شرکت متا ظاهراً قصد داشت با اجرای برنامه‌ای پشت پرده، دانشگاهیان را علیه جاناتان هایت، یکی از سرشناس‌ترین منتقدان تأثیرات شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان نوجوانان، تحریک کند. بااین‌حال، افشای اسناد مربوط به این برنامه نتیجه‌ای کاملاً متفاوت به همراه داشته است؛ به‌طوری‌که حتی مخالفان جدی هایت نیز از اقدامات متا خشمگین شده‌اند. اسناد دادگاهی
شرکت متا ظاهراً قصد داشت با اجرای برنامه‌ای پشت پرده، دانشگاهیان را علیه جاناتان هایت، یکی از سرشناس‌ترین منتقدان تأثیرات شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان نوجوانان، تحریک کند.
بااین‌حال، افشای اسناد مربوط به این برنامه نتیجه‌ای کاملاً متفاوت به همراه داشته است؛ به‌طوری‌که حتی مخالفان جدی هایت نیز از اقدامات متا خشمگین شده‌اند.
اسناد دادگاهی که اخیراً در کالیفرنیا منتشر شده‌اند، نشان می‌دهند کارکنان متا در سال ۲۰۲۳ درباره اجرای طرحی با عنوان «استراتژی زمزمه» (Whisper Strategy) گفت‌وگو کرده بودند. هدف این برنامه، به گفته اسناد، «ایجاد مخالفت دانشگاهیان با هایت» بود؛ آن هم درست در زمانی که او خود را برای انتشار کتاب پرفروش The Anxious Generation آماده می‌کرد. هایت در این کتاب استدلال می‌کند پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام و دیگر شبکه‌های اجتماعی به سلامت روان کودکان و نوجوانان آسیب می‌زنند.
استراتژی زمزمه متا چه بود؟
اصطلاح Whisper Strategy به رویکردی غیرمستقیم و پشت پرده اشاره دارد که در آن یک شرکت به‌جای مقابله علنی با منتقدانش، تلاش می‌کند از طریق افراد ثالث، فضای افکار عمومی و دیدگاه گروه‌های تأثیرگذار را تغییر دهد. در چنین رویکردی، پیام انتقادی به‌جای آنکه مستقیماً از سوی شرکت مطرح شود، از زبان افراد یا گروه‌هایی دیگر منتشر می‌شود تا ارتباط آن با سازمان سفارش‌دهنده آشکار نباشد.
در این پرونده، ظاهراً هدف متا این بود که با تحریک دانشگاهیان و تشویق آن‌ها به انتقاد از هایت، اعتبار علمی استدلال‌های او را زیر سؤال ببرد. یادداشت‌های داخلی شرکت همچنین به برنامه‌ای با عنوان Below-the-line campaign اشاره می‌کنند؛ اصطلاحی برای فعالیت‌های ارتباطی و تبلیغاتی غیرمستقیم که معمولاً خارج از تبلیغات عمومی و آشکار انجام می‌شوند.
یکی از ایده‌های مطرح‌شده در این برنامه، ترغیب فردی به نام گلمان برای انتشار مقاله‌ای انتقادی علیه هایت بود. احتمالاً منظور اندرو گلمان، استاد آمار و علوم سیاسی دانشگاه کلمبیا، است؛ پژوهشگری که پیش‌تر نیز علناً از روش‌های تحقیقاتی هایت انتقاد کرده بود. البته نام او در یادداشت‌ها با املای متفاوتی ثبت شده است.
هنوز مشخص نیست متا واقعاً این برنامه را اجرا کرده یا کارکنان شرکت صرفاً درباره آن صحبت کرده‌اند. بااین‌حال، انتشار اسناد واکنش‌های گسترده‌ای را در میان دانشگاهیان برانگیخته است؛ به‌خصوص افرادی که پیش‌تر با دیدگاه‌های هایت مخالفت کرده بودند.
منتقدان هایت دخالت متا را رد می‌کنند
کندیس اودجرز، استاد برجسته روان‌شناسی که درباره تأثیر فناوری بر نوجوانان تحقیق می‌کند و بارها از آثار هایت انتقاد کرده است، در مطلبی در Substack تأکید کرد که مخالفتش با کتاب The Anxious Generation هیچ ارتباطی با دریافت پول از متا ندارد.
او حتی عنوان مطلب خود را به‌گونه‌ای انتخاب کرد که موضعش کاملاً روشن باشد:
برای انتقاد از این کتاب پولی دریافت نکردم و ایرادهای علمی آن را بر اساس پژوهش‌های مستقل خودم تشخیص دادم.
اودجرز توضیح داد که هیچ‌گاه متا با او تماس نگرفته تا بر اظهارنظرهای عمومی‌اش درباره پژوهش‌های مربوط به نوجوانان و شبکه‌های اجتماعی تأثیر بگذارد. او همچنین تأکید کرد دیدگاه‌هایش حاصل سال‌ها تحقیق در این حوزه هستند.
