اصفهان - ایرنا - یک کارشناس حقوق بین‌الملل گفت: موضع اخیر ایران درباره پاسخ به دشمن بدون محدودیت جغرافیایی را می‌توان اعلام اراده برای پایان‌دادن به تصور حمله کم‌هزینه علیه کشور دانست.
به گزارش ایرنا، ضرورت پاسخ فوری و مؤثر به هر سطح و نوع تهدید، بدون محدودیت جغرافیایی، در کنار تغییرات صورت‌گرفته در دکترین دفاعی و توسعه توانمندی‌های نظامی کشور راهبرد مهمی بود که رهبر انقلاب در دیدار اخیر با فرماندهان ارشد نیروهای مسلح بر آن تاکید کردند.
مخابره این پیام بازتاب گسترده ای در رسانه های منطقه و جهان داشت. رسانه‌های عربی بیانات حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی و فرمانده معظم کل قوا در دیدار با فرماندهان ارشد نیروهای مسلح ایران را به صورت گسترده پوشش دادند.
رسانه‌های انگلیسی زبان نیز بیانات رهبر معظم انقلاب را در صدر اخبار خود قرار دادند و نامحدود بودن جغرافیای پاسخ ایران به هرگونه تجاوز احتمالی آمریکا و رژیم صهیونیستی را برجسته کردند.
در همین پیوند لیلا قلیجایی روز پنجشنبه در گفت و گو با ایرنا اظهار داشت: بر اساس این موضع، طرفی که علیه ایران اقدام نظامی می‌کند، نمی‌تواند انتظار داشته باشد جغرافیای پاسخ را نیز مطابق منافع خود تعیین کند، چرا که ایران با این رویکرد، بر استقلال تصمیم دفاعی خود و حق حفاظت مؤثر از امنیت مردم تأکید می‌کند.
وی با بیان اینکه در منطق بازدارندگی، هر اندازه اطمینان مهاجم به مصون‌ماندن از پاسخ کمتر شود، تصمیم او برای آغاز درگیری دشوارتر خواهد شد، افزود: از این منظر، موضع ایران واجد کارکرد پیشگیرانه است، کشوری که هزینه تجاوز به آن ناچیز تصور شود، بیشتر در معرض فشار نظامی قرار می‌گیرد و بدون شک تقویت توان پاسخ و اعلام اراده استفاده مشروع از آن، می‌تواند به جلوگیری از جنگ کمک کند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه تحقق این نتیجه، به باور طرف مقابل به توانمندی و انسجام تصمیم‌گیری ایران بستگی دارد، گفت: موضوع مهم جلوگیری از عادی‌شدن تعرض به حاکمیت ملی است؛ امنیت ایران نباید موضوع آزمون‌های مکرر نظامی قرار گیرد به‌گونه‌ای که هر اقدام محدود، زمینه اقدام بعدی را فراهم کند.
وی تاکید کرد: پاسخ دفاعی معتبر باید این محاسبه را تغییر دهد و روشن سازد که محدودبودن ظاهری یک حمله، لزوماً به معنای ناچیزبودن پیامدهای آن نیست بلکه هدف چنین بازدارندگی، جلوگیری از تکرار تجاوز و حفظ امنیت کشور است.
قلیجایی با بیان اینکه این موضع بر حق ایران برای حفظ ابتکار تصمیم‌گیری نیز تأکید دارد، عنوان کرد: مهاجم ممکن است تلاش کند زمان، ابزار و میدان رویارویی را به نفع خود تنظیم کند؛ ایران با خودداری از پذیرش محدودیت جغرافیاییِ ازپیش تعیین‌شده، اعلام می‌کند که ارزیابی دفاعی خود را بر اساس ماهیت حمله و ضرورت دفع آن انجام خواهد داد.
وی افزود: این اختیار، در صورت همراهی با محاسبه دقیق و انضباط حقوقی، یک ظرفیت مهم برای دفاع ملی است.
این کارشناس حقوق بین الملل اظهار داشت: در سطح منطقه‌ای، پیام ایران می‌تواند زمینه‌ساز مسوولیت‌پذیری بیشتر دولت‌ها درباره استفاده نظامی از قلمروشان باشد، امنیت منطقه زمانی تقویت می‌شود که خاک، حریم هوایی و امکانات کشورها برای حمله به یکدیگر مورد استفاده قرار نگیرد و در این راستا به سود ایران است که این مطالبه را با پیشنهادهای مشخص برای گفت‌وگوی امنیتی، احترام متقابل به حاکمیت و جلوگیری از گسترش درگیری همراه کند.
