حوزه/استاد درس خارج فقه واصول حوزه علمیه قم گفت: باید با همکاری حوزه علمیه و آموزش و پرورش، وضعیت مدارس و نیازهای دانش‌آموزان به‌صورت دقیق بررسی شود و برای رفع مشکلات موجود، راهکارهای مناسب در نظر گرفته شود.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسن صافی گلپایگانی، استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم در دیدار محمدجواد محمدی سعید، مدیرکل آموزش و پرورش استان قم با اشاره به دیدگاه‌های تربیتی و فرهنگی مرحوم آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی اظهار کرد: هرگاه مسئولان گزارشی از فعالیت‌ها و اقدامات خود به محضر ایشان ارائه می‌کردند، آن عالم بزرگوار تأکید می‌کردند که نخستین کسی که از انجام کارهای خوب و اقدامات مثبت شما خوشحال می‌شود، وجود مقدس حضرت امام زمان(عج) است.
وی افزود: مرحوم آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی بارها بر این نکته تأکید می‌کردند که مردم، به‌ویژه دانش‌آموزان و دانشجویان، عیال امام زمان(عج) هستند و حق بسیار بزرگی بر گردن ما دارند؛ ازاین‌رو باید توجه بیشتری به این اقشار صورت گیرد. هر اندازه خدمت به این قشر گسترش پیدا کند، به همان میزان زمینه خشنودی بیشتر وجود مقدس امام زمان(عج) فراهم خواهد شد.
استاد حوزه علمیه قم با قدردانی از اقدامات و برنامه‌های فرهنگی و تربیتی انجام‌شده، تصریح کرد: با توجه به اخلاص و نیت پاکی که در مجموعه فعالیت‌های شما وجود دارد، امیدواریم در این مسیر بسیار مهم موفق باشید. اقداماتی که تاکنون انجام داده‌اید، ارزشمند است و مطالب و گزارش‌هایی که ارائه شد، برای ما نکات تازه و قابل‌توجهی داشت.
حجت الاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی با اشاره به جایگاه ویژه شهر مقدس قم و مسئولیت سنگین فعالان فرهنگی و تربیتی در این شهر بیان کرد: استان قم از گستردگی و جمعیت قابل‌توجهی برخوردار است و به دلیل جایگاه دینی و مذهبی خود، حساسیت‌های خاصی دارد که چه‌بسا در بسیاری از استان‌ها و شهرهای دیگر با این گستردگی وجود نداشته باشد. بحمدالله شما به‌خوبی از این حساسیت‌ها آگاه هستید و برنامه‌هایی که در این زمینه دنبال می‌کنید، با توجه به همین اهمیت و جایگاه ویژه قم، ارزشمند و ضروری است.
وی با اشاره به تأکید مرحوم آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی بر جایگاه الگویی قم اظهار داشت: ایشان همواره بر این باور بودند که قم باید در همه ابعاد، از جمله عرصه‌های فرهنگی، علمی و برگزاری مراسم مذهبی، سرآمد باشد و دیگر شهرها و استان‌های کشور به قم نگاه کنند و از آن الگو بگیرند.
استاد حوزه علمیه قم افزود: به نظر می‌رسد این نگاه تا حد زیادی تحقق یافته است و همان‌طور که شما نیز اشاره کردید، فرهنگ قم در بسیاری از زمینه‌ها می‌تواند برای سایر شهرستان‌ها الگو باشد. امیدواریم خداوند متعال بر توفیقات شما بیفزاید و این مسیر با قوت بیشتری ادامه پیدا کند.
حجت الاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی با تأکید بر اهمیت تکریم معلمان و استادان گفت: یکی از موضوعات بسیار مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد، جایگاه معلم و استاد و ضرورت قدردانی از زحمات آنان است. تکریم معلمان، به‌ویژه افرادی که هم‌اکنون با مجموعه شما همکاری می‌کنند، باید به شکل‌های مختلف مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به جایگاه والای معلم در فرهنگ اسلامی افزود: پیامبر اکرم (ص) نیز جایگاه تعلیم و آموزش را مورد توجه قرار داده‌اند و افتخار رسالت ایشان با تعلیم و تربیت انسان‌ها پیوند خورده است. از این رو، باید زمینه‌ای فراهم شود تا معلمان و استادان با انگیزه و علاقه بیشتری در این مسیر فعالیت کنند و همکاری گسترده‌تری با مجموعه‌های فرهنگی و آموزشی داشته باشند.
