هنوز ساعت به ۶ نرسیده، اما مقابل در چوبی صف شکل گرفته، دری که بر دیوار‌های کاهگلی نشسته و انگار قرار است بازدیدکنندگان را به دل روایتی از گذشته ببرد.
آغاز روایت از یک کلاس درس
روایت با نمایش فیلمی درباره تاریخ شکل‌گیری یهودیت آغاز می‌شود. پس از آن، چند دختر دانش‌آموز در قالب یک کلاس درس حاضر می‌شوند و روی نیمکت‌های کلاس درس می‌نشینند. این صحنه زنده اجرا می‌شود، معلم تاریخ درس می‌دهد و دانش‌آموزان با سؤال‌های پی‌درپی‌شان، مسیر نمایش را پیش می‌برند. سؤال و جواب دانش‌آموزان و معلم، مقدمه‌ای است برای ورود به دالان‌هایی که قرار است ادامه این روایت را نه در قالب کلمات، بلکه با بازی بازیگران پیش چشم مخاطبان زنده کنند. با پایان این بخش از اجرا، روایت شکل دیگری به خود می‌گیرد. مخاطبان از فضای ابتدایی عبور می‌کنند و در دالان‌های دیگری حاضر می‌شوند. اینجا خبری از تماشای یک نمایش روی صحنه‌ای ثابت نیست. مخاطب قدم‌به‌قدم پیش می‌رود و در هر دالان، با روایتی تازه مواجه می‌شود، گویی تاریخ، از قاب کتاب‌ها بیرون آمده و در چند قدمی او جان گرفته‌است.
در میان این روایت‌ها، برخی صحنه‌ها بیش از آنکه چشم را به تماشا وادار کنند، دل را درگیر خود می‌کنند. هر چه روایت به ماجرای خانه حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س) نزدیک‌تر می‌شود، حال‌وهوای نمایش تغییر می‌کند. صحنه آتش گرفتن در خانه و هجوم به در چوبی آن، از لحظات اندوهناک نمایشواره است، جایی که با هر ضربه و هر فراز از روایت راوی، صدای گریه از میان جمعیت بلند و بلندتر می‌شود. زن و مرد، هرکدام در گوشه‌ای از دالان، تاب شنیدن روایت را ندارند و اشک‌هایشان بی‌اختیار جاری می‌شود. همان موقع است که راوی، ابیاتی را می‌خواند که انگار قرار است تمام غربت آن روز‌ها را در چند مصرع به تصویر بکشد: «سَمت دیوار و در آنقدر هجوم آوردند، عاقبت پهلوی آن مادَر بیمار شِکست، توی آتش نگران بود و به خود می‌پیچید، استخوان‌های ضعیف تنش انگار شکست.» و آن لحظه که می‌گوید: «کاش در‌های مدینه وسطش میخ نداشت» این حرف راوی، صدای گریه عزاداران را تا به آسمان می‌برد. برخی نیز بی‌صدا و با اشک روی گونه‌شان، صحنه را دنبال می‌کنند. انگار در این دالان، فاصله میان روایت و مخاطب، به کمترین اندازه خود می‌رسد.
فاطمیه برای همه مردم
در کنار تلاش گروه مردمی برگزارکننده، میزبانی چنین رویدادی در فرهنگسرای خاوران فرصتی مهیا کرده تا روایت‌های تاریخی و مفاهیم دینی از قالب‌های معمول خارج کند و آنها را به تجربه‌ای ملموس برای طیف گسترده‌تری از مخاطبان تبدیل سازد.
سیدسجاد موسوی، رئیس فرهنگسرای خاوران در توضیح نگاه مجموعه به میزبانی نمایشواره «بانوی بی‌نشان»، بر همین وجه فراگیر رویداد اشاره می‌کند و به «جوان» می‌گوید: «نمایشواره «بانوی بی‌نشان» می‌خواهد این پیام روشن را بدهد که فاطمیه و حضرت زهرا (س) متعلق به همه مردم است، برای همه سلیقه‌ها و همه گرایش‌هاست. میزبانی از این رویداد معظم در فرهنگسرای خاوران که همواره محل حضور طیف‌های مختلف مردمی بوده، می‌خواهد این موضوع را نشان بدهد که فاطمیه هرگز انحصاری برای یک قشر مذهبی خاص نبوده و درِ خانه اهل‌بیت (ع) به روی همه دوستداران اهل‌بیت و ایران اسلامی باز است.».
اما نگاه رئیس فرهنگسرا به این رویداد، تنها به فراگیر بودن مخاطبان آن محدود نمی‌شود. او پیوند میان روایت‌های صدر اسلام و تحولات امروز جهان اسلام را از اهداف محوری نمایشواره می‌داند و معتقد است بازخوانی تاریخ می‌تواند در فهم اتفاقات روز نیز راهگشا باشد. موسوی با اشاره به شرایط منطقه و تقابل با رژیم صهیونیستی و استکبار جهانی می‌گوید: «امسال در شرایطی که کشور همچنان در سایه تقابل و مقاومت در برابر رژیم صهیونیستی و استکبار جهانی قرار دارد، این رویداد در فرهنگسرای خاوران برگزار می‌شود؛ و هدف اصلی ما، تحلیل حوادث مهم تاریخ صدر اسلام و تطبیق وقایع آن دوران با اتفاقات امروز جهان اسلام است. اعتقاد راسخ داریم که شناخت، تحلیل و کسب بصیرت نسبت به وقایع صدر اسلام می‌تواند قطب‌نمای درستی در مواجهه با حوادث و تحولات پیچیده جامعه امروز به ما بدهد.»
موسوی در خصوص سیر محتوایی و نمایشی این اثر تصریح می‌کند: «روایت نمایشی «بانوی بی‌نشان» از اتفاقات سرنوشت‌سازی آغاز می‌شود که به رحلت پیامبر گرامی اسلام (ص) منتهی شد و در این بخش، به‌طور ویژه به نقش یهود و جریان نفوذ در تحولات دوران حیات پیامبر (ص) توجه شده‌است.»
او در پایان تصریح می‌کند: «در ادامه، حوادث مربوط به غصب خلافت، ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) و وقایع پس از شهادت ایشان روایت می‌شود. بنابراین، این نمایش از یک سیر تاریخی منسجم برخوردار است که یکی از بخش‌های کلیدی و مهم آن، بررسی دقیق نقش یهود و خواص جامعه در انحرافات و تحولات صدر اسلام است، موضوعی که درس‌های بزرگی برای روزگار ما در بر دارد.»
به گزارش «جوان» در این شب‌ها و ایام فاطمیه، هر کدام از حاضران با انگیزه‌ای متفاوت برای دیدن نمایشواره بانوی بی‌نشان آمدند و با تجربه‌ای متفاوت هم از آنجا رفتند، اما شاید در میان همه این تفاوت‌ها، چیزی که آنها را به هم پیوند می‌داد، میل به شنیدن و به خاطر سپردن روایتی باشد که قرار است از نسلی به نسل دیگر منتقل شود. تصویری که شاید بیش از هر چیز این معنا را به یاد می‌آورد، تصویر آن پدر و مادر جوانی بود که نوزاد چندروزه‌شان را به تماشای این نمایش آورده بودند، گویی آنها هم می‌خواستند سهمی در زنده نگه داشتن این روایت و رساندن آن به نسل بعد داشته باشند، حتی از همان روز‌های نخست زندگی فرزندشان.