«وجود آفلاتوکسین در شیر و لبنیات، توصیه به نخوردن میوه و مرغ، وجود قرص در کیک‌ها و خوردن نمک برای کنترل فشار خون، آن هم در اوج اجرای پویش ملی کنترل فشارخون، تنها چند برگ از نسخه‌های عجیبی است که کارشناسان مدعی سلامت روی آنتن رسانه ملی پیچیده‌اند».
«وجود آفلاتوکسین در شیر و لبنیات، توصیه به نخوردن میوه و مرغ، وجود قرص در کیک‌ها و خوردن نمک برای کنترل فشار خون، آن هم در اوج اجرای پویش ملی کنترل فشارخون، تنها چند برگ از نسخه‌های عجیبی است که کارشناسان مدعی سلامت در سال‌های گذشته روی آنتن رسانه ملی برای مخاطبان پیچیده‌اند».
گرچه ماجرای دستگیری «ح.خ» از مدعیان طب سنتی به طرح شکایت خصوصی و ماجرای تحصیل مالباختگان در دانشگاه «میختاری گوش» ارمنستان برمی‌گردد، اما بیراهه نرفته‌ایم اگر بگوییم یکی از مهم‌ترین دلایل این اتفاق را باید در ایجاد اعتماد کاذب وی میان برخی مخاطبان رسانه ملی جست‌وجو کرد.
چنانکه به گفته برخی از شاکیان این پرونده، همین شهرت و حضور چندباره وی در صداوسیما به عنوان رسانه‌ای رسمی سبب شده آن‌ها تصور کنند نهادهای رسمی و مسئولان حوزه سلامت نیز تخصص و ادعاهای او را تأیید می‌کنند و به همین دلیل نیز به وعده مدرک ارمنستان اعتماد کرده‌اند.با تمام آنچه گفتیم، باز هم به نظر می‌رسد تنها پس از ادعای عجیب وی در یکی از همین برنامه‌های تلویزیونی است که بالاخره کاسه صبر متولیان سلامت لبریز می‌شود و مخاطبان بسیاری هم پی می‌برند که گویا دارد به شعور آن‌ها توهین می‌شود؛
وقتی می‌گوید: اگر کسی در تصادف جان باخته باشد، می‌شود با فصد، یعنی خون‌گیری از رگ میان دو انگشت دست، او را زنده کرد. اگر خون فوران می‌کرد، یعنی آن فرد زنده است!
چه کسانی دعوت می‌شدند؟
مسئولان و متولیان نظام سلامت پیش از این ضمن به چالش کشیدن نحوه انتخاب و دعوت متخصصان این حوزه به رسانه ملی تا مرز اتهام‌زنی به این رسانه هم پیش رفته‌اند.
برای مثال حدود یک دهه پیش، یعنی همان روزهایی که هنوز ۱۰میلیون و ۲۰میلیون تومان برای خودش پولی بود، احمدرضا جمشیدی، رئیس وقت انجمن روماتولوژی ایران در نشستی با حضور برخی نمایندگان انجمن‌های پزشکی گفته بود: صداوسیما در یک برنامه خاص از برخی پزشکان پول می‌گیرد و آن‌ها را دعوت می‌کند. این درحالی است که برخی از این پزشکان دعوتی صداوسیما پرونده‌های سنگین در نظام پزشکی دارند و رسانه ملی برای دعوت از پزشکان هیچ نظرخواهی از نظام پزشکی و انجمن‌های علمی تخصصی نمی‌کند. همین برنامه به خود من زنگ زد و عنوان کرد ۱۰میلیون تومان بده و ۲۰دقیقه هر چه می‌خواهی بگو!علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزیر بهداشت نیز همان سال‌ها با انتقاد از رسانه ملی اظهار کرده بود: صداوسیما برای دعوت از کارشناسان در حوزه تغذیه و سلامت به هیچ وجه از وزارت بهداشت استعلام نمی‌کند. حتی به کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی هم گفته‌ایم صداوسیما باید دستورالعمل مشخصی داشته باشد و اگر می‌خواهد از کسی دعوت کند تا درباره سلامت مردم صحبت کند، این فرد باید از طرف شورای سیاست‌گذاری صداوسیما تأیید علمی شده باشد. تاکنون به هیچ وجه این اتفاق نیفتاده که صداوسیما از وزارت بهداشت بخواهد فهرست مشخصی از کارشناسان مورد تأیید علمی را معرفی کنیم.
