اولین ویژگی آیت‌ﷲ‌ وحید خراسانی، بیان شیوا و رسا و منظم ایشان بود. ایشان خوشبختانه علاوه بر مقام تدریس، از منبری‌های درجه‌اول هم در ایران و در برخی از کشورهای اسلامی همجوار بودند.

به گزارش مشرق، در خدمت استاد معظم، حضرت استاد رحمانی نیشابوری هستیم. مناسب دیدیم پیرامون ویژگی‌های علمی و فقاهتی، ویژگی‌های شخصیتی حضرت آیت‌ﷲ‌العظمی وحید خراسانی و همچنین نگاه اجتماعی و سیاسی ایشان، در خدمت شما باشیم و از محضرتان استفاده کنیم. در ابتدا بفرمایید جناب‌عالی در چه سالی وارد درس ایشان شدید، چند سال در محضر ایشان حضور داشتید و پس از آن، به صلاح‌دید خودتان، مطالبی را بیان بفرمایید تا از خدمتتان استفاده کنیم.

بسم‌ﷲ الرحمن الرحیم. الحمدلله رب العالمین، والصلاة والسلام علی سیدنا ونبینا محمد و آل‌الطاهرین واللعنة الدائمة علی أعدائهم أجمعین إلی قیام یوم الدین.

با عرض سلام به محضر بینندگان و شنوندگان این گفت‌وگو و با عرض سلام و درود به محضر امامین انقلاب و دعا برای سلامتی مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌ﷲ حاج سید مجتبی خامنه‌ای دام‌ظله‌العالی و ادای احترام به همه‌ی مراجع عظام و فقها و خادمین مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام.

حقیر حدود سال‌های ۱۳۵۰ شمسی توفیق پیدا کردم در درس استاد بزرگوار، حضرت آیت‌ﷲ‌العظمی حاج حسین وحید خراسانی نیشابوری، حضور پیدا کنم. این توفیق بیش از بیست سال ادامه پیدا کرد، درس ایشان ویژگی‌های مختلفی داشت که برخی از آن‌ها را به‌طور اختصار و به‌منظور استفاده بینندگان و شنوندگان این گفت‌وگو عرض می‌کنم.

اولین ویژگی که مورد قبول خاص و عام است، بیان شیوا و رسا و منظم ایشان بود. ایشان خوشبختانه علاوه بر مقام تدریس، از منبری‌های درجه‌اول هم در ایران و در برخی از کشورهای اسلامی همجوار بودند. به لحاظ اینکه ایشان علاوه بر مدرس بودن، خطیب ماهری هم بودند، مطالب را در درس به‌صورت خطابه و با کلمات بسیار کامل، همراه با مبتدا و خبر، نتیجه‌گیری و صغری و کبری بیان می‌فرمودند. به‌گونه‌ای که کسانی که مطالب را می‌نوشتند، پس از نوشتن، با یک ویراستاری روی این گفتار، متنی در حد یک نوشتار کتابی و قابل عرضه در اختیار داشتند. این اولین ویژگی ایشان بود.

ویژگی دوم ایشان این بود که برخلاف بعضی از درس‌ها که مدت‌زمان بسیار طولانی دارند، درس ایشان در هر جلسه بیشتر از ۳۵ تا ۴۰ دقیقه طول نمی‌کشید. شاید این مطلب را از استاد بزرگوارشان، حضرت آیت‌ﷲ‌العظمی خویی، به ارث برده بودند؛ زیرا درس ایشان نیز حداکثر ۳۰ دقیقه، یعنی نیم ساعت، طول می‌کشید. با این تفاوت که حتی اشکال در درس مرحوم آیت‌ﷲ خویی یا وجود نداشت یا بسیار کم بود؛ اما ایشان به کسانی که اهل اشکال بودند و مطالبشان از نظر علمی قابلیت شنیدن داشت، فرصت اشکال کردن می‌دادند.

ویژگی سوم این بود که ایشان پیش از درس، قبل از اینکه بر منبر تدریس بنشینند، حداقل پنج دقیقه و پس از پایان درس و زمانی که والسلام علیکم می‌فرمودند، باز هم حداقل پنج دقیقه می‌نشستند تا شاگردان سؤالات و ابهامات خود را مطرح کنند. به این هم اکتفا نمی‌کردند؛ بلکه زمانی را در بیت معظم‌له حضور پیدا کنند و رفع اشکال کنند .

