نشست سه‌جانبه ترامپ، شی و پوتین در شنژن نمایش تازه‌ای از آرایش قدرت‌های بزرگ و نقطه اوج دیپلماسی پرمخاطره آسیا است؛ نشستی که برخی آن را «یالتای ۲» خوانده‌اند.

به گزارش تجارت نیوز، فایننشال تایمز با انتشار یادداشتی نوشت: شهر شنژن در جنوب چین قرار است روز پنجشنبه میزبان نخستین دیدار دونالد ترامپ، شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین باشد؛ نشستی که نقطه اوج یک هفته دیپلماسی پرمخاطره در آسیا خواهد بود.

برخی این نشست سه‌جانبه را با عنوان «یالتای ۲.۰» توصیف کرده‌اند؛ اشاره‌ای به کنفرانس سال ۱۹۴۵ در شبه‌جزیره کریمه که طی آن فرانکلین روزولت، رئیس‌جمهور آمریکا، وینستون چرچیل، نخست‌وزیر بریتانیا و ژوزف استالین، رهبر اتحاد جماهیر شوروی، درباره نظم بین‌المللی پس از جنگ جهانی دوم تصمیم‌گیری کردند.

هرچند انتظار نمی‌رود این نشست دستاوردهای عملی و ملموس چندانی داشته باشد، اما تصویر قدرتمند ترامپ در کنار شی، رهبر اقتدارگرای چین، و پوتین، رئیس‌جمهور تجدیدنظرطلب روسیه، بازتاب گسترده‌ای در سراسر جهان خواهد داشت؛ به‌ویژه در کانون‌های بحران‌هایی مانند اوکراین، تایوان و خاورمیانه.

نشست سه‌جانبه و دیدار دوجانبه ترامپ و شی، در حاشیه اجلاس سران مجمع همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه (APEC) که چهارشنبه و پنجشنبه برگزار می‌شود، انجام خواهد شد.

اعضای اپک که ۶۲ درصد تولید ناخالص داخلی جهان و حدود نیمی از تجارت جهانی را در اختیار دارند، قرار است موضوعاتی مانند امنیت زنجیره‌های تامین و هوش مصنوعی را بررسی کنند. با این حال، توجه‌ها بیش از هر چیز به دیدارهای شی، ترامپ و پوتین و همچنین احتمال ملاقات رهبر چین با سانائه تاکایچی، نخست‌وزیر ژاپن، معطوف خواهد بود؛ دیداری که اظهارات سال گذشته تاکایچی درباره تایوان، به تنش و اختلافی شدید میان توکیو و پکن دامن زد.

ترامپ پیش از حضور در اجلاس اپک، برای شرکت در نشست سالانه اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسه‌آن) به مانیل سفر می‌کند. انتظار می‌رود او در این سفر بر روابط واشنگتن با شرکای دفاعی خود، از جمله فیلیپین، تأکید کند؛ کشوری که به دلیل اختلافات ارضی در دریای چین جنوبی، تحت فشار فزاینده چین قرار دارد.

همچنین گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال دیدار ترامپ با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، در چین یا فیلیپین مطرح شده، اما یک مقام آمریکایی اعلام کرده که چنین دیداری در برنامه نیست.

نشست سه‌جانبه

در ماه‌های اخیر، ترامپ و پوتین هر دو به‌صورت علنی از ایده برگزاری نشستی سه‌جانبه سخن گفته بودند. پکن در ابتدا نسبت به این پیشنهاد محتاط بود؛ چراکه ماهیت غیرقابل پیش‌بینی دو طرف دیگر، برای شی خطراتی به همراه داشت. با این حال، پس از هفته‌ها مذاکره با واشنگتن و مسکو، چین با برگزاری این نشست موافقت کرد.

یک منبع آگاه از روند برنامه‌ریزی نشست گفته که چین، روسیه و آمریکا تصمیم گرفته‌اند دستورکار مشترکی برای این دیدار تعیین نکنند؛ تصمیمی غیرمعمول از سوی شی، که معمولا بر گفت‌وگوهای کاملا برنامه‌ریزی‌شده با رهبران خارجی اصرار دارد.

یک مقام آمریکایی اعلام کرده که ترامپ موضوع کنترل تسلیحات هسته‌ای و جلوگیری از اشاعه این تسلیحات را مطرح خواهد کرد، اما تاکید کرده که هدف رئیس‌جمهور آمریکا آغاز گفت‌وگو میان سه قدرت بزرگ هسته‌ای جهان است و انتظار نمی‌رود توافقی در این زمینه حاصل شود.

این مقام آمریکایی گفت: «این موضوع برای چین دشوار است، اما ما معتقدیم زمان آن رسیده که پکن نیز مانند یک قدرت بزرگ مسئولیت‌پذیر وارد میدان شود».

