معیشت فرهنگيان، اعتبار مدارس و عدالت آموزشی در انتظار تصمیمات فوری دولت است
عصر ایران - مجمع فرهنگیان مطالبات و خواست های فرهنگیان را در بیانیه ای صریح و راهبردی برشمرد. این تشکل سیاسی- صنفی در این متن به اشاره کرده که فراتر از شعارهای مرسوم ایدیولوژیک یا آرمان خواهانه است و از این رو متن کامل را در زیر می آوریم:
به نام خداوند جان و خرد
آموزش و پرورش، بنیادیترین رکن توسعه پایدار، پیشرفت ملی و تحکیم سرمایه اجتماعی هر کشور است. آینده ایران، پیش از آنکه در عرصههای اقتصادی و سیاسی رقم بخورد، در کلاسهای درس و به دست نظام تعلیم و تربیت و معلمان این سرزمین شکل میگیرد. از این منظر، کیفیت آموزش، عدالت تربیتی و منزلت حرفهای معلمان، نه مسائل بخشی و اداری، بلکه از مهمترین مؤلفههای حکمرانی شایسته و تضمینکننده آینده کشور به شمار میروند.
با این همه، آموزش و پرورش ایران امروز با انباشت مسائل ساختاری، ناترازی منابع، چالشهای معیشتی نیروی انسانی، فرسودگی زیرساختها و گسترش نابرابری در فرصتهای یادگیری مواجه است.
تداوم این وضعیت، افزون بر آسیب رساندن به جایگاه معلم و کیفیت تعلیم و تربیت، میتواند اعتماد عمومی به مدرسه و کارآمدی نظام آموزشی را نیز با مخاطره مواجه سازد.
مجمع فرهنگیان ایران اسلامی، با اعتقاد به ضرورت اصلاحات تدریجی، پایدار و مبتنی بر عقلانیت کارشناسی، و با تأکید بر نقش تشکلهای مدنی در ارتقای کیفیت حکمرانی، بر این باور است که عبور از شرایط موجود مستلزم تغییر رویکرد در سیاستگذاریهای آموزشی، بازنگری در اولویتهای بودجهای و پذیرش مسئولیت دولت در قبال حقوق آموزشی شهروندان است.
بر همین اساس، دیدگاهها و مطالبات خود را در پنج محور اساسی به شرح زیر اعلام میدارد:
وضعیت اقتصادی و معیشتی بخش قابلتوجهی از فرهنگیان، بهویژه در پرتو تورم مستمر و کاهش قدرت خرید، به سطحی نگرانکننده رسیده است. فاصله میان دریافتی معلمان و هزینههای واقعی زندگی، نهتنها امنیت اقتصادی خانوادههای فرهنگیان را تحت تأثیر قرار داده، بلکه انگیزه حرفهای، رضایت شغلی و امکان تمرکز آنان بر مأموریت خطیر آموزشی را نیز تضعیف کرده است.
معلمی که دغدغه تأمین نیازهای اولیه زندگی را دارد، ناگزیر بخشی از توان و ظرفیت حرفهای خود را صرف مواجهه با دشواریهای معیشتی میکند.
مجمع فرهنگیان ایران اسلامی از دولت انتظار دارد با اتخاذ سیاستهای مؤثر و پایدار، نسبت به ترمیم قدرت خرید فرهنگیان، متناسبسازی حقوق با واقعیتهای اقتصادی، اجرای عادلانه قوانین حمایتی و تدوین برنامهای زمانبندیشده برای ارتقای سطح معیشت و امنیت اقتصادی معلمان اقدام کند.
