تازه‌های نشر در جهان عرب این بار به سراغ پنج کتاب در حوزه‌های ادبیات، تاریخ، رسانه، ورزش و جامعه‌شناسی رفته‌اند؛ آثاری که تجربه‌ی تبعید، حافظه‌ی تاریخی و تحولات اجتماعی عراق، مصر، سوریه و فلسطین را روایت و بررسی می‌کنند.
سرویس بین‌الملل خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ پنج کتاب تازه از ناشران جهان عرب، ابعاد گوناگونی از تاریخ و تجربه‌ی اجتماعی این منطقه را بررسی می‌کنند. در این میان، یک رمان خودزندگینامه‌نوشت از کارگردانی عراقی به تجربه‌ی تبعید و بازگشت می‌پردازد، خاطرات یک چهره‌ی رادیویی مصری بخشی از تاریخ رسانه و موسیقی این کشور را روایت می‌کند و پژوهشی تاریخی، مناسبات قبطیان با قدرت سیاسی در مصر را بازنگری می‌کند. ثبت تاریخ فوتبال و بسکتبال سوریه و بررسی تأثیر تبعید بر آگاهی و فرهنگ فلسطینی نیز موضوع دو کتاب دیگر است.
این آثار در حوزه‌های ادبیات، تاریخ، رسانه، ورزش و جامعه‌شناسی قرار می‌گیرند و هر یک از زاویه‌ای متفاوت به تجربه‌های فردی و جمعی در جهان عرب نزدیک می‌شوند.
«رهگذر»؛ خاطرات یک کارگردان عراقی
رمان «رهگذر» نوشته‌ی لیث عبدالامیر، کارگردان عراقی، از سوی انتشارات ادبیات منتشر شده است. نویسنده در این اثر، زندگی خود را از دریچه‌ی خاطراتی بازمی‌خواند که با تاریخ معاصر عراق و تجربه‌های تبعید و بازگشت پیوند خورده‌اند.
عبدالامیر برای روایت زندگی‌اش از شگردهای سینمایی بهره می‌گیرد. او صحنه‌هایی از گذشته را انتخاب می‌کند، آن‌ها را به شکلی تازه کنار هم قرار می‌دهد و درباره‌شان توضیح می‌دهد. تجربه‌ی او در تدوین فیلم به روایت رمان ضرباهنگی ویژه می‌بخشد و ساختار اثر را به بازگویی خطی خاطرات محدود نمی‌کند.
محور داستان، تجربه‌ی پناهنده‌ای است که بر بازگشت به عراق اصرار دارد. او پس از بازگشت با خاطرات، رویدادها و احساساتی روبه‌رو می‌شود که در طول سال‌های دوری در ذهنش انباشته شده‌اند. رمان در خلال این مواجهه، تأثیر زمان بر حافظه و تغییر معنای رویدادهای گذشته را نیز بررسی می‌کند؛ رویدادهایی که با تغییر موقعیت راوی و فاصله گرفتن او از تجربه‌های پیشین، از منظری تازه دیده می‌شوند.
«رهگذر» از پیوند زندگی فردی با تاریخ عمومی عراق سخن می‌گوید و بازگشت به سرزمین مادری را به فرصتی برای مواجهه‌ی دوباره با گذشته تبدیل می‌کند.
عمر بطیشه و خاطرات بیش از نیم قرن فعالیت رادیویی
کتاب «شهادت من بر یک عصر» نوشته‌ی عمر بطیشه، چهره‌ی رسانه‌ای مصری، از سوی انتشارات سپیده‌دم منتشر شده است. بطیشه در این اثر، بیش از پنجاه سال فعالیت خود در رادیو را مرور می‌کند و از تجربه‌هایش در برنامه‌سازی، روابط حرفه‌ای و تحولات رسانه‌ای مصر می‌گوید.
بخشی از کتاب به فعالیت او در تهیه‌ی برنامه‌های رادیویی، از جمله برنامه‌ی «شاهدی بر عصر»، اختصاص دارد. نویسنده همچنین از ارتباط خود با ستارگان موسیقی عرب و ترانه‌هایی سخن می‌گوید که برای هنرمندانی چون ورده، صباح، فایزه احمد و سمیرا سعید نوشته است.
بطیشه در روایت خاطراتش به رقابت میان ام‌کلثوم، محمد عبدالوهاب و عبدالحلیم حافظ بر سر پخش ترانه‌های میهنی نیز می‌پردازد. اختلافات میان اهالی رسانه و چگونگی شکل‌گیری سیاست‌های رسانه‌ای از دیگر موضوعات کتاب است.
تاریخ رسانه در این اثر با تحولات سیاسی مصر پیوند خورده است. شکست سال ۱۹۶۷ و جنگ اکتبر ۱۹۷۳ از جمله رویدادهایی هستند که نویسنده در بررسی نقش رادیو در آن‌ها به سراغشان می‌رود. او جایگاه این رسانه را در بسیج افکار عمومی و تأثیرگذاری بر مخاطبان بررسی می‌کند.
قبطیان و مناسبات قدرت در تاریخ مصر
کتاب «قبطیان و دولت مسلمانِ مبهم» نوشته‌ی احمد صبره، پژوهشگر مصری، از سوی انتشارات عین منتشر شده است. صبره در این پژوهش، دوره‌ی ورود عرب‌ها به مصر و مناسبات قبطیان با قدرت سیاسی را در فاصله‌ی سال‌های ۶۴۲ تا ۸۳۲ میلادی بررسی می‌کند.