از نظر مدت‌زمان تدریس، مدت دوره اصول ایشان را شاید بتوان رکوردشکن دانست. یک دوره اصول ایشان حدود ۱۶ سال طول کشید. خود حقیر که نخستین درس را خدمت ایشان حضور پیدا کردم که این مباحث حدود ۱۶ سال طول کشید. درحالی‌که درس‌های اصول دیگری که ما سراغ داریم، از استادشان آیت‌ﷲ خویی گرفته تا هم‌درس‌ها و هم‌دوره‌ای‌های ایشان و دیگر اساتید، بین پنج، شش، هفت یا هشت سال بیشتر ادامه پیدا نمی‌کرد.

نکته دیگری که در درس ایشان مشهود بود، این بود که درس اصول را با عنوان «اصول خمسه» ارائه می‌کردند. مقید بودند که نظرات پنج قهرمان و صاحب نظر در علم اصول مطرح، نقد و بررسی شود و گاهی نیز نظرات این بزرگان با یکدیگر مقایسه شود.

نخستین نفر از این اصول خمسه، مرحوم شیخ اعظم، شیخ انصاری بود.

دومین نفر، مرحوم آخوند خراسانی بود. ایشان نظرات آخوند را به نقل از کفایه اکتفا نمی‌کردند و حاشیه مرحوم آخوند بر رسائل را نیز گاهی مدنظر قرار می‌دادند؛ یعنی کاملاً بر نظرات مرحوم آخوند خراسانی احاطه داشتند.

سومین فرد از این اصول خمسه، مرحوم محقق نائینی بود. هنگامی که نظرات مرحوم نائینی را بیان می‌کردند، به آثار مختلف ایشان نیز توجه داشتند. حداقل دو دوره اصول ایشان چاپ شده است؛ آخرین آن‌ها به قلم استادشان، مرحوم آقای خویی، با عنوان «أجود التقریرات» و پیش از آن نیز «فوائد الأصول» بود که از هر دو نقل می‌کردند. گاهی میان این دو اثر اختلافاتی وجود داشت.

چهارمین فرد از این اصول خمسه، محقق اصفهانی بود. اینجا عرض کنم که فهم نظرات محقق اصفهانی، که گاهی در میان اهل علم به کمپانی معروف شده‌اند، در میان این قهرمانان علم اصول، برای بسیاری از طلاب دشوار بود و همچنان هم دشوار است. تبیین و فهم نظرات محقق اصفهانی، خود مرحله‌ای از علمیت بالایی را نیاز دارد. ایشان مقید بودند نظرات مرحوم اصفهانی را نیز بیان کنند.

آخرین فرد، مرحوم آقاضیاء عراقی بود. ویژگی آقاضیاء عراقی این بود که از نظر علمی با مرحوم نائینی درگیر مباحث علمی بودند. مرحوم عراقی سعی می‌کرد آنچه را در درس‌های مرحوم نائینی مطرح می‌شد، از طریق شاگردان مشترکشان دریافت کند و آن‌ها را به نقد بکشد.

البته گاهی نیز به مناسبت، نظرات اصولی مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری، مؤسس حوزه علمیه قم، را که تربیت‌شده مکتب سامرا و شاگرد مرحوم فشارکی بودند، بیان می‌کردند. این هم یکی از ویژگی‌های ایشان بود.

کمیت و کیفیت شاگردان و جایگاه علمی درس

ایشان را می‌توان از نظر تعداد شاگردان نیز رکوردشکن دانست.

درس ایشان در مسجد اعظم، نه‌تنها شبستان متصل به حرم حضرت معصومه سلام‌ﷲ‌علیها پرمی‌شد، بلکه سالن وسط، در سمت غرب مسجد، نیز اگر نگوییم کاملاً پر می‌شد، تقریباً ظرفیت کامل بود. ما از دیگران هم سؤال کردیم و خودمان نیز در این مدتی که در حوزه بودیم، حدود پنجاه سال، درسی به این شلوغی ندیده بودیم.

