بیرجند - ایرنا - مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی گفت: طرح مردمی «کشور دوست» با هدف تقویت مشارکت اجتماعی، محله‌محوری، مواسات و حل مسائل مردم از خراسان جنوبی آغاز شد و اکنون با استقبال مجموعه‌های مردمی در چندین استان کشور، در مسیر تبدیل شدن به جریانی فراگیر و ملی قرار گرفته است.

به گزارش ایرنا، مشارکت مردمی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های اجتماعی محلات، از جمله مؤلفه‌های مهم در تقویت سرمایه اجتماعی و حل مسائل جامعه به شمار می‌رود؛ ظرفیتی که در سال‌های اخیر ضرورت توجه به آن بیش از گذشته احساس می‌شود.

تجربه فعالیت گروه‌های مردمی نشان داده که با ایجاد بستر مناسب برای نقش‌آفرینی شهروندان، می‌توان از توان خانواده‌ها، جوانان، مساجد، هیات‌ها و کنشگران اجتماعی برای پاسخ به نیازهای محلات بهره گرفت.

در همین زمینه، طرح «کشور دوست» با تکیه بر محله‌محوری، مواسات، امیدآفرینی و مساله‌محوری، از خراسان جنوبی آغاز شده و با عبور از مرزهای استانی، به تجربه‌ای در حال گسترش در چندین استان کشور تبدیل شده است؛ حرکتی که تلاش دارد میدان‌های شهری را به بستری برای همدلی، مشارکت اجتماعی و حل مشکلات مردم تبدیل کند.

«کشور دوست»؛ روایت یک حرکت مردمی از محلات خراسان جنوبی تا میدان‌های ایران

مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی روز دوشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا با تشریح تجربه شکل‌گیری حرکت مردمی در این استان، از روزهای حضور کفن‌پوشان در میدان‌ها تا طراحی و اجرای طرح «کشور دوست»، تأکید کرد: آنچه این حرکت را به نقطه‌ای اثرگذار رساند، میدان دادن به مردم و اعتماد به ظرفیت‌های اجتماعی آنان بود؛ ظرفیتی که اگر به‌درستی فعال شود، می‌تواند بسیاری از مسائل کشور را با مشارکت خود مردم حل کند.

سیدجواد موسوی‌خواه با اشاره به روزهای ابتدایی شکل‌گیری حرکت کفن‌پوشان پس از انتشار خبر شهادت رهبر انقلاب اظهار کرد: در آن مقطع، برای شبکه مردمی تحول اجتماعی یک پرسش جدی مطرح بود؛ اینکه آیا پیوندهایی که طی سال‌ها میان خانواده‌ها و گروه‌های مردمی در محلات ایجاد شده بود، در یک بزنگاه تاریخی نیز به کنش و حضور اجتماعی منجر می‌شود یا خیر.

وی با بیان اینکه در آن زمان حدود ۷۰۰ خانواده در محلات مختلف از طریق برنامه‌های شبکه تحول با یکدیگر ارتباط و پیوند اجتماعی داشتند، افزود: با انتشار فراخوانی در قالب یک کلیپ در کانال شبکه تحول، از افرادی که احساس مسئولیت می‌کردند خواسته شد با حضور در میدان، همراهی خود را نشان دهند و تصور نمی‌کردیم با چنین استقبال گسترده‌ای، به‌ویژه از سوی خانواده‌های ساکن در محلات کم‌برخوردار، مواجه شویم.

وی ادامه داد: در نخستین شب، جمعیتی حدود ۱۰ هزار نفر در میدان‌ها و خیابان‌ها حضور پیدا کردند و در شب‌های بعد این جمعیت به حدود ۱۸ هزار نفر رسید و این حضور خودجوش و گسترده، جلوه‌ای از ارادت و احساس مسئولیت مردم بود که به اعتقاد ما، با اخلاص و انگیزه‌های مردمی شکل گرفت.

مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با اشاره به ضرورت جهت‌دهی صحیح به شور و احساسات عمومی گفت: مساله مهم این بود که این احساسات و انگیزه‌ها در مسیری ارزشمند و سازنده قرار بگیرد و مردم باید بدانند حضورشان چه اثری دارد و چگونه می‌توان از این ظرفیت برای تقویت همبستگی اجتماعی و حل مسائل استفاده کرد.

