارسیدن پایان ماه سپتامبر 2026، پس از چند سال کش‌وقوس خروج نظامیان تروریست آمریکایی ها از عراق نهایی و نیروهای نظامی این کشور از آخرین پایگاه عملیاتی در اربیل خارج شدند. این رخداد گامی مهم در مسیر احیای سیادت و حاکمیت ملی عراق معرفی شد؛ اما به باور بسیاری از ناظران پایان حضور نظامی آمریکا در عراق به معنای پایان نفوذ واشنگتن بر این کشور نیست، چرا که ابزارهای سیاسی، مالی، امنیتی و تحریمی همچنان به آمریکا امکان اثرگذاری بر تصمیم‌های دولت عراق را می‌دهد.
خروج نیروهای موسوم به ائتلاف بین المللی از عراق به رهبری آمریکا بر اساس توافق سال 2024 نهایی شد؛ اما آنچه در عمل پایان یافت مأموریت نظامی ائتلاف در عراق بود، نه رابطه امنیتی و سیاسی بغداد و واشنگتن. در همین راستا پنتاگون مدعی ادامه همکاری دوجانبه، آموزش و پشتیبانی اطلاعاتی از نیروهای عراقی شده است. البته واشنگتن در کنار این همکاری‌ها، همچنان اهرم‌هایی برای اثرگذاری بر محاسبات بغداد دارد.
مداخله ترامپ در روند انتخاب نخست وزیر عراق
یکی از روشن‌ترین نمونه‌ها، دخالت واشنگتن در پرونده انتخاب نخست‌وزیر جدید عراق بود. چارچوب هماهنگی شیعیان عراق پس از پیروزی در انتخابات سال گذشته پارلمان عراق پس از بحث و رایزنی ها تصمیم به معرفی نوری المالکی به عنوان نخست وزیر منتخب به پارلمان عراق گرفت. دونالد ترامپ بعد از اطلاع از این موضوع با اعلام مخالفت و ناخرسندی خود و فشار بر دولت مرکزی عراق اعلام کرد در صورت انتخاب نوری المالکی آمریکا همکاری و کمک‌های خود به بغداد را متوقف خواهد کرد. چارچوب هماهنگی هم به ناچار پس از بررسی شرایط جدید حاکم بر روابط بغداد- واشنگتن، علی فالح الزیدی، یک فعال اقتصادی را به عنوان نخست وزیر معرفی کرد و پارلمان عراق نیز به او رای اعتماد داد، امری که در عمل با استقبال ترامپ روبرو شد تا جایی که رئیس جمهور آمریکا بلافاصله از ترامپ برای سفر به واشنگتن دعوت به عمل آمد.
درآمدهای نفتی و اهرم دلار
با وجود گذشت بیش از دو دهه از سقوط رژیم بعث تحت زعامت صدام حسین کنترل درآمدهای نفتی عراق همچنان در اختیارآمریکا قرار دارد و به حساب بانکی فدرال رزرو در نیویورک واریز می شود. عراق به جز بحث واردات برای کنترل بازار داخلی ارز هم به ارسال فیزیکی محموله‌های دلار از آمریکا وابسته است. واشنگتن به راحتی می‌تواند با عدم ارسال یا تاخیر در ارسال به بهانه‌های مختلف بازار ارز این کشور را دچار آشفتگی کند؛ کما این که در آوریل 2026 نیز دولت ترامپ ارسال یک محموله 500 میلیون دلاری به مقصد بانک مرکزی عراق را با تاخیر مواجه کرد تا دولت بغداد را به پذیرش خواسته خود وادار کند. تحریم برخی بانک‌های عراقی و محدود کردن دسترسی آن‌ها به دلار نیز ابزار دیگری است که واشنگتن در اختیار دارد.