رکورد دومی که ایشان شکستند، از نظر کیفیت شاگردان بود. به‌حق و به معنای حقیقی کلمه، می‌توانیم به ایشان لقب «استاذ الاساتذة» بدهیم. قطعاً بسیاری از شاگردان ایشان در درسشان، اگر نگوییم مجتهد مسلم و مطلق بودند، دست‌کم مجتهد متجزی بودند و تدریس خارج و سطوح عالی داشتند.

در همین‌جا بد نیست اشاره کنم که در همان زمان، بعضی از شاگردان ایشان که در درس شرکت می‌کردند، بر عروه حاشیه می‌نوشتند و اکنون برخی از آن‌ها صاحب رساله هستند.

آخرین نکته‌ای که در این زمینه بد نیست یادآوری کنم، این است که ایشان مقید بودند در کنار آموزش مباحث نظری فقه و اصول، مسائل معنوی مورد غفلت قرار نگیرد. به همین دلیل، به مناسبت‌های مختلف، پیش از شروع درس، دعای عهد یا دعای امام زمان خوانده می‌شد. در هفته نیز گاهی یک نفر در روزهای چهارشنبه یا روزهای دیگر می‌آمد و پیش از درس یا پس از آن، روضه‌ای می‌خواند.

گاهی هم به مناسبت‌ها، در ایام فاطمیه اول و دوم، سیزدهم رجب، ایام محرم و ایام تبلیغی مانند ماه رمضان، خود ایشان در ابتدای درس یا در ادامه آن، مطالبی را بیان می‌کردند. طلبه‌هایی که آنجا می‌نشستند و گوش می‌کردند، گاهی صدای گریه‌شان بلند می‌شد. نکته جالب این بود که ایشان، الحمدلله، در این زمینه توفیق داشتند که همه را تحت تأثیر قرار دهند.

روح درس ایشان در مناسبت‌های مختلف، رنگ‌وبو و صبغه معنوی داشت. اگرچه درس اخلاق نبود و درس عرفان هم محسوب نمی‌شد، اما به معنای واقعی کلمه، هم اخلاق در آن وجود داشت و هم عرفان.

مکان، زمان و موضوعات تدریس

بعد از انقلاب، در سال‌های اول، درس ایشان در مدرسه آیت‌ﷲ بروجردی معروف به خان بود و جمعیت بسیار محدودی حضور داشتند. پس از مدرسه خان، ایشان به مسجد سلماسی، در کوچه آقازاده، منتقل شدند. مدتی طولانی در آنجا خدمتشان می‌رسیدم. جمعیت زیاد شده بود و گنجایش مسجد پاسخ‌گو نبود و حدود سال ۶۵، درس ایشان از مسجد سلماسی به مسجد اعظم منتقل شد و تا سال ۹۶ درس ایشان در مسجد اعظم ادامه داشت. ایشان هم درس فقه و هم درس اصول داشتند.

از نظر زمان برگزاری درس نیز باید عرض کنم که درس اصول ایشان ساعت هشت شروع می‌شد و تا ساعت نه ادامه داشت؛ البته عملاً از هشت و ربع تا پنج دقیقه به نه بود. درس فقه ایشان نیز یک ساعت و نیم به غروب برگزار می‌شد. زمان آن ثابت نبود و با تغییر فصل‌ها جابه‌جا می‌شد.

عرض کنم خدمتتان، موضوعاتی که ایشان در علم اصول تدریس کردند، بر اساس فرمایشات مرحوم آخوند خراسانی در کفایه‌الاصول و همان اصول خمسه بود.

اما در فقه، چندین کتاب را تدریس کردند. کتاب صلاة بر اساس عروه بود. بعد از صلاة، کتاب مکاسب را تدریس کردند و کتاب مکاسب شیخ انصاری را تا پایان خیارات پیش بردند.

ایشان روزهای چهارشنبه کتاب «قضاء» را برای برآورده کردن نیازهای جمهوری اسلامی أغلز کردند که در رأس آن مسئله قضاوت قرار داشت و مربوط به حوزه‌های علمیه بود. ایشان نسبت به نیازهای جمهوری اسلامی بی‌تفاوت نبودند. چون بی‌تفاوت نبودند، احساس کردند در این مملکت و این نظام باید قاضی تربیت شود؛ بنابراین، روزهای چهارشنبه را به درس قضاوت اختصاص دادند که متأسفانه به پایان نرسید.

