خلبان جنگنده افـ۱۵ آمریکا مدعی شده پیش از سقوط، مجموعهای از پهپادهای ایرانی را دیده که در آرایشی شبیه «عروس دریایی» و بهصورت یکپارچه حرکت میکردند؛ روایتی که جامعه اطلاعاتی آمریکا را با پرسشهای تازهای روبهرو کرده است.
رویداد۲۴ | سی ان ان گزارشی تکان دهنده از مشاهدات یک خلبان جنگنده آمریکایی که پس از سرنگونی هواپیمایش بر فراز ایران در ماه آوریل، به دست نیروهای ویژه نجات یافت منتشر کرده است. چهار منبع آگاه به این خبرگزاری گفته اند که این خلبان صحنهای تکاندهنده را پیش از خروج اضطراری از هواپیما توصیف کرده است: چندین پهپاد ایرانی که در هوا معلق بودند و بهصورت هماهنگ و یکپارچه، در آرایشی شبیه عروس دریایی حرکت میکردند.
این روایت که پیشتر گزارش نشده بود، در جلسه بازجویی و ارائه گزارش پس از حادثه از سوی خلبان افـ۱۵ در اختیار مقامهای اطلاعاتی قرار گرفت. گزارش او بلافاصله بحث و اختلافنظر گستردهای را در جامعه اطلاعاتی آمریکا به راه انداخت؛ اختلافی که هنوز حل نشده است.
اگر خلبان واقعاً همان چیزی را دیده باشد که توصیف کرده، یعنی آرایشی از پهپادها که بهصورت هماهنگ و یکپارچه حرکت میکردند، این موضوع میتواند نشاندهنده پیشرفتی نگرانکننده در تواناییهای پهپادی ایران باشد.
یکی از منابع آشنا با روایت خلبان به سیانان گفت: «چندین پهپاد به یکدیگر متصل بودند و مانند یک واحد حرکت میکردند؛ پهپادهای کوچکتری هم زیر پهپادهای بزرگتر قرار داشتند، شبیه پاها. واقعاً چیزی شبیه موجودات فضایی بود.»
منبع دیگری گفت خلبان از مشاهده یک «میدان مین پهپادی» در آسمان سخن گفته است.
علت دقیق سرنگونی جنگنده افـ۱۵ همچنان در دست بررسی است، اما بر اساس گزارشهای اولیه، این احتمال مطرح شده که آرایش پهپادی به شکلی در سرنگونی جنگنده آمریکایی به ایران کمک کرده باشد. دو منبع آگاه این موضوع را تأیید کردهاند.
جنگنده افـ۱۵ دو خدمه داشت: یک خلبان و یک افسر سامانههای تسلیحاتی. بر اساس گزارش پیشین سیانان، نیروهای آمریکایی بلافاصله عملیات جستوجو و نجات را آغاز کردند.
سرنگونی این جنگنده افـ۱۵ نخستین موردی بود که طی جنگ، یک هواپیمای آمریکایی بر فراز ایران ساقط میشد.
خلبان چند ساعت پس از خروج اضطراری از هواپیما نجات یافت. افسر سامانههای تسلیحاتی نیز بیش از یک روز در کوهستان از اسارت نیروهای ایرانی گریخت و سپس نجات داده شد.
مشخص نیست که آیا افسر سامانههای تسلیحاتی نیز آرایش پهپادی را مشاهده کرده بود یا خیر.
در جریان عملیات نجات، یک هواپیمای دیگر از نوع ایـ۱۰ نیز سرنگون شد، اما خلبان آن توانست خارج از حریم هوایی ایران با موفقیت از هواپیما خارج شود.
مقامهای اطلاعاتی آمریکا درباره نحوه تفسیر روایت خلبان افـ۱۵ و اینکه آیا او قادر بوده حادثه را بهطور دقیق و روشن بازگو کند یا نه، اختلافنظر داشتند.