باید توجه کرد این رفتارها به خود صداوسیما هم ضربه می‌زند، زیرا برنامه‌ای پخش می‌کنند و مباحثی مطرح می‌شود و پس از واکنش‌های مردم و کارشناسان علمی، مجبور می‌شوند این صحبت‌ها را تکذیب کنند و بگویند اشتباه کردند.
مردم به صداوسیما اعتماد دارند و وقتی این حرف‌ها به‌راحتی گفته می‌شود، حاشیه‌های زیادی به همراه دارد و به سلامت مردم ضربه می‌زند.
واکنش فرهنگستان علوم پزشکی
حالا فرهنگستان علوم پزشکی در واکنش به دستگیری مدعی طب سنتی در بیانیه‌ای مفصل پس از طرح این پرسش که چگونه فردی با چنین سوابق و ابهامات حرفه‌ای، سال‌ها امکان حضور مکرر در رسانه ملی و معرفی دیدگاه‌های خود به‌عنوان آموزه‌های پزشکی را داشته و چگونه پیش از دعوت و معرفی یک چهره به‌عنوان کارشناس سلامت، مدارک تحصیلی، صلاحیت حرفه‌ای، مجوز فعالیت و مستندات علمی اظهارات او به‌صورت مستقل بررسی نشده، تأکید کرده است: مسئولیت رسانه ملی در این زمینه صرفاً به پخش یک گفت‌وگو محدود نمی‌شود؛ زیرا تکرار دعوت از یک فرد، به‌تدریج برای او اعتبار اجتماعی و نوعی تأیید ضمنی نهادی ایجاد می‌کند. این اعتبار می‌تواند مردم را به اعتماد نابجا، انتخاب درمان‌های نامعتبر، قطع یا تأخیر در درمان‌های مؤثر و حتی پرداخت هزینه‌های مالی و جسمی جبران‌ناپذیر سوق دهد.
پیامد دیگر چنین عملکردی، تضعیف اعتماد عمومی به پزشکان متخصص، دانشگاه‌های علوم پزشکی، نظام آموزش پزشکی و دستاوردهای پژوهشی است؛ آسیبی که در شرایط بحران‌های سلامت می‌تواند بسیار پرهزینه باشد. نکته قابل تأمل آن است در گزارش‌هایی از مکاتبات دادسرای جرایم پزشکی با شورای سلامت صداوسیما نیز نسبت به حضور افراد بدون صلاحیت حرفه‌ای در برنامه‌های پزشکی و مسئولیت عوامل تولید در این زمینه هشدار داده شده است.
همچنین سازمان نظام پزشکی در واکنش به انتشار مطالب غیرعلمی در یکی از برنامه‌های تلویزیونی، رسماً نسبت به پیامدهای چنین اظهاراتی به ریاست سازمان صداوسیما هشدار داده است.
این هشدارها نشان می‌دهد مسئله، نگرانی شخصی یا اختلاف‌نظر میان گروه‌های پزشکی نیست، بلکه موضوعی مرتبط با حقوق مردم، ایمنی بیماران و مسئولیت قانونی و حرفه‌ای رسانه است.
مراقب پزشک نماها باشیم
سید محمد میرخانی، معاون حقوقی، مجلس و امور اجتماعی سازمان نظام پزشکی نیز درباره سابقه پیگیری فعالیت‌های این مدعی طب سنتی و حضور وی در برنامه‌های صداوسیما به خبرنگار ما می‌گوید: حدود یک سال و نیم پیش، فهرستی ۵۲نفره از افرادی منتشر کردیم که آن‌ها را مداخله‌گر در امور پزشکی می‌دانستیم. نام وی هم در صدر این فهرست بود. او به‌طور مرتب در برنامه‌های صداوسیما حاضر می‌شد و با اظهاراتش در این برنامه‌ها مداخله در امور پزشکی را ترویج می‌کرد.