این نکته را هم در پرانتز عرض کنم که در اواخر عمر، درس فقه به صبح منتقل شد و درس اصول به بعدازظهر انتقال پیدا کرد.

یکی دیگر از کتاب‌هایی که ایشان تدریس کردند، کتاب خمس بود که آن هم ناتمام ماند.

در کنار تدریس این کتاب‌ها، در اواخر عمرشان، چون بسیاری از دوستان طلبه و علاقه‌مندان به ایشان عرض می‌کردند که با این بیان و علمیتی که شما دارید، شایسته است درباره تفسیر قرآن نیز تدریسی داشته باشید، ایشان درس تفسیر را آغاز کردند. موضوع درس تفسیرشان نیز سوره یاسین بود.

مدتی بعد، به مناسبتی این بحث را تعطیل کردند و خطبه فدکیه حضرت فاطمه زهرا، ام‌الأئمه علیهم‌الصلاة‌والسلام، را مطرح کردند. خوشبختانه بسیار مقید بودند و این مباحث تحت عنوان «نحله فاطمه زهرا سلام‌ﷲ‌علیها» چاپ هم شده است. بنابراین معظم‌له در علوم مختلف اصول، فقه، تفسیر، عقاید شاگرد تربیت کردند.

یکی دیگر از ویژگی‌های درس ایشان، مستشکلان درس بودند.

اشکال کردن در درس‌ها بسیار راحت است و در بسیاری از جاها، اشکال کردن نوعی امتیازهم محسوب می‌شود؛ اما اشکال کردن در درس این استاد بزرگوار، بسیار کار دشواری بود. ابهت علمی و شخصیت استاد به هر کسی اجازه نمی‌داد وارد بحث شود و اشکال کند. افراد معدودی مستشکل بودند.

من نام برخی از این بزرگان را که در قید حیات نیستند، می‌برم. از جمله، سرور و دوست عزیزم، حضرت آیت‌ﷲ حاج‌آقا ظهیری، یکی از مستشکلان درس ایشان بود. استاد بزرگوار به اشکالات ایشان میدان می‌دادند. اولاً، چون از علمیت برخوردار بود؛ ثانیاً، پاسخ دادن به اشکالات ایشان برای مخاطبان مفید بود؛ و ثالثاً، گاهی خود استاد هم شوخی می‌کردند که یکی از منافع اشکالات آقای ظهیری این بود که شیرین سخن می‌گوید و کلماتی را به کار می‌بردند که نه‌تنها شاگردانی که از استماع و کتابت خسته شده بودند، لبخندی بر لبانشان می‌نشست، بلکه خود استاد هم گاهی می‌خندیدند.

دومین مستشکل، حضرت آیت‌ﷲ مسلمی بود که از شاگردان مرحوم شاهرودی اول و مرحوم شهید صدر بودند و از شاگردان این دو بزرگوار محسوب می‌شدند. ایشان در مباحث علم اصول، انسان فهمیده‌ای بودند.

سومین مستشکل، مرحوم آقای کاهانی بود که از شاگردان خوب استاد بزرگوار ما، آیت‌ﷲ وحید، بودند و تقریرات درس ایشان را هم نوشته بودند که استاد بزرگوار آن را تأیید کرده بودند. ظاهراً یک جلد از آن نیز چاپ شده است.

جایگاه شاگردان در مسئولیت‌های علمی و اجرایی نظام

آخرین عرضم در رابطه با شاگردان ایشان، نکته‌ای است که جنبه اجتماعی و سیاسی این استاد بزرگوار را نیز تبیین می‌کند.

برخی فکر می‌کنند خدمت به نظام منحصر در این است که افراد مسئولیتی در نظام بپذیرد و در اداره‌ای رئیس شود. البته این هم لازم است، اما خدماتی وجود دارد که به‌مراتب مهم‌تر است و نامرئی است و دیده نمی‌شود.

تربیت شاگردان باسواد و کارآمد بزرگترین خدمت به نظام جمهوری اسلامی است از باب مثال بسیاری از شاگردان ایشان، مسئولیت‌های درجه‌اول نظام را بر عهده داشتند.

به‌عنوان مثال، مدتی ریاست قوه قضائیه بر عهده حضرت آیت‌ﷲ آملی لاریجانی بود. ایشان از شاگردان آقای وحید بودند.