وی در ادامه به خاطره‌ای از احترام آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی به استاد خود آیت‌الله العظمی بروجردی اشاره کرد و گفت: به یاد دارم مرحوم آیت‌الله العظمی صافی هنگامی که از مقابل منزل استاد خود، مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی عبور می‌کردند، درِ قدیمی آن منزل را می‌بوسیدند.
استاد درس خارج فقه واصول حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: این رفتار نشان‌دهنده جایگاه و عظمت استاد در نگاه عالمان دینی است. هنگامی که عالمی بزرگ، با آن همه خدمات و موفقیت در عرصه‌های مختلف، چنین احترامی برای استاد خود قائل است، روشن می‌شود که تکریم معلم و استاد چه اندازه اهمیت دارد.
وی با اعلام آمادگی برای حمایت از فعالیت‌های فرهنگی و تربیتی افزود: مؤسسه دارالزهرا نیز در حد توان خود و از طریق ظرفیت‌های موجود، آماده همکاری و همراهی با شماست و امیدواریم بتوانیم در این مسیر نقش مؤثری ایفا کنیم.
بهره‌گیری از ظرفیت مبلغان متخصص برای پاسخ‌گویی به نیازهای روز
وی با اشاره به ظرفیت مبلغان آشنا با مسائل روز و شرایط فرهنگی جامعه گفت: امروز در موسسه دارالزهرا مبلغان توانمندی وجود دارند که با مسائل روز و شرایط خاص کنونی آشنا هستند و در زمینه‌های مختلف تبلیغی تخصص و تجربه دارند. این مبلغان تاکنون نیز در عرصه‌های مختلف موفقیت‌هایی داشته‌اند و ما آمادگی داریم در صورت نیاز، از ظرفیت آنان برای پیشبرد اهداف فرهنگی و تربیتی شما استفاده کنیم.
استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر نقش محوری حوزه علمیه قم در این عرصه اظهار داشت: یکی از وظایف مهم حوزه علمیه قم، رسیدگی به مسائل فکری، اعتقادی و تربیتی نسل جوان است. دانش‌آموزان و نوجوانان عزیز، امانت‌های الهی در اختیار ما هستند و باید نسبت به هدایت و تربیت صحیح آنان احساس مسئولیت کنیم.
وی ادامه داد: امروز با شرایطی مواجه هستیم که در فضای مجازی، شبهات فراوانی علیه اسلام، تشیع و انقلاب اسلامی مطرح می‌شود. این شبهات باید به‌درستی شناسایی و پاسخ داده شوند؛ زیرا گاهی مشاهده می‌کنیم که برخی جوانان، بدون برخورداری از آگاهی و شناخت کافی، تحت تأثیر این مطالب قرار می‌گیرند.
حجت الاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی تصریح کرد: در برابر چنین شرایطی، مسئولیت بزرگی بر عهده ما قرار دارد و نمی‌توان نسبت به مسائل اعتقادی و فکری نسل جوان بی‌تفاوت بود. حوزه علمیه، آموزش و پرورش، معلمان، استادان و مبلغان دینی باید با همکاری یکدیگر برای پاسخ‌گویی به نیازهای فکری و اعتقادی دانش‌آموزان و دانشجویان برنامه‌ریزی کنند.
حضور در دانشگاه‌ها و مدارس، فرصتی ارزشمند برای هدایت نسل جوان است
وی با اشاره به ظرفیت گسترده دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی برای فعالیت‌های فرهنگی و تربیتی، به خاطره‌ای از دیدار رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با مرحوم آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی اشاره کرد و گفت: در یکی از دیدارها، مرحوم والد ما از رئیس دانشگاه درباره تعداد دانشجویان پرسیدند و ایشان از جمعیت بسیار زیاد دانشجویان این مجموعه سخن گفتند.
وی افزود: مرحوم والد ما فرمودند که اگر تنها بتوانید بر زندگی و مسیر فکری تعداد محدودی از این دانشجویان تأثیر مثبت بگذارید، همین موضوع نیز ارزش بسیار زیادی دارد؛ چرا که هر دانشجو می‌تواند با هدایت صحیح، از انحرافات فکری و اعتقادی مصون بماند و در مسیر درست حرکت کند.