یکی از دلایل این تردید آن بود که خلبان در جریان سقوط دچار ضربه مغزی شده بود. این دومین بار در طول جنگ ایران بود که هواپیمای او ساقط میشد. به گفته دو منبع، او پیشتر نیز در میان خلبانانی بود که در ابتدای درگیری، بر اثر شلیک اشتباهی نیروهای کویتی سقوط کرده بودند.
آیا او قابلیتی پیشرفته را مشاهده کرده بود که سازمانهای اطلاعاتی آمریکا از آن بیخبر بودند؟ آیا این یک آزمایش اولیه بود؟ یا شاید سرابی در بیابان؟
به گفته یکی از منابع، مقامهای اطلاعاتی که از خلبان بازجویی میکردند، پرسشی با این مضمون مطرح کردند: «مطمئنی چیزی را که میگویی دیدهای، واقعاً دیدهای؟»
نیروی هوایی آمریکا پرسشها را به فرماندهی مرکزی آمریکا ارجاع داد، اما سنتکام مستقیماً به پرسشهای سیانان پاسخ نداد. دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا نیز به درخواست اظهارنظر پاسخی نداد.
پرسشها درباره برنامه پهپادی ایران در شرایطی مطرح میشود که آمریکا و تهران در حال مذاکره درباره توافقی برای پایان دادن به جنگ ایران هستند. دو طرف هفته گذشته، در چارچوب آتشبس، یک مهلت ۶۰ روزه برای مذاکره آغاز کردند.
انتظار میرود این مذاکرات عمدتاً بر برنامه هستهای ایران متمرکز باشد، هرچند هر دو طرف طیف گستردهای از موضوعات دیگر را نیز مطرح کردهاند.
دو منبع آگاه گفتهاند اگرچه توانایی مشخصی که خلبان توصیف کرده، پیشتر از سوی نهادهای اطلاعاتی آمریکا بهعنوان قابلیتی در اختیار ایران ارزیابی نشده بود، مجموعهای از گزارشها نشان میدهد ایران برای توسعه فناوری پهپادی خود از چین و روسیه کمک دریافت کرده است.
به گفته منابع، اصطلاح فنی قابلیت توصیفشده از سوی خلبان «شبکهسازی مش یکبهچند» است.
بهطور کلی، شبکهسازی مش به یک اپراتور اجازه میدهد چند پهپاد را بهطور همزمان هدایت و کنترل کند.
گمان میرود کشورهای دیگری مانند روسیه و چین نیز چنین قابلیتی داشته باشند. هرگونه پیشرفت در برنامه پهپادی ایران که از قبل نیز پیچیده و پیشرفته ارزیابی میشود، میتواند موجب نگرانی نیروهای آمریکایی و متحدان واشنگتن در منطقه شود.
یکی از مقامهای آمریکایی خاطرنشان کرد که شبکهسازی مش، از نظر نظری، میتواند برای ایجاد اتصال اینترنتی در مناطق دورافتاده و فاقد زیرساخت نیز استفاده شود؛ کاربردی که ماهیتی غیرنظامی و بیخطر دارد.
ایران در طول درگیری چند هفتهای با نیروهای آمریکایی و اسرائیلی و همچنین برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس، بهطور گسترده از پهپادهای تهاجمی بهعنوان یک سلاح نامتقارن استفاده کرد.
اما بیتس، متخصص جنگ پهپادی و نوسازی دفاعی و بنیانگذار شرکت «کچای»، درباره تهدید ناشی از قابلیت شبکهسازی مش پهپادها به سیانان گفت:
«برای محافظت از خود در برابر چیزی که میتواند به این شکل هماهنگ عمل کند، باید هزینههای بسیار هنگفتی پرداخت کنیم؛ هم از نظر پول و هم از نظر جان انسانها.»
بیتس افزود:«اگر این سامانه بتواند خود را در یک آرایش قابل تشخیص هماهنگ کند، آن آرایش را حفظ کند، مواد منفجره حمل کند و بخشی از منابع خود را برای حمله به اهدافی که موج نخست نتوانسته نابود کند، در ذخیره نگه دارد، با یک روش عملیاتی بسیار توانمند روبهرو هستیم.»