برخی از وزرا، از جمله دوست بزرگوارمان مرحوم آقای شوشتری و نماینده مجلس در مسجد سلماسی بودند. اگر اشتباه نکنم، گویا در نجف هم آقای وحید استاد ایشان بودند. ایشان حداقل سه دوره وزیر دادگستری بودند.

عرض کنم که بسیاری از نمایندگان حضرت امام و امام شهید در استان‌ها، که باید از شخصیت‌های علمی درجه‌اول فقهی می‌بودند، از شاگردان ایشان بودند؛ برخی از آن‌ها به رحمت خدا پیوسته‌اند و برخی نیز اکنون در قید حیات هستند.

شورای نگهبان را که نگاه می‌کنیم، همین الان اگر بیشتر اعضای شورای فقهای نگهبان از شاگردان ایشان بوده‌اند و به‌عنوان یک افتخار می‌گویند ما شاگرد فلانی بودیم و همچنین شاگردان ایشان در بسیاری از نهادهای مختلف نظام مشغول خدمت‌رسانی هستند.

تبیین نگاه سیاسی و اجتماعی آیت‌ﷲ وحید خراسانی

نکته‌ای را هم که در اینجا برای بینندگان محترم و شنوندگان عزیز مفید می‌دانم بیان کنم، بُعد سیاسی این استاد بزرگوار است.

نکته‌ای را در پرانتز بد نیست اشاره کنم. ما در فقه ، مبنایی داریم که حضرت امام این مبنا را تقویت کرد و اصل آن نیز از مرحوم نراقی بوده است. امام این مبنا را به مرحله اجرایی و عملی رساندند؛ یعنی مبنای ولایت مطلقه فقیه.

این یک بحث نظری است که در حوزه‌های علمیه سامرا، نجف، قم، اصفهان و مشهد، از قدیم مطرح بوده و هم موافق داشته و هم مخالف.

یک برداشت غلط که افراد کم‌فکر و کسانی که از مباحث حوزوی اطلاعی ندارند، آن را دامن زده‌اند و همچنان دامن می‌زنند، این است که فکر می‌کنند هر کس از جهت نظری و علمی، ولایت فقیه را قبول ندارد، نظام و جمهوری اسلامی را هم قبول ندارد. این نظریه، نادرست است.

برای این موضوع مثالی می‌زنم. مرحوم آیت‌ﷲ‌العظمی خویی ولایت فقیه را قبول نداشتند، اما بر اساس مبنای امور حسبیه، دخالت‌های فقیه در مباحث اجتماعی و سیاسی در حد بسیار زیادی می‌پذیرفت ایشان حتی بیشتر از حضرت امام؛ با اینکه حضرت امام مبنای ولایت مطلقه فقیه را قبول داشتند.

حضرت امام ولایت مطلقه فقیه را قبول داشتند، اما می‌فرمودند اختیارات ولی فقیه در بعضی جاها محدود است. از جمله ولی فقیه در زمان غیبت، حق حکم جهاد ابتدایی را ندارد.

اما آیت‌ﷲ خویی ولایت مطلقه فقیه را قبول نداشتند، ولی مبنای دیگری را قبول داشتند که همان امور حسبیه بود. بر اساس این مبنا، اختیاراتی برای فقیه قائل بودند که نه‌تنها در برخی موارد با اختیارات ولایت مطلقه فقیه برابری می‌کرد، بلکه موارد اضافه‌ای هم داشت و ایشان جهاد ابتدائی را در عصرغیبت برای فقیه جامع الشرایط قبول داشت.

بر همین اساس، در داستان انتفاضه عراق، آیت‌ﷲ خویی همانند حضرت امام آستین بالا زدند و وارد میدان شدند.

بنابراین، این‌گونه نیست که هر کسی مبنای علمی و نظری ولایت فقیه را قبول نداشته باشد، مخالف انقلاب باشد. این دو مبنا و دو نظریه، آثار فقهی مختلفی دارند.

بنابراین، اگر گوشه‌وکنار ممکن است شنیده شود که این استاد بزرگوار ولایت فقیه را قبول ندارند، معنایش این نیست که با انقلاب موافق نبودند. نگاه‌های سیاسی ایشان هم قبل از انقلاب و هم بعد از انقلاب موجود است. بعضاً صحبت‌های ایشان ضبط شده است. من به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنم.

