تداوم بحران تنگه هرمز، هزینه‌های اقتصادی و سیاسی تقابل و تضعیف موقعیت داخلی ترامپ، یادآور بحران سوئز در سال ۱۹۵۶ است.
باشگاه خبرنگاران جوان - شکست آمریکا در جنگ علیه ایران را باید فراتر از یک ناکامی نظامی یا بحران منطقه‌ای ارزیابی کرد. این رویارویی، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های محدودیت قدرت واشنگتن در نظام بین‌الملل است؛ زیرا برای نخستین بار در چنین سطحی، قدرت نظامی آمریکا در برابر اراده سیاسی و ظرفیت ژئوپلیتیکی ایران با موانعی مواجه شده که نتوانسته آنها را با ابزار‌های متعارف خود برطرف کند.
اهمیت این تحول در آن است که شکست در برابر ایران، نه‌تنها اعتبار بازدارندگی آمریکا را تحت تأثیر قرار داده، بلکه هزینه‌های اقتصادی، سیاسی و راهبردی آن را در سطح جهانی افزایش داده است.
تاریخ روابط بین‌الملل نشان می‌دهد که افول قدرت‌های بزرگ الزاما با شکست در یک نبرد نظامی یا فروپاشی اقتصادی آغاز نمی‌شود؛ بلکه زمانی شتاب می‌گیرد که این قدرت‌ها دیگر قادر به تبدیل برتری نظامی و اقتصادی خود به نتایج سیاسی مورد انتظار نباشند. از این منظر، جنگ ایران می‌تواند برای آمریکا همان جایگاهی را پیدا کند که بحران سوئز در سال ۱۹۵۶ برای بریتانیا داشت.
هفتاد سال پیش، بریتانیا و فرانسه با همراهی رژیم صهیونیستی به مصر حمله کردند تا کنترل کانال سوئز را بازپس بگیرند. با وجود برتری نظامی مهاجمان، این عملیات نتوانست به اهداف سیاسی مورد نظر دست یابد و در نهایت فشار‌های اقتصادی و مخالفت آمریکا و شوروی، لندن و پاریس را به توقف عملیات وادار کرد.
بحران سوئز نشان داد که قدرت نظامی بدون پشتوانه اقتصادی و سیاسی نمی‌تواند موقعیت جهانی یک قدرت بزرگ را حفظ کند.
امروز نیز تنگه هرمز به نقطه‌ای تبدیل شده که محدودیت‌های قدرت آمریکا را آشکار کرده است. ناتوانی واشنگتن در بازگرداندن شرایط به وضعیت مورد نظر خود و تداوم اختلال در تردد دریایی، نشان می‌دهد که برخورداری از پیشرفته‌ترین تجهیزات نظامی به معنای کنترل جغرافیای راهبردی نیست.
در واقع، ایران با تکیه بر موقعیت ژئوپلیتیکی خود توانسته هزینه حضور و مداخله نظامی آمریکا را افزایش دهد و نشان دهد که حتی یک قدرت نظامی برتر نیز برای تأمین اهداف خود به عوامل دیگری فراتر از تسلیحات و تجهیزات نیاز دارد. این مسئله مهم‌ترین ضربه به اعتبار بازدارندگی آمریکا محسوب می‌شود؛ زیرا بازدارندگی زمانی معنا دارد که تهدید نظامی بتواند رفتار طرف مقابل را تغییر دهد.
مهم‌ترین پیامد شکست آمریکا در برابر ایران، تأثیر آن بر برداشت سایر کشور‌ها از قدرت و توانایی واشنگتن است. قدرت آمریکا صرفا بر پایه توان اقتصادی و نظامی شکل نگرفته، بلکه بخش مهمی از آن به این تصور وابسته است که واشنگتن قادر است در صورت لزوم اراده خود را بر دیگران تحمیل کند.
وقتی این تصور در یک رویارویی بزرگ به چالش کشیده می‌شود، پیامد‌های آن به همان میدان نبرد محدود نمی‌ماند. متحدان آمریکا درباره میزان اتکاپذیری تعهدات امنیتی واشنگتن دچار تردید می‌شوند و رقبای این کشور نیز انگیزه بیشتری برای مقاومت در برابر فشار‌های آن پیدا می‌کنند.
از این منظر، جنگ ایران می‌تواند به تغییر محاسبات راهبردی در سطح بین‌المللی منجر شود. کشور‌هایی که تاکنون قدرت نظامی آمریکا را عاملی تعیین‌کننده در تصمیمات خود می‌دانستند، اکنون با تجربه‌ای مواجه شده‌اند که نشان می‌دهد هزینه مقابله با واشنگتن لزوما به معنای تسلیم در برابر خواسته‌های آن نیست.
شکست در برابر ایران، علاوه بر اعتبار نظامی، بنیان اقتصادی قدرت آمریکا را نیز تحت فشار قرار داده است. بحران تنگه هرمز و پیامد‌های آن برای بازار جهانی انرژی نشان داد که یک رویارویی منطقه‌ای می‌تواند هزینه‌های اقتصادی گسترده‌ای برای قدرت‌های بزرگ ایجاد کند.