داناه بوید، استاد ارتباطات دانشگاه کرنل، نیز با وجود انتقاد شدید از متا، بر اعتبار پژوهش‌های مستقل خود و دیگر محققان تأکید کرد. او شرکت متا را سازمانی غیراخلاقی توصیف کرد، اما معتقد بود نباید به‌دلیل رفتارهای این شرکت، اعتبار تحقیقات علمی درباره زندگی نوجوانان زیر سؤال برود.
اختلاف‌نظر درباره تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر نوجوانان
جاناتان هایت چهره‌ای بسیار تأثیرگذار اما بحث‌برانگیز در حوزه روان‌شناسی اجتماعی محسوب می‌شود. او با انتشار کتاب The Anxious Generation استدلال کرده که دسترسی گسترده کودکان به گوشی‌های هوشمند و شبکه‌های اجتماعی، یکی از عوامل اصلی افت سلامت روان نوجوانان بوده است.
هایت پیش‌تر نیز در کتاب The Coddling of the American Mind که در سال ۲۰۱۸ منتشر شد و همچنین در جلسه‌ای مقابل کنگره آمریکا در سال ۲۰۲۲ ، درباره این موضوع صحبت کرده بود.
از دیدگاه او، تغییر شیوه زندگی نوجوانان و جایگزین شدن تعاملات حضوری با فعالیت‌های آنلاین، پیامدهای جدی برای سلامت روان نسل جدید داشته است. ژان توئنگ، استاد روان‌شناسی دانشگاه ایالتی سن‌دیگو، از جمله پژوهشگرانی است که از دیدگاه‌های هایت حمایت می‌کند و در تحقیقات مرتبط با او همکاری داشته است.
در مقابل، گروهی از پژوهشگران باسابقه این حوزه معتقدند شواهد علمی موجود برای تأیید نظریه هایت کافی نیستند. آن‌ها می‌گویند تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان نوجوانان در مقیاس جمعیتی پیچیده‌تر از آن است که بتوان افت سلامت روان را مستقیماً به استفاده از این پلتفرم‌ها نسبت داد.
به اعتقاد این گروه، نتایج تحقیقات موجود در بهترین حالت تصویری ترکیبی ارائه می‌کنند و نمی‌توان رابطه علت و معلولی روشنی میان استفاده از شبکه‌های اجتماعی و مشکلات روانی نوجوانان اثبات کرد.
اندرو گلمان این بار به دفاع از هایت پرداخت
یکی از اتفاقات جالب این ماجرا، واکنش اندرو گلمان بود؛ همان استادی که نامش احتمالاً در پیشنهاد متا برای انتشار مقاله‌ای علیه هایت مطرح شده بود.
گلمان که پیش‌تر روش‌های پژوهشی هایت را نقد کرده بود، این بار از نحوه برخورد متا با او انتقاد کرد:
اتفاقی که برای هایت افتاده، بسیار تأسف‌بار است.
گلمان همچنین در وبلاگ شخصی خود نوشت که هیچ‌گاه فردی از فیس‌بوک یا متا برای صحبت درباره جاناتان هایت یا آثارش با او تماس نگرفته است.
البته او دریافت کمک مالی از متا را در گذشته تأیید کرد. به گفته گلمان، این شرکت در سال ۲۰۱۶ از طریق دانشگاه کلمبیا مبلغ ۲۵ هزار دلار به‌عنوان کمک مالی بدون هیچ شرط و تعهدی برای تحقیقات او پرداخت کرده بود؛ اما این کمک مالی هیچ ارتباطی با پژوهش‌های مربوط به تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان نوجوانان نداشت.
گلمان معتقد است متا حق دارد در بحث‌های مربوط به شبکه‌های اجتماعی و سلامت روان مشارکت کند، اما باید این کار را آشکارا انجام دهد. او فعالیت پشت پرده برای تأثیرگذاری بر فضای علمی را اقدامی نگران‌کننده و غیرقابل‌قبول می‌داند.
حتی مخالفان هایت هم از رفتار متا انتقاد می‌کنند
کریس فرگوسن، استاد روان‌شناسی دانشگاه استتسون، نیز از احتمال اجرای چنین برنامه‌ای به‌شدت انتقاد کرد:
تلاش یک شرکت برای راه‌اندازی کارزاری پنهانی علیه هر پژوهشگری، اقدامی زننده است.
فرگوسن پیش‌تر یک فراتحلیل (Meta-analysis) از پژوهش‌های تجربی درباره تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان منتشر کرده بود. نتایج این بررسی نشان می‌داد شواهد محدودی برای اثبات تأثیر علت و معلولی شبکه‌های اجتماعی بر مشکلات روانی وجود دارد. او همچنین تأکید کرد هیچ کمک مالی از متا یا سایر شرکت‌های فناوری دریافت نمی‌کند.