نقض حریم هوایی عراق توسط جنگنده‌های آمریکایی
بغداد چندین مرتبه اعلام کرده اجازه نخواهد داد خاک و آسمان عراق برای تهدید همسایگان به کار گرفته شود.با وجود ترک خروج نظامیان تروریست آمریکایی از عراق، ارتش این کشور و رژیم صهیونیستی به دفعات مکرر حریم هوایی عراق را نقض کرده و به تهدید مرزهای ایران پرداخته‌اند. عراق در تاریخ 2 مه 2026 نامه‌ای رسمی خطاب به آنتونیو گوترش دبیرکل و رئیس شورای امنیت سازمان ملل ارسال و اعلام کرد که در فاصله 8 تا 27 آوریل 2026، حریم هوایی این کشور «بارها» توسط جنگنده‌ها، پهپادها، هواپیماهای سیستم هشدار و کنترل هوایی (AWACS) و هواپیماهای سوخت‌رسان آمریکایی نقض شده است. پیش از این و در جریان دو جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیز حریم هوایی عراق بدون رضایت دولت این کشور بارها توسط جنگنده‌ها و پهپادهای آمریکایی برای حمله به ایران است.
بستن فرودگاه‌ها و مرزهای هوایی و زمینی
پس از به نتیجه نرسیدن سیاست محاصره دریایی آمریکا علیه ایران، دولت ترامپ به فشار به همسایگان روی آورد تا ارتباطات اقتصادی خود را با ایران محدود یا قطع کنند. در همین راستا و با فشار آمریکا در سپتامبر 2026 فرودگاه‌های عراق برای پروازهای ایرانی بسته شد، زیرا واشنگتن تهدید کرده بود فرودگاه‌های خدمات‌دهنده به شرکت‌های هواپیمایی ایرانی را تحریم می‌کند.
این تصمیم دولت عراق با اعتراضات زیادی همراه شد. پس از مدت کوتاهی تنها فرودگاه نجف یک معافیت برای پروازهای ایرانی از آمریکا دریافت کرد، اما واشنگتن حتی به این حد هم قانع نبود و مدتی بعد به فشار بر دولت مرکزی بغداد برای بستن مرزهای عراق روی آورد که در نتیجه آن تاکنون مرز چذابه از سمت عراق بسته شده که با اعتراضات مردم استان میسان و بستن برخی جاده‌ها همراه شده است. این امر مشکلات اقتصادی زیادی برای مردم عراق به همراه آورده است و کارتا جایی بالا گرفت که شورای استانداری میسان عراق برای دولت الزیدی ضرب العجل تعیین کرد.
جمع‌بندی
خروج نیروهای آمریکایی از عراق اتفاقی مهم است، اما نباید آن را پایان نفوذ واشنگتن قلمداد نمود. آمریکا مأموریت ائتلاف را پایان داده، اما همچنان از طریق درآمدهای نفتی، دسترسی به دلار، تحریم بانک‌ها، همکاری امنیتی و فشار سیاسی بر تشکیل دولت ابزارهایی برای اثرگذاری در اختیار دارد. انتخاب نخست‌وزیر، توقف محموله اسکناس دلار، محدودیت پروازهای ایران و تردد از گذرگاه های مرزی زمینی همچون چذابه نمونه‌هایی از این واقعیت‌اند.
چالش اصلی پیش روی دولت و ملت عراق از این پس فقط خروج نیروهای خارجی نیست؛ بلکه توانایی دولت مرکزی این کشور برای کاهش وابستگی‌های مالی و امنیتی به آمریکا و تبدیل حاکمیت رسمی به صلاحیت واقعی در تصمیم‌گیری است. تا زمانی که ثبات اقتصادی و امنیتی این کشور به سازوکارهایی وابسته باشد که واشنگتن بر آن‌ها نفوذ دارد، پایان حضور نظامی لزوماً به معنای پایان نفوذ و اعمال فشار آمریکا نخواهد بود.
نویسنده: پوریا لوایی، کارشناس مسائل بین الملل