قلیجایی با بیان اینکه چنین رویکردی می‌تواند قدرت دفاعی کشور را به پشتوانه‌ای برای دیپلماسی منطقه‌ای تبدیل کند، افزود: از منظر حقوق بین‌الملل نیز دفاع از این موضع باید بر حق ذاتی دفاع مشروع استوار باشد، هیچ کشوری ملزم نیست حمله مسلحانه را تحمل کند در عین حال، مشروعیت هر پاسخ به شرایط آن، از جمله ضرورت و تناسب، وابسته است.
وی عنوان کرد: فاصله جغرافیایی به‌تنهایی یک هدف را مصون یا حمله به آن را مجاز نمی‌کند بلکه نقش نظامی هدف، مبنای حقوقی اقدام و حقوق دولت‌های ثالث باید بررسی شود.
قلیجایی با بیان اینکه پایبندی به این ضوابط برای ایران یک پشتوانه است، گفت: قدرت نظامی، استدلال حقوقی و دیپلماسی باید یکدیگر را تقویت کنند؛ هرچه استدلال دفاعی کشور دقیق‌تر و اقدامات آن با حفاظت از غیرنظامیان همراه‌تر باشد، امکان دفاع از موضع ایران در عرصه دیپلماتیک و حقوقی بیشتر خواهد بود.
این کارشناس حقوق بین الملل بیان کرد: اهمیت راهبردی این موضع در تغییر پرسشی است که مهاجم احتمالی باید پیش از هر اقدام از خود بپرسد؛ اینکه آیا می‌تواند پیامدهای حمله به ایران را تحمل و مهار کند؟
وی افزود: اگر توان دفاعی و دیپلماسی ایران این پرسش را به‌طور معتبر در محاسبات طرف مقابل تثبیت کنند، بازدارندگی تقویت خواهد شد، در این زمینه معیار موفقیت نیز حفظ امنیت مردم، جلوگیری از تجاوز و صیانت از تمامیت سرزمینی ایران است.
پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی؛ تقویت بازدارندگی و دفاع از امنیت ایران
این کارشناس حقوق بین الملل اظهار داشت: موضع اخیر ایران درباره پاسخ به دشمن بدون محدودیت جغرافیایی، حامل پیامی روشن است، اینکه هیچ مهاجمی نباید تصور کند می‌تواند علیه ایران اقدام نظامی انجام دهد، اما با تکیه بر فاصله جغرافیایی، از پیامدهای آن مصون بماند.
وی با بیان اینکه اهمیت این رویکرد در تأثیرگذاری بر محاسبات مهاجم احتمالی است، افزود: هنگامی که طرف مقابل تصور کند می‌تواند دامنه و محل درگیری را یک‌جانبه تعیین کند، احتمال پذیرش خطر حمله افزایش می‌یابد، ایران با اعلام این موضع، بر حفظ اختیار خود در انتخاب پاسخ دفاعی تأکید می‌کند و این پیام را می‌دهد که امنیت کشور تابع محدودیت‌هایی نخواهد بود که مهاجم برای کاهش هزینه‌های خود در نظر گرفته است.
قلیجایی گفت: در محیط امنیتی امروز، محل اصابت یک حمله لزوما با محل طراحی، هدایت و پشتیبانی آن یکسان نیست، بنابراین محدودکردن پیشاپیش پاسخ به یک نقطه جغرافیایی، می‌تواند بخشی از ظرفیت مؤثر در تداوم تجاوز را از محاسبات دفاعی خارج کند.
وی عنوان کرد: موضع ایران، در پی رفع همین اطمینان از ذهن طرف مقابل است؛ به این معنا که فاصله مکانی، به‌تنهایی تضمین‌کننده مصونیت ظرفیت‌های نظامی دخیل در حمله نخواهد بود.
قلیجایی با بیان اینکه این سیاست برای امنیت منطقه نیز پیام مهمی دارد، افزود: جلوگیری از حمله به ایران، مسوولیتی مشترک در حفظ ثبات منطقه‌ای است؛ دولت‌های منطقه می‌توانند با جلوگیری از استفاده از قلمرو خود برای اقدامات نظامی علیه ایران، احتمال گسترش بحران را کاهش دهند.
وی تاکید کرد: به سود ایران است که هم‌زمان با اعلام آمادگی دفاعی، بر احترام به حاکمیت همسایگان و توسعه همکاری‌های امنیتی منطقه‌ای تأکید کند زیرا چنین همراهی، پیام بازدارندگی را دقیق‌تر می‌کند و امکان بهره‌برداری تبلیغاتی علیه ایران را کاهش می‌دهد.
قلیجایی با بیان اینکه پشتوانه حقوقی این موضع نیز اهمیت اساسی دارد، خاطرنشان کرد: ماده ۵۱ منشور ملل متحد، حق ذاتی دفاع مشروع در برابر حمله مسلحانه را به رسمیت می‌شناسد، از این رو نمی‌توان از ایران انتظار داشت در برابر تجاوز منفعل بماند یا صرفاً به دلیل دوربودن منشأ حمله، از حق دفاع خود صرف‌نظر کند.