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: امروز نیز ظرفیت گسترده‌ای در اختیار مسئولان مراکز آموزشی و فرهنگی قرار دارد. این ظرفیت، فرصتی ارزشمند است که خداوند متعال فراهم کرده تا با استفاده صحیح از آن، بتوان زمینه هدایت شمار زیادی از دانش‌آموزان و دانشجویان را فراهم کرد.
وی با تأکید بر ضرورت توجه ویژه به دانش‌آموزان دختر خاطرنشان کرد: یکی از موضوعات مهم در این زمینه، توجه به شرایط فرهنگی و تربیتی دختران دانش‌آموز است. مدارس دخترانه با مسائل و اقتضائات خاصی روبه‌رو هستند و لازم است برای حضور مؤثر در این محیط‌ها، برنامه‌ریزی دقیق و متناسب با نیازهای آنان انجام شود.
حجت الاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی افزود: باید شناخت درستی از دغدغه‌ها، پرسش‌ها و مسائل ذهنی دانش‌آموزان داشته باشیم. برای مثال، اگر هزاران پرسش از سوی دانش‌آموزان مطرح می‌شود، لازم است گروهی تخصصی این پرسش‌ها را بررسی کنند تا مشخص شود آنان بیشتر درباره چه موضوعاتی سؤال دارند و چه مسائلی ذهن و فکرشان را به خود مشغول کرده است.
وی تأکید کرد: شناخت دقیق این دغدغه‌ها، مقدمه‌ای ضروری برای طراحی برنامه‌های فرهنگی و تربیتی مؤثر است. نمی‌توان بدون شناخت نیازهای واقعی دانش‌آموزان، برنامه‌ای متناسب با شرایط آنان تدوین کرد؛ بلکه باید با بررسی دقیق مسائل، راه‌های مناسب برای ارتباط با این نسل و پاسخ‌گویی به پرسش‌های آنان را پیدا کنیم.
تهدیدهای فضای مجازی را باید به فرصتی برای تربیت تبدیل کرد
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به گسترش استفاده دانش‌آموزان از فضای مجازی اظهار داشت: فضای مجازی در کنار منافعی که دارد، آسیب‌ها و تهدیدهای فراوانی نیز به همراه آورده است. تجربه سال‌های گذشته، به‌ویژه در دوره‌ای که مدارس به‌صورت غیرحضوری فعالیت می‌کردند، نشان داد که استفاده از این فضا تا چه اندازه می‌تواند بر زندگی و آموزش دانش‌آموزان تأثیر بگذارد.
وی ادامه داد: ورود دانش‌آموزان به فضای مجازی، در کنار برخی فرصت‌ها، مشکلات و آسیب‌هایی نیز ایجاد کرده است. امروز حتی کودکان کم‌سن‌وسال نیز با ابزارها و امکانات این فضا آشنایی دارند و گاهی در استفاده از آن، مهارت زیادی از خود نشان می‌دهند.
وی تصریح کرد: لازم است برای مدیریت صحیح حضور دانش‌آموزان در فضای مجازی، برنامه‌ریزی جدی صورت گیرد. معلمان، مربیان تربیتی، روحانیون و فعالان فرهنگی باید در این عرصه حضور مؤثر داشته باشند و با شناخت ظرفیت‌ها و آسیب‌های فضای مجازی، برای هدایت صحیح دانش‌آموزان تلاش کنند.
وی با تأکید بر اهمیت تعامل حوزه علمیه و آموزش و پرورش خاطرنشان کرد: اینکه شما با حوزه علمیه ارتباط و تعامل دارید و در این زمینه تفاهم‌هایی صورت گرفته است، بسیار ارزشمند است. طرح «امین» نیز از جمله طرح‌های مهمی است که حوزه علمیه از چند سال پیش برای حضور و فعالیت تربیتی روحانیون در مدارس دنبال کرده است.
حجت الاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی افزود: البته این طرح باید روزبه‌روز توسعه پیدا کند و از نظر کیفیت، اثربخشی و گستره فعالیت‌ها ارتقا یابد. طبیعی است که در اجرای هر طرحی، انتقادها و پیشنهادهایی وجود داشته باشد؛ اما باید با بررسی دقیق و اصلاح مستمر، زمینه شکوفایی بیشتر آن را فراهم کرد.