وی با بیان اینکه در روزهای ابتدایی با خلأ روایت رسانه‌ای مواجه بودند، اظهار کرد: برای انعکاس بهتر این حماسه مردمی، برنامه‌ای با عنوان «روایت میدان» راه‌اندازی کردیم تا صحنه‌هایی از حضور مردم و جلوه‌های همدلی آنان ثبت و روایت شود؛ از سالمندی که به دلیل درد پا نتوانسته بود در تجمع حاضر شود و با حسرت گریه می‌کرد تا بانویی که سفره افطار برای حاضران در میدان آورده بود.

موسوی‌خواه اضافه کرد: این صحنه‌ها یادآور فرهنگ ایثار و همدلی دوران دفاع مقدس بود و در ادامه این حرکت، حدود سه هزار نفر از افراد علاقه‌مند سازماندهی شدند و برنامه‌هایی مانند تولید ریسه‌های مناسبتی، طرح «هم‌سفر» و برگزاری کوچه‌افطاری در محلات شکل گرفت.

وی با تاکید بر اینکه حضور اجتماعی نباید به یک محدوده جغرافیایی خاص محدود شود، گفت: از مردم خواستیم هرکس به اندازه توان خود در محله‌اش فعالیت کند؛ کسانی که امکان حضور در میدان را داشتند در تجمعات شرکت کنند و افرادی که در محلات ظرفیت و توانایی بیشتری داشتند، با برگزاری برنامه‌های کوچک و ارتباط با همسایگان، زمینه مشارکت دیگران را فراهم کنند.

«کشور دوست»؛ روایت یک حرکت مردمی از محلات خراسان جنوبی تا میدان‌های ایران

میدان باید در اختیار همه مردم باشد

مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با اشاره به نقش گروه‌های مختلف در استمرار این حرکت بیان کرد: یکی از ویژگی‌های مهم روزهای نخست، حضور و نقش‌آفرینی مجموعه‌های مختلف بود و هیئت‌های مذهبی، گروه‌های مردمی، خانواده‌ها، بانوان، کسبه و حتی افرادی با سلیقه‌ها و سبک‌های زندگی متفاوت در کنار یکدیگر قرار گرفتند و هرکدام سهمی در پیشبرد برنامه‌ها داشتند.

وی افزود: برخی بانوان حتی زیورآلات خود را برای تقویت این حرکت اهدا می‌کردند و کسبه خیابان معلم نیز با وجود برگزاری تجمعات در مقابل محل کسبشان، نه‌تنها همراهی کردند، بلکه با توزیع پلاستیک در شب‌های بارانی، کمک به مردم و پذیرایی از حاضران، جلوه‌های زیبایی از همدلی را به نمایش گذاشتند.

موسوی‌خواه با بیان اینکه این تجربه نشان داد مردم زمانی پای کار می‌مانند که در میدان نقش واقعی داشته باشند، تصریح کرد: اعتقاد ما این است که وظیفه اصلی دستگاه‌های اجرایی در چنین حرکت‌هایی، پشتیبانی و تسهیل‌گری است، نه تصدی‌گری لذا اگر قرار باشد همه امور از سوی دستگاه‌ها انجام شود و مردم صرفا تماشاگر باشند، به‌تدریج انگیزه و ظرفیت مشارکت اجتماعی کاهش می‌یابد.

وی ادامه داد: تجربه‌های مختلف پس از انقلاب نشان داده است هرجا مردم نقش‌آفرینی کرده‌اند، حرکت‌ها جان گرفته‌اند و هرجا میدان از مردم گرفته شده، بخشی از ظرفیت اجتماعی تضعیف شده است. بنابراین باید زمینه حضور و نقش‌آفرینی همه اقشار فراهم شود.

تبدیل همدلی به محبت و سرمایه اجتماعی

موسوی‌خواه با اشاره به حضور افراد با دیدگاه‌ها و سلایق مختلف در تجمعات آن روزها اظهار کرد: یکی از اتفاقات مهم، شکل‌گیری نوعی داغ مشترک و احساس همدلی میان افراد مختلف بود و این تجربه نشان داد که یک اتفاق مشترک می‌تواند زمینه مشابهت و نزدیکی انسان‌ها را فراهم کند و این نزدیکی باید به محبت و در نهایت به وحدت اجتماعی تبدیل شود.

وی افزود: تلاش کردیم این محبت در رفتارهای ساده اما اثرگذار نیز دیده شود؛ از گل دادن به کسبه و شهروندان گرفته تا برخورد محبت‌آمیز با افرادی که شاید در ابتدا نگاه متفاوتی به این حرکت داشتند که هدف این بود که به جای تقابل، زمینه گفت‌وگو و نزدیکی فراهم شود.

مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با اشاره به برگزاری برنامه «روایت فتح» در شب‌های نوزدهم، بیست‌ویکم و بیست‌وسوم ماه رمضان در پارک آزادگان بیرجند گفت: در این برنامه تلاش کردیم روایت‌هایی از انقلاب اسلامی و تجربه‌های تاریخی کشور را با نسل جوان در میان بگذاریم و این پیام را منتقل کنیم که مسئولیت حفظ و پیشبرد کشور در بزنگاه‌های مختلف بر عهده مردم نیز قرار دارد.

وی بیان کرد: در این برنامه‌ها با نوجوانان و جوانانی مواجه شدیم که دیدگاه‌های متفاوتی داشتند، اما پس از شنیدن روایت‌ها و گفت‌وگو با گروه‌های مردمی، نگاهشان تغییر کرد و بیش از ۴۰ نمونه از پیام‌ها و روایت‌های افرادی را ثبت کرده‌ایم که از تأثیر این برنامه‌ها بر نگرش و رفتار خود گفته‌اند.

«کشور دوست»؛ روایت یک حرکت مردمی از محلات خراسان جنوبی تا میدان‌های ایران

«کشور دوست»؛ از یک تجربه محلی تا گفتمان اجتماعی

موسوی‌خواه با بیان اینکه پس از تجربه حضور گسترده مردم، ضرورت بازتعریف کارکرد میدان‌ها و استمرار فعالیت‌های اجتماعی احساس شد، گفت: به دنبال طراحی حرکتی بودیم که بتواند فراتر از تجمعات مقطعی، ظرفیت‌های محلات را به یکدیگر متصل کند و امید اجتماعی را افزایش دهد.

وی افزود: در همین خصوص عنوان «کشور دوست» انتخاب شد؛ عنوانی با بار معنایی ملی که بتواند افراد مختلف را با هر سلیقه و گرایشی در یک چارچوب مشترک برای خدمت به کشور گرد هم بیاورد.

مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با تشریح بخش‌های مختلف این طرح اظهار کرد: «کشور دوست» چند محور اصلی دارد که نخستین آن «قاب کشور دوست» است و در این بخش، تجربه‌های موفق و الگوهای اثرگذار محلات به مردم معرفی می‌شوند تا شهروندان بدانند در نقاط مختلف شهر، افراد و گروه‌هایی هستند که با وجود محدودیت‌ها توانسته‌اند مسائل مهمی را حل کنند.

وی ادامه داد: بخش دوم، «شهروند کشور دوست» است که در آن هر هفته یک فرد یا گروه موفق به میدان دعوت می‌شود تا تجربه فعالیت خود را برای مردم روایت کند و این افراد لزوما چهره‌های شناخته‌شده یا صاحبان امکانات گسترده نیستند، بلکه گاهی انسان‌هایی هستند که در شرایط دشوار، اقدامات ارزشمندی انجام داده‌اند.

موسوی‌خواه با اشاره به معرفی فاطمه برنا به عنوان یک بانوی دارای معلولیت در این برنامه گفت: این بانوی توانمند با وجود محدودیت‌های جسمی، توانسته است حدود ۸۰ مربی حفظ قرآن تربیت کند و زمینه آموزش و پرورش ۴۰۰ حافظ قرآن را در چهار محله فراهم آورد و معرفی چنین الگوهایی نشان می‌دهد که محدودیت‌های فردی و اقتصادی لزوما مانع اثرگذاری اجتماعی نیستند.

«کشور دوست»؛ روایت یک حرکت مردمی از محلات خراسان جنوبی تا میدان‌های ایران

وی افزود: یکی دیگر از مهمانان این برنامه، فاطمه غلامی، دختر نوجوان ۱۷ ساله‌ای بود که با سبک زندگی قرآنی و ارتباط معنوی خود با امام زمان(عج)، بر زندگی افراد زیادی تأثیر گذاشته بود. روایت زندگی او و اقدامات تربیتی‌اش با استقبال مردم مواجه شد و حتی برخی شهروندان پس از شنیدن این روایت‌ها از تغییر نگرش و رفتار خود سخن گفتند.

مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی بیان کرد: معرفی این الگوها به‌ویژه برای نوجوانان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا جامعه برای فعالیت‌های فرهنگی و تربیتی خود به الگوهای واقعی و قابل دسترس نیاز دارد و وقتی مردم می‌بینند یک نوجوان یا یک بانوی ساکن محله‌ای کم‌برخوردار توانسته چنین اثرگذاری‌ داشته باشد، امید و انگیزه بیشتری برای فعالیت پیدا می‌کنند.