بحران سوئز در سال ۱۹۵۶ وابستگی بریتانیا به حمایت مالی آمریکا را آشکار کرد. فشار بر پوند و مشکلات اقتصادی ناشی از توقف جریان نفت، لندن را از ادامه عملیات نظامی بازداشت.
امروز نیز افزایش هزینه‌های انرژی، فشار بر زنجیره‌های تأمین و ضرورت اختصاص منابع بیشتر به هزینه‌های نظامی، محدودیت‌های اقتصادی واشنگتن را برجسته کرده است.
این وضعیت در شرایطی رخ می‌دهد که آمریکا با رقابت فزاینده چین و افزایش هزینه‌های تعهدات نظامی خود در مناطق مختلف جهان مواجه است.
کاهش ذخایر مهمات در پی حمایت از اوکراین و عملیات نظامی علیه ایران نیز پرسش‌هایی درباره توانایی واشنگتن برای مدیریت هم‌زمان چند بحران راهبردی ایجاد کرده است.
بنابراین، مسئله فقط هزینه‌های جنگ نیست؛ بلکه فرسایش تدریجی ظرفیت آمریکا برای حفظ هم‌زمان برتری نظامی، اقتصادی و سیاسی در سطح جهانی است.
پیامد‌های جنگ ایران به عرصه سیاست داخلی آمریکا نیز منتقل شده است. شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای و تسلط دموکرات‌ها بر هر دو مجلس کنگره، نشان می‌دهد که هزینه‌های این رویارویی به مسئله‌ای تعیین‌کننده در معادلات سیاسی واشنگتن تبدیل شده است.
اظهارات جی‌دی ونس معاون رئیس‌جمهور آمریکا، درباره نقش جنگ ایران در شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان و پذیرش بخشی از این واقعیت از سوی ترامپ، بیانگر اهمیت این موضوع در ارزیابی درون‌حکومتی است.
اگرچه دموکرات‌ها آرای لازم برای بی‌اثر کردن وتوی رئیس‌جمهور را ندارند و نمی‌توانند به‌تنهایی ترامپ را به توقف عملیات نظامی وادار کنند، اما کنترل کنگره قدرت نظارتی و سیاسی آنان را افزایش می‌دهد. در نتیجه، دولت آمریکا در دو سال پایانی ریاست‌جمهوری ترامپ ناچار خواهد بود بخش بیشتری از ظرفیت خود را صرف مدیریت اختلافات داخلی کند.
این تحول مستقیما بر قدرت مانور بین‌المللی واشنگتن تأثیر می‌گذارد؛ زیرا دولتی که در داخل با محدودیت‌های سیاسی و بحران اعتبار مواجه است، برای پیشبرد سیاست‌های خارجی خود نیز با دشواری بیشتری روبه‌رو خواهد شد.
شکست آمریکا در برابر ایران به معنای پایان فوری قدرت این کشور نیست. واشنگتن همچنان از ظرفیت اقتصادی، نظامی، فناوری و شبکه گسترده متحدان برخوردار است. با این حال، قدرت‌های بزرگ زمانی وارد مرحله افول می‌شوند که فاصله میان توانایی‌های مادی آنها و نتایجی که می‌توانند در عرصه بین‌المللی به دست آورند، افزایش پیدا کند.
جنگ ایران این شکاف را آشکار کرده است. آمریکا با وجود برخورداری از برتری نظامی نتوانسته است اهداف راهبردی خود را محقق کند و در مقابل، هزینه‌های اقتصادی و سیاسی این رویارویی به داخل این کشور و روابط بین‌المللی آن منتقل شده است.
در این میان، چین به‌عنوان رقیب اصلی آمریکا می‌تواند از فرسایش منابع و اعتبار راهبردی واشنگتن بهره‌مند شود. هرچه آمریکا بیشتر درگیر بحران‌های منطقه‌ای باشد، ظرفیت کمتری برای تمرکز بر رقابت بلندمدت با پکن خواهد داشت.
در نهایت، جنگ ایران را باید یکی از نقاط عطف در روند افول قدرت آمریکا دانست؛ تحولی که شباهت‌های قابل‌توجهی با بحران سوئز و افول قدرت بریتانیا دارد.
همان‌گونه که لندن در سال ۱۹۵۶ دریافت قدرت نظامی به‌تنهایی برای حفظ جایگاه جهانی کافی نیست، واشنگتن نیز اکنون با این واقعیت مواجه شده است که نمی‌تواند صرفا با اتکا به برتری تسلیحاتی، اراده خود را بر دیگر کشور‌ها تحمیل کند.
شکست در برابر ایران، این محدودیت را به نمایش گذاشته و هزینه حفظ موقعیت جهانی آمریکا را افزایش داده است؛ مسئله‌ای که می‌تواند روند انتقال قدرت در نظام بین‌الملل را شتاب ببخشد.
منبع: فارس