روحانیون فعال در مدارس باید با مسائل تخصصی دانش‌آموزان آشنا باشند
وی با اشاره به ضرورت ارتقای توانمندی‌های علمی و تربیتی روحانیون حاضر در مدارس گفت: روحانیونی که از سوی حوزه علمیه قم برای فعالیت در مدارس اعزام می‌شوند، باید علاوه بر تخصص در مسائل دینی و اسلامی، با نیازهای علمی و آموزشی دانش‌آموزان نیز آشنایی داشته باشند.
حجت الاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی ادامه داد: برای مثال، ممکن است دانش‌آموزی در درس فیزیک یا شیمی با مشکلی مواجه شود و بخواهد پرسش خود را با فردی در میان بگذارد. اگر روحانی حاضر در مدرسه بتواند در کنار فعالیت‌های دینی و تربیتی، درک مناسبی از مسائل علمی و آموزشی دانش‌آموزان نیز داشته باشد، ارتباط مؤثرتری با آنان برقرار خواهد کرد.
وی خاطرنشان کرد: این موضوع به معنای آن نیست که روحانی باید در همه رشته‌های تخصصی صاحب‌نظر باشد؛ بلکه لازم است با نیازهای علمی دانش‌آموزان آشنا باشد و بتواند در صورت نیاز، آنان را به افراد متخصص و منابع معتبر هدایت کند. چنین رویکردی می‌تواند اعتماد دانش‌آموزان را افزایش دهد و زمینه ارتباط مؤثرتر آنان با مربیان دینی را فراهم سازد.
حجت الاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی بر ضرورت بررسی مستمر عملکرد طرح‌های تربیتی تأکید کرد و گفت: باید با همکاری حوزه علمیه و آموزش‌وپرورش، وضعیت مدارس و نیازهای دانش‌آموزان به‌صورت دقیق بررسی شود و برای رفع مشکلات موجود، راهکارهای مناسب در نظر گرفته شود.
وی افزود: همچنین لازم است محیط مدارس برای حضور فعال‌تر و مؤثرتر روحانیون و مربیان تربیتی آماده شود و با بهره‌گیری از شیوه‌های جذاب و متناسب با روحیات دانش‌آموزان، زمینه علاقه‌مندی بیشتر آنان به فعالیت‌های فرهنگی و دینی فراهم آید.
معرفی الگوهای موفق علمی و فرهنگی به دانش‌آموزان ضروری است
وی با تأکید بر نقش الگوهای تربیتی در شکل‌گیری شخصیت دانش‌آموزان اظهار داشت: یکی از موضوعاتی که در نظام‌های آموزشی موفق مورد توجه قرار می‌گیرد، معرفی الگوهای مناسب به دانش‌آموزان از همان سال‌های نخست تحصیل است.
حجت الاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی با اشاره به تجربه برخی کشورها، ازجمله ژاپن، در معرفی الگوهای علمی و اجتماعی به دانش‌آموزان گفت: بر اساس مطالبی که در این زمینه مطرح شده است، در برخی کشورها تلاش می‌شود از همان ابتدای ورود دانش‌آموزان به مدرسه، شخصیت‌های برجسته علمی و ملی به‌عنوان الگو به آنان معرفی شوند تا دانش‌آموزان از سال‌های نخست تحصیل با چهره‌های موفق کشور خود آشنا شوند.
وی افزود: ما نیز باید بررسی کنیم که در محیط‌های آموزشی، چه شخصیت‌هایی به دانش‌آموزان معرفی می‌شوند و چه تصاویری در معرض دید آنان قرار دارد. آیا معلمان نمونه، استادان برجسته و شخصیت‌هایی که خدمات بزرگی به کشور و جامعه کرده‌اند، به‌اندازه کافی معرفی می‌شوند؟
وی تصریح کرد: ضروری است معلمان موفق و نمونه، به‌صورت شایسته مورد تقدیر قرار گیرند و در سطح کشور به‌عنوان الگوهای مناسب برای دانش‌آموزان معرفی شوند. آموزش‌وپرورش می‌تواند با طراحی برنامه‌های هدفمند، شخصیت‌های علمی، فرهنگی و تربیتی برجسته را به نسل جدید بشناساند. این الگوها باید به‌گونه‌ای معرفی شوند که دانش‌آموزان بدانند معلمان و استادان آنان چه خدمات ارزشمندی به جامعه، کشور و نظام آموزشی ارائه کرده‌اند. معرفی چنین شخصیت‌هایی می‌تواند نگاه دانش‌آموزان به جایگاه علم، تعلیم و تربیت را ارتقا دهد و انگیزه آنان را برای تلاش و پیشرفت افزایش دهد.