وی با اشاره به معرفی تجربه‌های موفق مساجد در جذب نوجوانان گفت: برخی مساجد با استفاده از ظرفیت‌های خلاقانه، از جمله برنامه‌های ورزشی و فرهنگی، توانسته‌اند ارتباط مؤثری با نوجوانان برقرار کنند. معرفی این تجربه‌ها در میدان باعث شد دیگر مساجد نیز برای استفاده از این الگوها اعلام آمادگی کنند.

موسوی‌خواه یکی دیگر از بخش‌های این طرح را «تریبون کشور دوست» دانست و افزود: در این بخش مردم فرصت پیدا می‌کنند درباره مسائل، تجربه‌ها و پیشنهادهای خود صحبت کنند، اما نگاه ما این نیست که تریبون به محلی برای تخریب و توهین تبدیل شود؛ بلکه باید از آن برای تقویت امید، معرفی ظرفیت‌ها و ایجاد ارتباط سازنده میان مردم و مسئولان استفاده کرد.

تقویت اعتماد میان مردم و مسئولان

وی با تاکید بر ضرورت پرهیز از ایجاد دوقطبی میان مردم و مسئولان اظهار کرد: معتقدیم میدان باید به پشتوانه و انگیزه‌ای برای مسئولانی تبدیل شود که در حال خدمت هستند و اگر مدیری در یک حوزه عملکرد مثبتی داشته یا برای حل مشکلات مردم تلاش کرده است، باید این اقدامات نیز در کنار مطالبه‌گری‌ها دیده و روایت شود.

مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی ادامه داد: برای نمونه، مسئولی که از روزهای نخست در میدان حضور داشته و مسائل مردم را ثبت و پیگیری کرده، می‌تواند در برنامه حضور پیدا کند و درباره اقداماتی که انجام داده توضیح دهد و این کار علاوه بر افزایش آگاهی مردم، به مسئولان نیز انگیزه می‌دهد تا بدانند پشتوانه اجتماعی برای اقدامات مؤثر وجود دارد.

وی گفت: البته این رویکرد به معنای نادیده گرفتن ضعف‌ها و مشکلات نیست، بلکه معتقدیم باید در کنار مطالبه‌گری، اقدامات مثبت نیز دیده شود و هدف این است که میدان به بستری برای افزایش اعتماد عمومی و تقویت ارتباط دوسویه مردم و مسئولان تبدیل شود.

حل مسائل محلات؛ از لوازم‌التحریر تا احیای پارک‌ها

موسوی‌خواه با اشاره به محور مسئله‌محوری در طرح «کشور دوست» اظهار کرد: در این بخش، مردم مشکلات و نیازهای محله خود را مطرح می‌کنند، سپس گروه‌های مردمی و مجموعه‌های مرتبط برای بررسی و حل آن وارد عمل می‌شوند و در برنامه هفته بعد، نتیجه اقدامات در معرض دید مردم قرار می‌گیرد.

وی افزود: یکی از نمونه‌های موفق این رویکرد، شناسایی حدود ۲۰۰ دانش‌آموز نیازمند لوازم‌التحریر بود که تحت پوشش هیچ مجموعه حمایتی قرار نداشتند و پس از طرح موضوع در برنامه، تیم‌های مردمی ابعاد مسئله را بررسی کردند و با مشارکت کمیته امداد و تعدادی از شهروندان، لوازم‌التحریر مورد نیاز این دانش‌آموزان تأمین و توزیع شد.

مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی ادامه داد: در نمونه‌ای دیگر، مشکل آسفالت یکی از محلات مطرح شد و پس از انعکاس موضوع، شهرداری برای رفع آن اقدام کرد و همچنین مساله احیای یک پارک در یکی از محلات مطرح شد که زمینه مشارکت گروهی از نوجوانان و شهروندان را فراهم آورد.

وی با تاکید بر اینکه حل همین مسائل ملموس می‌تواند زمینه‌ساز افزایش اعتماد عمومی باشد، گفت: برای فردی که با مشکلات روزمره زندگی مواجه است، رفع مشکل کوچه، محله، آسفالت یا تأمین نیازهای آموزشی فرزندش یک اقدام امیدآفرین و اثرگذار است و اگر مردم ببینند حضور و مشارکتشان در میدان به نتیجه واقعی منجر می‌شود، انگیزه بیشتری برای همراهی پیدا می‌کنند.