او پزشک نبود اما با عنوان «حکیم» یا «دکتر» شناخته می‌شد. برای اطلاع‌رسانی به مردم اعلام کردیم از نظر ما او در امور پزشکی مداخله می‌کند.
در این مدت، شکایت‌ها و گزارش‌هایی درباره فعالیت او به دادسرای ویژه جرایم پزشکی رسید. فعالیت‌های وی را زیر نظر داشتیم و در جریان پیگیری پرونده با شماری از شاکیان خصوصی هم آشنا شدیم. طبق آنچه در کیفرخواست آمده، او در اوایل دهه ۱۳۹۰ مدعی بود در ایران نمایندگی دانشگاهی در ارمنستان را دارد و این مرکز، پزشک تربیت می‌کند. در جریان بررسی پرونده مشخص شد این مرکز امکان صدور مدرک دانشگاهی نداشته و موضوع با عنوان کلاه‌برداری در کیفرخواست مطرح شد.
رسیدگی به این پرونده ۱۱ سال طول کشید. برای او حکم جلب سیار سراسری صادر شده بود و در نهایت در شهر قم بازداشت و به تهران منتقل شد.
میرخانی در پاسخ به این پرسش که آیا صداوسیما موظف است پیش از دعوت از میهمانان برنامه‌های سلامت، درباره صلاحیت حرفه‌ای آن‌ها از نظام پزشکی استعلام بگیرد و آیا در مورد وی چنین استعلامی انجام شد، عنوان می‌کند: تا امروز ندیده‌ام صداوسیما پیش از دعوت از میهمانان برنامه‌های سلامت، درباره صلاحیت حرفه‌ای آن‌ها از سازمان نظام پزشکی استعلام بگیرد. قرار است این استعلام انجام شود، اما با وجود افرادی که ما آن‌ها را مداخله‌گر در امور پزشکی می‌دانیم، برای هیچ‌یک از این افراد سابقه استعلامی در سازمان نداریم.
معاون حقوقی، مجلس و امور اجتماعی سازمان نظام پزشکی ادامه می‌دهد: ما در انتخاب میهمانان برنامه‌های صداوسیما اختیاری نداریم. این موضوع در حیطه اختیارات وزارت بهداشت هم نیست. صداوسیما میهمانان این برنامه‌ها را براساس سلیقه خودش انتخاب می‌کند و همین شیوه انتخاب به بروز این مشکلات دامن می‌زند. ما از صداوسیما شکایت نکرده‌ایم. شکایت از صداوسیما رویه نیست. موضوع را به قوه قضائیه گزارش کرده و در نامه‌هایی هم خواستار پیگیری شده‌ایم. حالا قوه قضائیه باید به موضوع ورود کند. ما از عملکرد صداوسیما در این زمینه رضایت نداریم و این رویه را به‌طور جدی به چالش می‌کشیم و از مردم می‌خواهیم برای سنجش اعتبار توصیه‌های پزشکی، صلاحیت حرفه‌ای گوینده را بررسی کنند. صرف حضور یک فرد در صداوسیما برای اعتماد به توصیه‌های او کافی نیست.
ادعاهای شبه علمی به سلامت مردم آسیب می‌زند
یداله سهرابی، عضو شورای عالی نظام پزشکی نیز با اشاره به گزارش‌ها درباره بازداشت این مدعی طب سنتی به خبرنگار ما می‌گوید: حضور او در رادیو و شبکه‌های تلویزیونی سبب شده بود افراد به او اعتماد کنند. به نظر من، آنچه در ماجرای دانشگاه مورد ادعا از دست رفت، همین اعتماد و سرمایه اجتماعی بود.
او تأکید می‌کند: صداوسیما پیش از دعوت از این مدعی، درباره مدرک و تخصص او از سازمان نظام پزشکی استعلام نگرفت، در صورتی که این سازمان باید پیش از دعوت از میهمانان برنامه‌های سلامت، درباره صلاحیت حرفه‌ای آن‌ها از مرجع تخصصی استعلام بگیرد. نظام پزشکی می‌تواند در انتخاب کارشناسانی کمک کند که توصیه‌هایشان برای مردم مفید باشد و سلامت جامعه را به خطر نیندازد. ما در سازمان نظام پزشکی به صداوسیما تذکر دادیم و پرونده محکومیت فرد موردنظر را هم مطرح کردیم و گفتیم صلاحیت انجام امور معمول پزشکی را هم ندارد.