وی اضافه کرد: اعمال این حق تابع ضرورت و تناسب است و اقدام در قلمرو دولت ثالث نیز نیازمند بررسی مستقل مبنای حقوقی آن است، دفاع مستدل از این قواعد، به ایران کمک می‌کند موضع خود را با اعتبار بیشتری در مجامع بین‌المللی مطرح کند.
استاد دانشگاه افزود: رعایت حقوق بشردوستانه نیز به اعتبار دفاع ایران می‌افزاید، تفکیک اهداف نظامی از غیرنظامیان و حفاظت از جان مردم، نشان‌دهنده انضباط و مسوولیت‌پذیری در اعمال قدرت دفاعی است.
وی تصریح کرد: ایران می‌تواند با تأکید هم‌زمان بر قاطعیت در برابر تجاوز و پایبندی به این اصول، از حق دفاع خود به شکلی مستحکم حمایت کند و تلاش برای یکسان‌نمایی مهاجم و مدافع را به چالش بکشد.
وی با بیان اینکه در سطح بین‌المللی، ارزش این موضع در آن است که امکان تحمیل یک رویارویی کم‌هزینه علیه ایران را در محاسبات طرف مقابل زیر سؤال می‌برد، افزود: اگر مهاجم احتمالی بداند آغاز حمله به معنای تسلط او بر دامنه و پیامدهای درگیری نیست، انگیزه بیشتری برای پرهیز از اقدام نظامی خواهد داشت که تحقق این اثر، به توان دفاعی معتبر، انسجام داخلی و دیپلماسی فعال نیاز دارد.
اثر بازدارندگی ایران بر محاسبات انتخاباتی واشنگتن
کارشناس حقوق بین الملل افزود: توان ایران در حفظ بازدارندگی و جلوگیری از تحمیل یک پیروزی سریع و کم‌هزینه، محاسبات انتخاباتی واشنگتن را پیچیده کرد.
قلیجایی با بیان اینکه اثر انتخاباتی جنگ به فاصله میان وعده‌های دولت آمریکا و نتایج ملموس آن وابسته است، افزود: عملیات نظامی ممکن است در آغاز بخشی از افکار عمومی را همراه کند، اما طولانی‌شدن درگیری و افزایش هزینه‌ها، ادعای مدیریت مقتدرانه بحران را در معرض تردید قرار می‌دهد.
وی خاطرنشان کرد: نظرسنجی گالوپ در آستانه انتخابات نیز نشان می‌داد موضوع ایران در کنار اقتصاد و خدمات درمانی، در صدر اولویت‌های رأی‌دهندگان قرار دارد.
استاد دانشگاه افزود: جنگ با ایران، از مسیر افزایش هزینه‌های زندگی و تشدید نگرانی‌های اقتصادی، به مساله ای اثرگذار در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا تبدیل شد.
قلیجایی گفت: هنگامی که پیامدهای درگیری خارجی در قیمت سوخت و بودجه خانوار نمایان می‌شود، رای‌دهنده سیاست خارجی را بخشی از کارنامه اقتصادی دولت ارزیابی می‌کند.
کارشناس حقوق بین الملل ادامه داد: نظرسنجی شورای شیکاگو پیش از انتخابات نشان می‌داد ۸۶ درصد آمریکایی‌ها جنگ را برای هزینه‌های زندگی زیان‌بار می‌دانستند و ۷۶ درصد مستقل‌ها معتقد بودند این جنگ ارزش هزینه‌هایش را نداشته است.
قلیجایی عنوان کرد: این یافته‌ها نشان می‌دهد تداوم رویارویی با ایران می‌توانست توان جمهوری‌خواهان برای جلب آرای مستقل را تضعیف کند؛ اگرچه تعیین سهم دقیق جنگ در نتیجه انتخابات، نیازمند بررسی داده‌های پس از رأی‌گیری است.
به گزارش ایرنا، تحلیلگران سیاسی بر این باورند دکترین دفاعی ایران به‌سرعت در حال تحول است و از چارچوب منطقه‌ای فراتر رفته و مبدأ، گستره و محل وقوع تهدید، محدودیتی برای محاسبات بازدارندگی ایران ایجاد نمی‌کند.
به گفته کارشناسان سیاسی منظور از تأکید فرمانده کل قوا بر پاسخ «بدون محدودیت جغرافیایی» این است که دامنه محاسبات دفاعی ایران دیگر به پایگاه‌ها و منافع آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه غرب آسیا محدود نخواهد بود و هر کشوری که امکانات و ظرفیت‌های خود را در خدمت اقدامات تجاوزکارانه علیه ایران قرار دهد، باید پیامدهای این همکاری را نیز در محاسبات خود لحاظ کند.