مدرسه، برای ایفای رسالت آموزشی و تربیتی خود، به منابع مالی پایدار، تجهیزات استاندارد و محیطی شایسته یادگیری نیاز دارد. با این حال، شمار قابلتوجهی از مدارس کشور در تأمین نیازهای اولیه آموزشی و اجرایی با محدودیتهای جدی مواجهاند. فرسودگی تجهیزات آزمایشگاهی و کارگاهی، کمبود امکانات فناوری، ضعف زیرساختهای یادگیری دیجیتال و ناچیز بودن سرانه اختصاصیافته به مدارس، امکان تحقق آموزش کیفی و پرورش مهارتهای علمی و عملی دانشآموزان را محدود کرده است.
از سوی دیگر، اصل رایگان بودن آموزش عمومی، بهدرستی از حقوق بنیادین شهروندان است؛ اما تحقق این حق مستلزم تأمین منابع کافی از سوی دولت است.
نمیتوان از یک سو بر رایگان بودن آموزش تأکید کرد و از سوی دیگر، مدیران مدارس را در تأمین هزینههای ضروری اداره مدرسه با محدودیتهای مالی رها ساخت یا بار این کمبودها را به خانوادهها منتقل کرد.
در اين خصوص مطالبه مجمع فرهنگيان ايران اسلامي، افزایش متناسب و واقعی سرانه مدارس، اختصاص اعتبارات مستقل برای نوسازی و تجهیز فضاهای آموزشی، تأمین امکانات آزمایشگاهی و فناوری و تدوین سازوکاری شفاف و قانونمند برای مشارکت داوطلبانه خانوادهها، بدون تحمیل هرگونه هزینه اجباری به آنان است.
افزایش هزینه سرویس مدارس و دشواری دسترسی به ناوگان حملونقل ایمن و مقرونبهصرفه، خانوادههای بسیاری را با مشکلات اقتصادی و اجرایی مواجه ساخته است.
در چنین شرایطی، اتخاذ محدودیتهای تردد خودروهای شخصی در روزهای آلودگی هوا یا اعمال مقررات ورود و توقف در محدوده مدارس، بدون پیشبینی راهکارهای جایگزین، میتواند به سردرگمی خانوادهها و دشواری رفتوآمد دانشآموزان بینجامد.
حفاظت از سلامت عمومی، کاهش آلودگی هوا و تأمین ایمنی دانشآموزان، اهدافی ضروری و غیرقابلچشمپوشی هستند؛ اما دستیابی به این اهداف مستلزم سیاستگذاری هماهنگ، واقعبینانه و متناسب با توان اقتصادی خانوادههاست.
ازاینرو، مجمع فرهنگيان ايران اسلامي خواستار تدوین دستورالعملی جامع و یکپارچه برای ساماندهی حملونقل دانشآموزان، هماهنگی مؤثر میان وزارت آموزش و پرورش، شهرداریها، پلیس راهور و سایر دستگاههای مسئول و پیشبینی تسهیلات حمایتی برای خانوادههای کمبرخوردار است.
یکی از جدیترین چالشهای نظام تعلیم و تربیت، تعمیق شکاف میان مدارس برخوردار و کمبرخوردار و نابرابری در دسترسی دانشآموزان به فرصتهای یادگیری باکیفیت است. تفاوت در دسترسی به معلمان توانمند، امکانات آموزشی، فناوریهای نوین، خدمات مشاورهای و فرصتهای تکمیلی یادگیری، بهتدریج نظام آموزشی را از رسالت اصلی خود، یعنی فراهم آوردن فرصتهای برابر برای رشد و شکوفایی استعدادها، دور میسازد.
عدالت آموزشی صرفاً به معنای امکان ثبتنام و حضور در مدرسه نیست؛ بلکه حق برخورداری همه کودکان و نوجوانان از آموزش باکیفیت، فرصتهای برابر برای پیشرفت و امکان شکوفایی استعدادها، فارغ از محل سکونت و موقعیت اقتصادی و اجتماعی خانوادههای آنان است.