شی در حالی می‌خواهد روابط خود با ترامپ و پوتین را برجسته کند که هم‌زمان تلاش دارد از مقایسه این نشست با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ جلوگیری کند؛ کنفرانسی که با وجود نقش مهم چین در جنگ جهانی دوم علیه ژاپن، این کشور از آن کنار گذاشته شده بود.

این نشست سه‌جانبه برای شی خطراتی نیز به همراه دارد؛ از جمله اینکه ممکن است چین را با جنگ‌های اوکراین و ایران پیوند دهد، در حالی که پکن می‌کوشد از ایفای نقش محوری در مذاکرات صلح این درگیری‌ها فاصله بگیرد.

داوی، استاد دانشگاه تسینگ‌هوا، معتقد است چین از این نشست برای نمایش قدرت دیپلماتیک خود و برجسته کردن توان رهبری شی استفاده خواهد کرد. به گفته او، بعید است شی وارد گفت‌وگوهای عمیق درباره جنگ اوکراین یا کنترل تسلیحات شود و احتمالا تمرکز اصلی او بر موضوع ثبات جهانی خواهد بود. دا این نشست را بخشی از سیاست خارجی «فعالانه» چین می‌داند.

مسکو صراحتا گفته که خواهان شکل‌گیری نوعی «یالتای جدید و امروزی» برای تحقق اهداف خود در اروپا است. با این حال، یک منبع نزدیک به کرملین تاکید دارد که بی‌میلی چین به ایفای نقشی مستقیم در روند صلح اوکراین، احتمال پرداختن تفصیلی رهبران سه کشور به این موضوع در شنژن را کاهش می‌دهد.

الکساندر گابویف، مدیر مرکز اوراسیای روسیه در بنیاد کارنگی در برلین، این نشست را رویدادی کم‌خطر برای روسیه دانسته که اعتبار و جایگاه پوتین را ارتقا می‌دهد.

او گفت: «این دیدار به پوتین جایگاه یک رهبر تراز اول جهانی را می‌دهد؛ هرچند روسیه از نظر عینی در سطح آمریکا و چین نیست، مگر آنکه زرادخانه هسته‌ای این کشور را ملاک قرار دهیم.»

دیدار دوباره شی و ترامپ

دیدار دوجانبه شی و ترامپ در حاشیه اجلاس اپک، سومین ملاقات آن‌ها در سال جاری میلادی خواهد بود؛ دو ماه پس از آنکه ترامپ در کاخ سفید از شی میزبانی کرد و شش ماه پس از سفر رسمی رئیس‌جمهور آمریکا به چین. انتظار می‌رود این دو رهبر برای چهارمین بار در ماه دسامبر و در حاشیه نشست گروه ۲۰ در میامی با یکدیگر دیدار کنند.

مقام‌های آمریکایی گفته‌اند محور اصلی دیدار روز پنجشنبه، تجارت و اجرای توافق آتش‌بس تجاری میان دو کشور خواهد بود؛ توافقی که ترامپ و شی در اکتبر ۲۰۲۵ به آن دست یافتند. واشنگتن پکن را به پایبند نبودن به مفاد توافق متهم کرده و می‌گوید چین تنها دو سوم میزان عناصر خاکی کمیابی را صادر می‌کند که به آن متعهد شده بود. در مقابل، پکن بارها ادعای نقض مفاد توافق آتش‌بس تجاری را رد کرده؛ توافقی که قرار است ۱۰ ژانویه منقضی شود.

یک مقام آمریکایی در این باره گفت: «ما همچنان عناصر خاکی کمیاب و محصولات مشتق‌شده از آن‌ها را از چین دریافت می‌کنیم، اما میزان و سرعت تحویل آن‌ها مطابق خواسته ما نیست. انتظار دارم رئیس‌جمهور این موضوع را با شی جین‌پینگ مطرح کند».

رسانه‌های دولتی چین پیش از اجلاس، توجه چندانی به دیدار دوجانبه شی و ترامپ نشان نداده‌اند و در عوض، بر جنبه چندجانبه نشست اپک و نقش شی به‌عنوان میزبان تاکید کرده‌اند. یک تحلیلگر اندیشکده چینی گفت پکن نمی‌خواهد «روابط آمریکا و چین تمام فضای اجلاس را تحت‌الشعاع قرار دهد».

یک مقام دیگر آمریکایی نیز گفته انتظار نمی‌رود دو رئیس‌جمهور درباره انویدیا یا آلیس هوانگ گفت‌وگو کنند؛ زنی چینی که آمریکا به ارتباط او با نهادهای اطلاعاتی چین مشکوک است و با جنسن هوانگ، مدیرعامل پیشین انویدیا که هفته گذشته استعفا داد، رابطه داشته.

به گفته این تحلیلگر چینی، شی نیز احتمالا این موضوع را مطرح نخواهد کرد؛ زیرا در پکن نگرانی‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه طرح چنین مسئله‌ای می‌تواند فضای سیاسی واشنگتن علیه چین را مسموم کند.