روایت تجربه‌ها برای تکثیر الگوهای موفق

موسوی‌خواه با اشاره به راه‌اندازی بخش‌های رسانه‌ای این طرح اظهار کرد: برای اینکه تجربه‌های موفق در حد یک برنامه میدانی باقی نمانند، بخش‌هایی مانند «حوالی کشور دوست» و «رادیو کشور دوست» نیز طراحی شده است.

وی افزود: در قالب «حوالی کشور دوست»، افرادی که تحت تأثیر روایت‌ها و برنامه‌های میدان قرار گرفته‌اند، دعوت می‌شوند تا تجربه و تغییر نگرش خود را بیان کنند و در بخش «رادیو کشور دوست» نیز گفت‌وگوهای تفصیلی با افراد و گروه‌های موفق انجام می‌شود تا تجربه‌های آنان به‌صورت مستند ثبت و در اختیار سایر محلات و مجموعه‌ها قرار گیرد.

مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی بیان کرد: برای طراحی محتوای هر هفته، یک گروه اندیشه‌ورز فعالیت می‌کند و متناسب با مهمان و موضوع انتخاب‌شده، روایت و برنامه آن شب شکل می‌گیرد. تلاش ما این است که هیچ تجربه ارزشمندی از دست نرود و بتوان از ظرفیت آن برای آموزش و توانمندسازی سایر گروه‌ها استفاده کرد.

وی با اشاره به آغاز اجرای این طرح در برخی شهرستان‌های استان گفت: این تجربه در نهبندان و دُرح نیز دنبال شده و برای گسترش آن در شهرستان‌هایی مانند درمیان و خوسف نیز برنامه‌ریزی‌هایی در حال انجام است.

گسترش «کشور دوست» در استان‌های مختلف کشور

موسوی‌خواه با اشاره به استقبال از این طرح در سطح ملی اظهار کرد: پس از ارائه طرح «کشور دوست» در یکی از نشست‌های مرتبط با برنامه‌های مردمی میدان‌ها، این ایده مورد استقبال قرار گرفت و زمینه برای گسترش آن در سطح کشور فراهم شد.

وی افزود: در آن نشست، بر ویژگی‌هایی مانند مردمی بودن، امیدآفرینی، مواسات و مسئله‌محوری این طرح تاکید شد و پس از آن فرآیند آماده‌سازی و ابلاغ آن برای اجرا در مجموعه‌های مختلف آغاز شد.

مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی گفت: اکنون این حرکت در استان‌های خراسان جنوبی، خراسان رضوی، مازندران، همدان، سمنان، تهران بزرگ و کهگیلویه و بویراحمد جریان دارد و در چندین میدان و محله این استان‌ها، فعالیت‌هایی با عنوان «کشور دوست» در حال انجام است.

وی عنوان کرد: تصاویر و گزارش‌هایی نیز از اجرای این طرح در برخی مناطق دیگر کشور، از جمله خوزستان، به دست ما رسیده است که نشان می‌دهد این تجربه در حال تکثیر است و برای ما مایه امیدواری است که حرکتی که از شرق کشور و خراسان جنوبی آغاز شده، اکنون در مناطق مختلف ایران مورد توجه قرار گرفته است.

موسوی‌خواه در ادامه با اشاره به برنامه آغاز اجرای رسمی طرح «کشور دوست» در بیرجند اظهار کرد: روز شنبه ۳۰ آبان ماه و هم‌زمان با هفته بسیج، مراسم افتتاحیه ملی این حرکت در میدان شهید آیت‌الله رئیسی بیرجند با حضور مهمانان کشوری، اصحاب رسانه و خبرگزاری‌ها برگزار می‌شود و این برنامه به‌صورت زنده از شبکه خبر و شبکه دو سیما نیز پوشش داده خواهد شد.

وی با بیان اینکه خاستگاه اصلی این حرکت استان خراسان جنوبی است، افزود: خدا را شاکریم که طرحی که از یک تجربه مردمی در این استان آغاز شد، امروز در مسیر گسترش ملی قرار گرفته و استان‌های مختلف به آن پیوسته‌اند.

مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی تاکید کرد: امیدواریم با همراهی مردم، گروه‌های مردمی، مساجد، هیئت‌ها و مجموعه‌های مسئول، این حرکت در محلات و میدان‌های بیشتری از کشور گسترش یابد و زمینه‌ای برای تقویت مواسات، امید اجتماعی و حل مسائل مردم با محوریت خود آنان فراهم شود.