نویسنده روایت‌های رایج درباره‌ی عدالت حاکمان و رفتار آنان با ساکنان مصر را به نقد می‌کشد. او همچنین تأثیر تقدیس شخصیت‌های دینی بر شکل‌گیری روایت‌های تاریخی را بررسی می‌کند؛ مسئله‌ای که می‌تواند برخی رفتارها و عملکردهای تاریخی را از معرض بررسی انتقادی دور نگه دارد.
مفاهیمی مانند دولت، اطاعت و رابطه‌ی حاکم و مردم در مرکز بحث کتاب قرار دارند. صبره با برجسته کردن تجربه‌ی قبطیان، می‌کوشد روایت متداول از ورود عرب‌ها به مصر و شکل‌گیری دوره‌ی اسلامی را از زاویه‌ای دیگر بررسی کند.
این اثر به یکی از موضوعات مهم تاریخ اجتماعی مصر می‌پردازد: چگونگی بازنمایی گروه‌های مذهبی در روایت‌های تاریخی و نقش روابط قدرت در شکل‌گیری این روایت‌ها.
ثبت تاریخ فوتبال و بسکتبال سوریه
کتاب «حافظه‌ی ورزشگاه‌های سوریه: آرشیو فوتبال و بسکتبال» نوشته‌ی محمد م. رضا سعدی، پژوهشگر، از سوی انتشارات رامینا منتشر شده است. این کتاب تاریخ دو رشته‌ی فوتبال و بسکتبال در سوریه را ثبت می‌کند و مسیر تحول آن‌ها را از آغاز تا رقابت‌های سال‌های اخیر دنبال می‌کند.
سعدی در این اثر، عملکرد تیم‌های ملی سوریه در بخش مردان و زنان و رده‌های سنی مختلف را در مسابقات عربی، منطقه‌ای، قاره‌ای و بین‌المللی مستند کرده است. نتایج رقابت‌ها، ترکیب تیم‌ها، نام بازیکنان و مربیان و روند شکل‌گیری مسابقات از جمله اطلاعات گردآوری‌شده در این آرشیو هستند.
پژوهش بر مجموعه‌ای از منابع مکتوب و اسناد ورزشی تکیه دارد؛ از روزنامه‌های چاپی و نسخه‌های دیجیتال آن‌ها گرفته تا سوابق فدراسیون‌های ورزشی سوریه و نهادهای بین‌المللی.
این کتاب با ثبت مسابقات، چهره‌ها و دستاوردهای ورزشی، بخشی از حافظه‌ی اجتماعی سوریه را حفظ می‌کند و امکان پیگیری مسیر نسل‌های مختلف ورزشکاران را فراهم می‌آورد.
تبعید و شکل‌گیری آگاهی فلسطینی
کتاب «فلسطینیان و تبعید: پژوهشی درباره‌ی ساختار آگاهی و فرهنگ» نوشته‌ی محمد نعیم فرحات، استاد جامعه‌شناسی، با مقدمه‌ای از فیصل درّاج، منتقد فلسطینی، از سوی انتشارات بازگشتگان منتشر شده است.
فرحات در این اثر، تبعید فلسطینیان را تجربه‌ای انسانی، فرهنگی و فکری بررسی می‌کند که پیامدهای آن از جدایی جغرافیایی و دوری از سرزمین فراتر می‌رود. حافظه، هویت، احساس تعلق و تلاش برای بازیابی معنا از جمله موضوعاتی هستند که در تحلیل نویسنده جای دارند.
کتاب به تأثیر تبعید بر شکل‌گیری آگاهی و فرهنگ فلسطینی می‌پردازد و رابطه‌ی میان فقدان، تجربه‌ی تاریخی و مقاومت را بررسی می‌کند. در این چارچوب، مقاومت بخشی از تجربه‌ی زیسته‌ی فلسطینیان و ضرورتی برای بقا در شرایط دشوار معرفی می‌شود.
این پژوهش می‌کوشد نشان دهد که تبعید چگونه در ساختار فکری و فرهنگی یک جامعه رسوخ می‌کند و تجربه‌ی دوری از سرزمین چگونه در حافظه‌ی جمعی، هویت و شیوه‌های مواجهه با تاریخ بازتاب می‌یابد.
پنج کتاب و بازخوانی تجربه‌های تاریخی
این پنج اثر از مسیرهای متفاوت به تاریخ و جامعه‌ی جهان عرب نزدیک می‌شوند. رمان لیث عبدالامیر، تاریخ فردی را به تحولات عراق پیوند می‌زند؛ خاطرات عمر بطیشه بخشی از تاریخ رسانه و موسیقی مصر را ثبت می‌کند؛ پژوهش احمد صبره به بازنگری مناسبات مذهبی و سیاسی در تاریخ این کشور می‌پردازد؛ کتاب محمد م. رضا سعدی حافظه‌ی ورزشی سوریه را مستند می‌کند و پژوهش محمد نعیم فرحات، تبعید را از منظر آگاهی و فرهنگ فلسطینی بررسی می‌کند.
این آثار نشان می‌دهند که خاطرات شخصی، اسناد ورزشی، پژوهش‌های تاریخی و مطالعات جامعه‌شناختی هر یک می‌توانند بخشی از تجربه‌ی جوامع عربی را روشن کنند؛ تجربه‌هایی که در آن‌ها گذشته، هویت و حافظه‌ی جمعی همچنان موضوع روایت و بازاندیشی‌اند.