مجمع فرهنگیان ایران اسلامی معتقد است تحقق این هدف، نیازمند بازنگری در نظام تخصیص منابع و نیروی انسانی، با اولویت مناطق محروم، روستایی و مرزی است. بر این اساس، تدوین برنامه ملی برای کاهش شکاف کیفیت آموزشی، تقویت مدارس دولتی، توسعه زیرساختهای آموزشی در مناطق کمتر برخوردار، تأمین عادلانه نیروی انسانی و انتشار گزارشهای سالانه و شفاف از وضعیت شاخصهای عدالت آموزشی در استانها و مناطق کشور، از مطالبات جدی ماست.
کاهش جذابیت حرفه معلمی، دشواری جذب و نگهداشت نیروهای توانمند و تضعیف منزلت اجتماعی و اقتصادی این حرفه، از جمله هشدارهای جدی درباره آینده نظام آموزشی کشور است.
هنگامی که دانشآموزان مستعد و فارغالتحصیلان توانمند، معلمی را از منظر اقتصادی و اجتماعی انتخابی کمجاذبه تلقی میکنند و دانشجو معلمان نسبت به آینده شغلی و جایگاه حرفهای خود با ابهام مواجهاند، باید پذیرفت که مسئله فراتر از کمبود نیروی انسانی است؛ بلکه اعتبار و هویت حرفهای معلمی نیازمند بازسازی و تقویت جدی است. هیچ تحول آموزشی بدون معلم توانمند، باانگیزه، برخوردار از امنیت شغلی و منزلت اجتماعی امکانپذیر نیست. نظام آموزشی زمانی میتواند به کیفیت مطلوب دست یابد که معلم در سیاستگذاریهای آموزشی جایگاهی شایسته داشته باشد و نقش او از مجری بخشنامهها به کنشگری حرفهای و صاحبنظر در فرایند تعلیم و تربیت ارتقا یابد.
مجمع فرهنگیان ایران اسلامی بر ضرورت بازسازی منزلت اجتماعی و اقتصادی معلمان، اصلاح نظام جذب و نگهداشت نیروی انسانی، تقویت دانشگاه فرهنگیان و دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، ارتقای کیفیت تربیت معلم و فراهم آوردن فرصتهای عادلانه رشد حرفهای و ارتقای شغلی تأکید دارد.
مجمع بر این باور است که اصلاح وضعیت آموزش و پرورش، مستلزم عبور از رویکردهای مقطعی و اتخاذ سیاستی جامع، آیندهنگر و مبتنی بر شواهد کارشناسی است. چنین رویکردی باید از پشتوانه مالی مشخص، مسئولیت اجرایی روشن، زمانبندی قابل ارزیابی و سازوکار پاسخگویی عمومی برخوردار باشد.
در همین راستا، مطالبات و پیشنهادهای اجرایی مجمع به شرح زیر اعلام میشود:
۱- تدوین و ارائه برنامه عملیاتی و زمانبندیشده برای ترمیم حقوق، جبران کاهش قدرت خرید و بهبود پایدار وضعیت معیشتی فرهنگیان
۲- بازنگری در سهم آموزش و پرورش از بودجه عمومی کشور و ارتقای اعتبارات این وزارتخانه متناسب با جایگاه راهبردی آن در توسعه ملی
۳- افزایش سرانه مدارس و تأمین منابع مالی پایدار برای اداره، نگهداری و تجهیز مدارس دولتی
۴- اختصاص اعتبارات ویژه برای نوسازی آزمایشگاهها، کارگاههای فناوری، تجهیزات آموزشی و توسعه زیرساختهای یادگیری دیجیتال
۵- اصلاح نظام تخصیص منابع مالی و نیروی انسانی بر مبنای شاخصهای محرومیت، با اولویت مناطق روستایی، مرزی و کمبرخوردار
۶- تدوین و اجرای برنامه ملی ارتقای کیفیت آموزش عمومی با هدف کاهش شکاف آموزشی و تضمین فرصتهای برابر یادگیری برای تمامی دانشآموزان
۷- ایجاد سازوکار هماهنگی میان دستگاههای اجرایی برای ساماندهی حملونقل دانشآموزان و حمایت از خانوادههای کمدرآمد
۸- بازسازی منزلت و هویت حرفهای معلمی از طریق اصلاح نظام جذب و نگهداشت، تقویت دانشگاههای تربیت معلم و ارتقای شرایط حرفهای و شغلی فرهنگیان
بهرسمیت شناختن جایگاه تشکلهای صنفی و مدنی فرهنگیان و ایجاد سازوکار رسمی، مستمر و مؤثر برای مشارکت آنان در فرایند سیاستگذاری، تصمیمسازی و ارزیابی عملکرد نظام آموزشی.