سهرابی می‌افزاید: وقتی درباره فعالیت فردی شکایت‌هایی مطرح شده و مردم از آن آسیب دیده‌اند، این بررسی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. طرح ادعاهای شبه‌علمی روی آنتن می‌تواند به سلامت مردم آسیب بزند و اعتمادشان را به جامعه پزشکی خدشه‌دار کند. من جامعه پزشکی ایران را مایه افتخار کشور می‌دانم. پزشکی ایران در منطقه جایگاه برجسته‌ای دارد و پژوهشگران ایرانی هم در میان ۲درصد دانشمندان برتر جهان حضور دارند. وقتی تلویزیون ادعاهای درمانی بی‌پشتوانه‌ای را در قالب نظر کارشناسی پخش می‌کند، به اعتباری لطمه می‌زند که جامعه پزشکی طی سال‌ها بدست آورده است.
شورای نظارت چه می‌کند؟
اما حسنعلی اخلاقی امیری، عضو شورای نظارت بر صداوسیما درباره پیگیری این شورا در خصوص حضور این مدعی طب سنتی در برنامه‌های تلویزیونی به ما می‌گوید: جلسات این شورا معمولاً هر دو هفته یک‌بار برگزار می‌شود و اگر موضوعی فوری باشد، دبیر شورا در جریان آن قرار می‌گیرد.
وی اضافه می‌کند: در شورای نظارت، معاونت‌های زیرمجموعه دبیرخانه گزارش‌های دوره‌ای تهیه می‌کنند و این گزارش‌ها برای سران قوا و رهبر معظم انقلاب ارسال می‌شود. کارشناسان شورا نیز عملکرد همه شبکه‌های صداوسیما، از جمله شبکه‌های برون‌مرزی را رصد می‌کنند. اگر اشکال یا ابهامی از سوی اشخاص حقیقی یا حقوقی یا کارشناسان شورا مطرح شود، ابتدا دبیر شورا موضوع را با امضای رئیس شورا به سازمان صداوسیما ارسال می‌کند. پس از دریافت توضیحات سازمان، گزارشی برای طرح در جلسه شورای نظارت تهیه می‌شود. برای مثال در هفته‌های گذشته، همکاران ما درباره برخی موارد تذکرهایی آماده کرده بودند. در برنامه صبحگاهی «سلام صبح بخیر» هم مواردی بود که برای همکاران ابهام داشت.
وی در پاسخ به این پرسش که در صداوسیما مسئول بررسی مدارک و صلاحیت حرفه‌ای میهمانی که درباره درمان صحبت می‌کند چه کسی است، بیان می‌کند: صداوسیما در موضوعات تخصصی باید نظر دستگاه‌های متولی را جویا شود. برای مثال، در حوزه بهداشت و درمان باید از وزارت بهداشت و در حوزه فضای مجازی از شورای عالی فضای مجازی استعلام بگیرد. اگر قرار است فردی به‌عنوان کارشناس در برنامه‌ای حضور پیدا کند، صداوسیما باید پیش از دعوت، هماهنگی‌های لازم را با مرجع تخصصی مربوط انجام دهد. ممکن است در صداوسیما، به‌ویژه در برخی شبکه‌ها، هنگام دعوت از میهمان دقت لازم صورت نگیرد. دست‌کم در حوزه سیاسی، گاهی با چنین مواردی روبه‌رو بوده‌ایم و تذکرهای لازم هم داده شده است. در حوزه بهداشت و درمان، با توجه به اهمیت موضوع، قطعاً باید هماهنگی‌های لازم انجام شود. ممکن است صداوسیما چون سازمان نظام پزشکی را بخشی خصوصی می‌داند، نظر آن را چندان ملاک قرار ندهد. با این حال، وزارت بهداشت و درمان قطعاً متولی امور بهداشت و درمان کشور است و صداوسیما باید هماهنگی‌های لازم را با این وزارتخانه انجام دهد.