مواضع سیاسی پیش از انقلاب؛ ماجرای منبر زنبور

ایشان یک منبر معروف دارند که به نام «منبر زنبور» شناخته شده است. این موضوع در اسناد ساواک و اسناد انقلاب اسلامی آمده است.

من از خود ایشان درباره این موضوع سؤال کردم. ایشان لطف داشتند و به حقیر امر فرمودند که به خدمتشان بروم. رفتم و فرمودند به حضرت آقای انصاری شیرازی اطلاع بدهید که می‌خواهم به دیدن ایشان بروم.

با آقای انصاری شیرازی هماهنگ کردیم و قرار شد در خدمت ایشان برویم. آن زمان ایشان پیاده رفت‌وآمد می‌کردند و از ماشین و راننده استفاده نمی‌کردند. گویا آن زمان درسشان هم در مسجد سلماسی بود.

در خدمت ایشان رفتیم. به دوست بزرگوارم، مرحوم آقای ظهیری، هم گفتم که شما هم باشید تا به دیدن استاد آقای انصاری برویم.

در رفت یا برگشت، من سؤال کردم: داستان منبر زنبوریه شما چیست؟

ایشان فرمودند: برنامه من این بود که آخرین آیه‌ای را که قاری قرآن قرائت می‌کند و به آن ختم می‌شود، بگیرم و براساس آن، منبر را تنظیم کنم. قاری با هماهنگی قبلی به آیه‌ای مربوط به زنبور عسل ختم می‌کند. ایشان نیز همان آیه را در نظر می‌گیرند و در منبر مطرح می‌کنند.

آن‌گونه که در اسناد ساواک هم آمده است آن زمان فرح که لقب ملکه ایران را داشت، به فرانسه می‌رود و بازمی‌گردد. اتفاقاتی می‌افتد که با موازین شرعی و مباحث فقهی ناسازگار بوده و اتفاقات سیاسی دیگری هم رخ داده بود.

ایشان پس از اینکه مطلب را به‌خوبی می‌پرورانند، این‌گونه نتیجه می‌گیرند که:« زنبور هم ملکه دارد و ما هم ملکه داریم. تفاوت ملکه زنبور عسل با ملکه انسان‌ها در ایران این است که نوش ملکه زنبور عسل برای داخلی‌هاست و نیشش برای بیرونی‌ها؛ اما ملکه ما، فرح، نوشش برای بیرونی‌هاست و نیش و گزند و اذیت و آزارش برای داخلی‌هاست.»

این منبر به گوش شاه می‌رسد و ایشان را به اشد مجازات محکوم می‌شوند.

آیت‌ﷲ خوانساری به ایشان بسیار علاقه داشتند و ایشان هم به آیت‌ﷲ خوانساری علاقه زیادی داشتند. تحت حمایت آقای آیت‌ﷲ‌العظمی خوانساری قرار می‌گیرند. – با وساطت یا بدون وساطت- محکومیت کاهش یافته و فقط منبرشان تعطیل می‌شود.

بعداً ایشان برای ما نقل کردند که به احترام اینکه منبر من تعطیل شد، آقای فلسفی، خطیب بزرگوار، هم منبر خود را تعطیل کردند. چندین ماه طول کشید و ایشان بسیار تلاش کردند تا منبر ما دوباره راه بیفتد و منبر ایشان هم به تبع آن راه بیفتد.

موضع‌گیری علیه رژیم پهلوی و حمایت از امام خمینی

در سخنرانی نوزدهم دی ۱۳۵۶، در آن زمانی که در روزنامه اطلاعات به حضرت امام اهانت شد و شخصی با نام مستعار «رشیدی مطلق» به ایشان توهین کرد، طلاب به خیابان آمدند، تظاهرات کردند و به بیوت مراجع می‌رفتند.

یک بعدازظهر که خود من هم بودم، خدمت استاد بزرگوار، حضرت آیت‌ﷲ‌العظمی وحید خراسانی، رفتیم. ایشان سخنرانی مفصلی کردند. این قسمت از شعر ایشان که در آن سخنرانی بیان فرمودند، هنوز در خاطرم مانده است:«مه فشاند نور و سگ عوعو کند»

در آن منبر و خطابه که اکنون ضبط‌شده آن موجود است و در اسناد نیز آمده، ایشان به‌شدت به نظام پهلوی حمله کردند.