بااین‌حال، فرگوسن انتقادات تندی را متوجه هر دو طرف کرد. از نظر او، متا و هایت در برخی جنبه‌ها شباهت‌های بیشتری نسبت به تفاوت‌هایشان دارند و هر دو با مواضع تهاجمی خود بر درک عمومی از سلامت روان نوجوانان تأثیر منفی گذاشته‌اند.
او معتقد است دیدگاه‌های هایت پشتوانه علمی کافی ندارند و این پژوهشگر با مطرح کردن ادعاهای اثبات‌نشده، از نگرانی والدین برای کسب اعتبار و منفعت استفاده می‌کند.
فرگوسن در عین حال تأکید کرد که می‌توان متا را شرکتی بزرگ، منفعت‌طلب و غیراخلاقی دانست و هم‌زمان با نظریه‌های هایت نیز مخالفت کرد. به بیان دیگر، مخالفت با رفتارهای متا لزوماً به معنای تأیید دیدگاه‌های علمی هایت نیست.
پرونده‌های قضایی متا و اسناد تازه منتشرشده
یادداشت‌های مربوط به جلسه داخلی متا در جریان رسیدگی به مجموعه‌ای از پرونده‌های قضایی در کالیفرنیا منتشر شدند. این پرونده‌ها علیه متا و دیگر شرکت‌های شبکه‌های اجتماعی تشکیل شده‌اند و در آن‌ها شرکت‌ها به گمراه کردن افکار عمومی درباره خطرات خدماتشان برای نوجوانان متهم شده‌اند.
متا در ماه‌های اخیر چند شکست مهم قضایی را تجربه کرده که ممکن است میلیاردها دلار جریمه برای این شرکت به همراه داشته باشند. این شرکت همچنین به‌صورت جداگانه با ادعاهای مطرح‌شده از سوی دادستان‌های کل ایالت‌های آمریکا به مبلغ ۱۷.۱ میلیارد دلار به توافق رسیده است.
انتشار این اسناد بار دیگر توجه‌ها را به شیوه برخورد شرکت‌های بزرگ فناوری با منتقدان و پژوهشگرانی جلب کرده که درباره پیامدهای محصولات آن‌ها هشدار می‌دهند.
واکنش جاناتان هایت به افشای برنامه متا
هایت در بیانیه‌ای تأکید کرد که هرگز ادعا نکرده پژوهشگرانی که در این گزارش نامشان مطرح شده، برای انتقاد از آثار او از متا پول دریافت کرده‌اند. او همچنین گفت هیچ مدرکی برای اثبات چنین ادعایی در اختیار ندارد.
هایت توضیح داد که به‌عنوان یک روان‌شناس اجتماعی که درباره مزایای تنوع دیدگاه‌ها تحقیق کرده، از مخالفت‌های علمی و بحث‌های جدی استقبال می‌کند. به گفته او، انتقادات این پژوهشگران باعث شده خودش و گروه تحقیقاتی‌اش عمیق‌تر به موضوع بپردازند و استدلال‌هایشان را دقیق‌تر کنند.
او همچنین اشاره کرد که گروه تحقیقاتی‌اش چندین مقاله مروری منتشر کرده‌اند که شواهد مربوط به آسیب‌های استفاده سنگین از شبکه‌های اجتماعی را بررسی می‌کنند.
هایت در ادامه مدعی شد پژوهش‌های داخلی خود متا نیز یافته‌های او را تأیید می‌کنند.
او معتقد است اسناد داخلی شرکت نشان می‌دهند متا درباره برنامه‌ای برای منحرف کردن بحث‌ها و روند علمی دانشگاهیان گفت‌وگو کرده است؛ اقدامی که از نظر او یادآور روش‌های شرکت‌های بزرگ دخانیات برای تأثیرگذاری بر پژوهش‌های علمی است.
هایت هشدار داد چنین رفتارهایی باید برای تمام افرادی که به سلامت کودکان و اعتبار علمی اهمیت می‌دهند، نگران‌کننده باشد. او همچنین از اینکه شمار زیادی از دانشمندان علوم اجتماعی به‌شدت از رفتار متا انتقاد کرده‌اند، ابراز خرسندی کرد.
فرگوسن بار دیگر تأکید کرد که پیوند خوردن علم با نام یک فرد خاص برای فضای پژوهشی سالم نیست و خود هایت نیز می‌تواند برای جلوگیری از چنین وضعیتی تلاش بیشتری کند. از نظر او، مردم به‌تدریج متوجه می‌شوند که می‌توانند هم‌زمان متا را شرکتی غیراخلاقی بدانند و ادعاهای علمی جاناتان هایت را نیز قبول نداشته باشند.