آیا تاکایچی و شی می‌توانند اختلافات را کنار بگذارند؟

روابط توکیو و پکن طی ۱۲ ماه گذشته به‌شدت رو به وخامت گذاشته است. اظهارات سانائه تاکایچی، نخست‌وزیر ژاپن، درباره تایوان به اختلافی جدی میان دو کشور دامن زد؛ اختلافی که به بن‌بستی خصمانه تبدیل شده و هیچ‌یک از طرفین نیز تمایل چندانی برای خروج از آن نشان نمی‌دهند.

دیپلمات‌ها می‌گویند احتمال دست دادن شی و تاکایچی در حاشیه اجلاس اپک وجود دارد، اما چنین دیداری بعید است اهمیت چندانی داشته باشد و انتظار نمی‌رود گفت‌وگوهای معناداری میان دو رهبر انجام شود.

هیچ‌یک از دو طرف نیز تمایلی ندارد در موضعی قرار بگیرد که به‌منزله عقب‌نشینی یا امتیازدهی تعبیر شود. دولت و رسانه‌های چین کارزار تبلیغاتی گسترده‌ای را در فضای مجازی علیه ژاپن به راه انداخته‌اند و تاکایچی را جنگ‌طلبی امپریالیست معرفی می‌کنند. در مقابل، مواضع قاطع نخست‌وزیر ژاپن در برابر آنچه سلطه‌جویی چین خوانده می‌شود، به حفظ محبوبیت او در داخل کشور کمک کرده است.

کارنی؛ مدافع قدرت‌های متوسط

مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا نیز قرار است روز سه‌شنبه با شی دیدار کند. این ملاقات بخشی از تلاش او برای احیای روابط با قدرت‌های بزرگ آسیا، یعنی هند و چین، و تقویت مشارکت‌های منطقه‌ای است؛ تلاشی که با هدف کاهش وابستگی بیش از حد کانادا به تجارت با آمریکا دنبال می‌شود.

کارنی در ژانویه نخستین نخست‌وزیر کانادا بود که پس از نزدیک به یک دهه به پکن سفر کرد. روابط دو کشور در سال ۲۰۱۸، پس از آنکه چین در واکنش به بازداشت منگ وانژو، مدیر مالی شرکت هواوی، در کانادا و به درخواست استرداد آمریکا، دو شهروند کانادایی را بازداشت کرد، رو به وخامت گذاشت.

در چارچوب تلاش‌ها برای بهبود روابط، کانادا با واردات محدود خودروهای برقی چینی با تعرفه ۶.۱ درصدی موافقت کرد؛ تعرفه‌ای که پیش‌تر ۱۰۰ درصد بود. چین نیز پذیرفت محدودیت‌های تجاری بر واردات کانولا، محصولات دریایی و برخی کالاهای کشاورزی کانادا را لغو کند.

در سال جاری، مقام‌های اتاوا و پکن بارها برای بازسازی روابط دیدار کرده‌اند. این تلاش‌ها در ماه جاری با انتشار یک اوراق قرضه سبز دولتی به ارزش چهار میلیارد یوان، معادل ۶۰۰ میلیون دلار، از سوی چین در کانادا به اوج رسید؛ اقدامی که نخستین انتشار اوراق قرضه برون‌مرزی به یوآن از این نوع در آمریکای شمالی محسوب می‌شود.

ترامپ در مانیل

ترامپ که قرار است روز سه‌شنبه وارد مانیل شود، سفر سه‌روزه خود به آسیا را با حضور در نشست آسه‌آن در فیلیپین آغاز خواهد کرد. او با رهبران کشورهای جنوب شرق آسیا دیدار می‌کند؛ رهبرانی که با توجه به درگیری ایران و تعرفه‌های تنبیهی آمریکا، نسبت به میزان تعهد واشنگتن به منطقه نگران هستند.

این منطقه با انتقال بخشی از فعالیت‌های تولیدی از چین، به حلقه‌ای حیاتی در زنجیره‌های تامین جهانی تبدیل شده است. انتظار می‌رود آمریکا و تایلند نیز در مانیل توافق‌نامه‌ای تجاری امضا کنند.

رئیس‌جمهور آمریکا همچنین قرار است با همتایان خود در کواد، ائتلاف امنیت‌محوری متشکل از ژاپن، استرالیا و هند، دیدار کند. ملاقات با فردیناند مارکوس جونیور، رئیس‌جمهور فیلیپین، نیز در برنامه او قرار دارد؛ کشوری که با آمریکا پیمان دفاعی متقابل دارد.

یک مقام آمریکایی گفته ترامپ سفر خود را با مجموعه‌ای از توافق‌های تجاری و سرمایه‌گذاری‌های راهبردی در بخش‌هایی مانند هوانوردی، دفاعی، انرژی و فناوری به پایان خواهد رساند؛ توافق‌هایی که به گفته او، «امنیت و رفاه آمریکا را تقویت می‌کنند و در عین حال، رهبری این کشور را در منطقه‌ای آزاد و باز در هند-اقیانوس آرام تثبیت خواهند کرد».