نگاه آیت‌ﷲ وحید به انقلاب اسلامی و مسئولیت اجتماعی

عرض کنم خدمتتان، بعد از انقلاب و حوالی سال ۶۴، ایشان به جبهه تشریف بردند. در اهواز و مناطق جنگی آنجا، سخنرانی‌ای داشتند که نکات بسیار اخلاقی و غیره در آن بیان شده بود.

از جمله تعریف ایشان از انقلاب این بود که فکر نکنید انقلاب، جابه‌جایی قدرت از نظر سیاسی یا جابه‌جایی مسئولان سیاسی است. انقلاب، جابه‌جایی قدرت نیست؛ انقلاب، قدرت ایمان و ظهور دین است.

این نگاه ایشان به انقلاب بود؛ اینکه این آثار و برکات دین است که توانسته مردم را به خیابان‌ها و کوچه و بازار بیاورد و آن‌ها را برای دفاع از کیان تشیع به جبهه‌ها بکشاند.

در همان اوایل انقلاب، یادم می‌آید که ایشان در مسجد سلماسی تدریس می‌کردند. من به خودم جرئت دادم و به ایشان اعتراض کردم. با بیان اعتراض گفتم: چرا شما مبانی حضرت امام را در درس اصول بیان نمی‌فرمایید؟

ایشان لبخندی زدند و فرمودند: من ایشان را از نظر علمی قبول دارم.

تعریف مفصلی از ابعاد علمی حضرت امام کردند و سپس درباره جایگاه ایشان در ایران و دنیا فرمودند: اگر من نظرات علمی ایشان را فقهی یا اصولی مطرح کنم، همان‌طور که نظرات استاد خودم، آیت‌ﷲ خویی، شیخ اعظم و آخوند خراسانی را نقل می‌کنم و اشکال می‌کنم، اگر نظرات ایشان را هم نقل کنم، طبیعتاً اشکالاتی خواهم داشت. اگر اشکال کنم، ممکن است بعضی از کوتاه‌نظران فکر کنند که من دارم ایشان را تضعیف می‌کنم؛ درحالی‌که تضعیف ایشان را حرام می‌دانم و جایز نمی‌دانم. پس از آن، شروع کردند به بیان اوصاف و شخصیت ایشان.

در موارد متعددی، در منزل ایشان، در مسیر رفتن به درس یا بازگشت از آن و در جاهای مختلف، هم خودمان این مطالب را شنیدیم و هم از دیگران شنیدیم که ایشان تضعیف نظام را قطعاً حرام می‌دانستند.

البته ایشان به‌عنوان یک فقیه، مبانی خاصی داشتند و بر مبانی خود بسیار پافشاری می‌کردند و برای آن‌ها اهمیت قائل بودند. گاهی هم به مسئولان نظام تذکراتی می‌دادند.

مگر خود حضرت امام رحمت‌ﷲ‌علیه و امام شهید ما، رضوان‌ﷲ‌تعالی‌علیهما، به مسئولان نظام تذکر نمی‌دادند؟ گاهی با تذکر و بیان نقطه‌نظرات، موضع‌گیری می‌کردند و اشتباهات را بیان می‌کردند. معنای این کارها ضدانقلاب بودن نیست.

ما نباید از بزرگان و مراجعی مانند آیت‌ﷲ‌العظمی وحید خراسانی توقع داشته باشیم که معنای انقلابی‌گری را منحصراً حضور در خیابان و شعار دادن بدانند. انقلابی بودن یک جوان بسیجی به شکلی بروز و ظهور دارد و قبول نظام افرادی مانند آیت‌ﷲ‌العظمی وحید خراسانی، استاد بزرگوار، به شکل دیگری است.

ایشان به‌عنوان نمونه شاگردانی تربیت کردند که در نهادهای مختلف نظام خدمت‌رسانی داشته باشند از جمله درس کتاب‌القضا را آغاز کردند و قاضی تربیت کردند تا دست نظام از این حیث پر باشد.

ارتباط با مسئولان نظام و تذکرات به آنان

بنده در ملاقات‌های مختلفی که ایشان با شخصیت‌ها داشتند، گاهی حضور داشتم.