۱۰- استقرار نظام شفافیت و پاسخگویی در آموزش و پرورش و انتشار گزارشهای دورهای درباره عملکرد دولت در حوزه معیشت فرهنگیان، تأمین منابع مدارس، کیفیت آموزشی و تحقق عدالت تربیتی
مجمع فرهنگیان ایران اسلامی بر این باور است که آموزش و پرورش را نمیتوان با بخشنامههای اداری، توصیه به فداکاری بیشتر معلمان، افزایش انتظارات از مدیران مدارس و انتقال بار مسئولیتهای مالی دولت به خانوادهها اصلاح کرد.اصلاح نظام آموزشی، پیش از هر چیز، نیازمند اراده سیاسی، حکمرانی پاسخگو، تخصیص عادلانه منابع، احترام به حقوق حرفهای معلمان و پذیرش نقش جامعه مدنی در فرایند تصمیمسازی است.
ما معتقدیم مدرسه باید نهادی برای پرورش شهروندانی آگاه، آزاداندیش، مسئولیتپذیر و برخوردار از مهارتهای زندگی باشد. تحقق چنین هدفی در گرو نظام آموزشی باکیفیت، معلم برخوردار از کرامت و دانشآموز بهرهمند از فرصتهای برابر است.
از منظر ما، مطالبات فرهنگیان صرفاً مطالباتی صنفی نیست؛ بلکه بخشی از خواست عمومی جامعه برای برخورداری از آموزش باکیفیت، فرصتهای برابر، عدالت اجتماعی و حکمرانی کارآمد است. دفاع از حقوق معلمان، دفاع از حق بنیادین دانشآموزان برای یادگیری و پاسداری از سرمایه انسانی و آینده ایران است.
مجمع فرهنگیان ایران اسلامی ضمن ارج نهادن به تلاشهای صادقانه معلمان، مدیران و کارکنان مدارس، تأکید میکند که با رویکردی اصلاحطلبانه، مسئولانه، کارشناسی و مستقل، پیگیری مطالبات قانونی فرهنگیان را از طریق گفتوگوی سازنده، مطالبهگری مدنی، مشارکت در سیاستگذاری و استفاده از ظرفیتهای قانونی ادامه خواهد داد.
از دولت محترم انتظار میرود آموزش و پرورش را از حاشیه اولویتهای اجرایی و بودجهای خارج سازد و با اتخاذ تصمیمات شجاعانه، کارشناسی و آیندهنگر، این نهاد بنیادین را در جایگاه شایسته خود در نظام حکمرانی کشور قرار دهد فرصت اصلاح همچنان باقی است؛ اما تعلل در تصمیمگیری، هزینههای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آینده را سنگینتر خواهد کرد.
سخن پاياني ما اينكه
معلم باید از کرامت و معیشت شایسته برخوردار باشد؛ مدرسه باید از منابع و امکانات کافی بهرهمند شود؛ و هر دانشآموز، فارغ از جغرافیای تولد و موقعیت اقتصادی خانواده، باید از حق برابر برای یادگیری و پیشرفت برخوردار باشد.
اینها نه امتیازخواهی یک گروه اجتماعی، بلکه حقوق بنیادین شهروندان و الزامات توسعه و پیشرفت ایران است.