به‌عنوان نمونه، زمانی استاد بزرگوارمان، سیدناالاستاد حضرت آیت‌ﷲ‌العظمی سید محمود شاهرودی رضوان‌ﷲ‌تعالی‌علیه، رئیس قوه قضائیه بودند. آقای آیت‌ﷲ وحید به من فرمودند که به فلانی بگو من می‌خواهم به دیدنش بروم. همچنین تأکید کردند که در کوچه فیلم‌برداری نباشد، در اتاقی که برای ملاقات وارد می‌شوم، دوربین نباشد؛ نه دوربین فیلم‌برداری و نه دوربین عکاسی. کسی هم حضور نداشته باشد، مگر شما و فلانی و یک نفر دیگر که نام بردند.

من آنجا حضور داشتم. ایشان به‌عنوان یک مرجع تقلید، به دیدار رئیس قوه قضائیه آمده بودند و نکاتی را بیان کردند؛ هم تأیید و هم تذکر.اگر کسی نظام را قبول نداشته باشد، به‌هیچ‌وجه با این شخصیت‌ها ارتباط برقرار نمی‌کند.

به بیت معظم‌له آمدند و باز مطالبی بیان شد؛ هم در تأیید و هم در نقد و تذکر درباره اینکه این امور باید چگونه باشد.

ارتباط با مقام معظم رهبری و شاگردی آیت‌ﷲ وحید خراسانی

زمانی دوست بزرگوارمان، حضرت حاج‌آقای مروی، تولیت معظم آستان قدس که قبلا رئیس دفتر مقام معظم رهبری در قم بودند. یکی از وظایف ایشان این بود که رابط میان امام شهید و مراجع تقلید باشند و مطالب طرفین را به یکدیگر منتقل کنند.

گاهی ایشان لطف می‌کردند و می‌فرمودند: فلانی، می‌خواهم به دیدن فلان مرجع بروم؛ شما هم دوست دارید بیایید؟ یک زمانی گفتند: می‌خواهم به دیدن آیت‌ﷲ وحید بروم؛ شما هم دوست دارید بیایید؟

من هم گفتم: بسیار خوب، من افتخار می‌کنم که برای زیارت استاد بیایم؛ خصوصاً در خدمت شما که حامل پیام و سلام رهبر انقلاب هستید.

به آنجا رفتیم. پس از سلام‌وعلیک و همان ابتدای جلسه، این استاد بزرگوار خطاب به آقای مروی پرسیدند: «آقای مروی، احوال آقای سید مجتبی، چطور است؟» ابتدا به ساکن، احوال ایشان را پرسیدند. برای من سؤال شد که چرا قبل از اینکه از احوال رهبر جویا شود از آقا مجتبی سوال کردند البته بعد از آن به تفصیل جویایی احوال رهبر معظم انقلاب شدند و برایشان دعا کردند.

بعداً از ایشان سؤال شد و پاسخی دادند که ان‌شاءﷲ بماند؛ پاسخ بسیار شیرینی بود.

بد نیست این نکته را هم خدمت بینندگان و شنوندگان عزیز عرض کنم.

حضرت آیت‌ﷲ آقای سید مجتبی خامنه‌ای، مقام معظم رهبری حفظه‌ﷲ، اساتید مختلفی را در قم درک کرده‌اند. یکی از اساتیدی که هم علناً و هم سرّاً از محضرشان استفاده کرده‌اند، حضرت آیت‌ﷲ‌العظمی وحید خراسانی بوده‌اند. ایشان در درس آیت‌ﷲ وحید خراسانی شرکت می‌کردند. علاوه بر این، ارتباط خصوصی هم برقرار کرده بودند.

برداشت من این است که حضرت آیت‌ﷲ آقا مجتبی خامنه‌ای، مانند پدر بزرگوارشان، هر جا در ایران اهل سرّ و اهل معنویتی سراغ داشتند یا به ایشان آدرس می‌دادند، سریع خودشان را به آنجا می‌رساندند و از آن افراد استفاده می‌کردند. شنیده بودند که آیت‌ﷲ وحید برخی از دعاها را سینه‌به‌سینه دارند که باید سینه‌به‌سینه هم منتقل شود. برداشت من این است که ایشان در این بُعد هم از محضر این استاد بزرگوار استفاده کرده بودند.

منبع: مباحثات