وی با اشاره به اقدامات و برنامه‌های آموزش‌وپرورش خاطرنشان کرد: همان‌طور که شما نیز توضیح دادید، آموزش‌وپرورش در مقایسه با گذشته تغییرات و پیشرفت‌های قابل‌توجهی داشته است و طرح‌ها و برنامه‌های خوبی در این مجموعه دنبال می‌شود. دغدغه‌ای که شما و همکارانتان نسبت به مسائل تربیتی و فرهنگی دانش‌آموزان دارید، ارزشمند است و امیدواریم این تلاش‌ها روزبه‌روز به نتایج بهتر و توفیقات بیشتری منجر شود.
همکاری نهادهای فرهنگی برای تربیت نسل آینده ضرورت دارد
حجت الاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی با تأکید بر آمادگی موسسه دارالزهرا برای همکاری با فعالان عرصه تعلیم و تربیت گفت: وظیفه ما این است که در حد توان در خدمت شما باشیم و برای تحقق اهداف فرهنگی و تربیتی، همکاری و همراهی لازم را داشته باشیم.
وی ابراز کرد: امیدواریم که تلاش‌های صورت‌گرفته مورد قبول حضرت ولی‌عصر (عج) قرار گیرد و خداوند متعال توفیق خدمت بیشتر به نسل جوان را به همه ما عنایت کند و بتوانیم در مسیر تربیت صحیح دانش‌آموزان و دانشجویان، وظایف خود را به‌درستی انجام دهیم.
جایگاه تاریخی قم و مسئولیت سنگین حوزه علمیه
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه معنوی و تاریخی شهر مقدس قم اظهار داشت: همان‌طور که اشاره شد، قم شهر اهل‌بیت (علیهم‌السلام) و شهر حضرت فاطمه معصومه (س) است و خاندان عصمت و طهارت حق بزرگی بر گردن مردم این شهر دارند. همین انتساب معنوی و تاریخی، مسئولیت ما را سنگین‌تر می‌کند تا بتوانیم در خدمت اهل‌بیت (علیهم‌السلام) باشیم و جایگاه علمی، فرهنگی و دینی قم را به‌درستی حفظ کنیم و ارتقا دهیم.
وی با اشاره به پیشینه علمی و حدیثی قم خاطرنشان کرد: در گزارش‌های تاریخی، از حضور شمار زیادی از محدثان در قم سخن گفته شده است و نقل شده که در دوره‌های گذشته، حدود ۳۰ هزار محدث در این شهر حضور داشته‌اند. این مسئله نشان‌دهنده اهمیت جایگاه قم در تاریخ حدیث و معارف اهل‌بیت (علیهم‌السلام) است.
وی ادامه داد: شمار زیادی از اصحاب ائمه اطهار (علیهم‌السلام) در قم حضور داشته‌اند و این شهر از دیرباز یکی از مراکز مهم نقل و نشر احادیث و معارف دینی بوده است. چنین پیشینه‌ای، مسئولیت امروز ما را برای حفظ و تقویت این جایگاه دوچندان می‌کند.
حجت الاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی تصریح کرد: باید تلاش کنیم قم، همان‌گونه که مورد انتظار اهل‌بیت(علیهم‌السلام) است، در عرصه‌های علمی، فرهنگی و دینی سرآمد باشد و به‌عنوان الگویی شایسته برای دیگر شهرها و کشورهای اسلامی شناخته شود.
قم باید مرکز نشر معارف اهل‌بیت(ع) در جهان باشد
وی با اشاره به حضور دانشجویان و علاقه‌مندان به معارف اسلامی از کشورهای دیگر در قم اظهار داشت: امروز شاهد حضور افرادی از کشورهای همسایه، از جمله عراق، در قم هستیم و در دانشگاه‌های این شهر نیز دانشجویانی از کشورهای مختلف تحصیل می‌کنند. این ظرفیت باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد و زمینه بهره‌مندی گسترده‌تر علاقه‌مندان از معارف اسلامی و علوم روز فراهم شود.
حجت الاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی با اشاره به روایاتی درباره جایگاه علمی قم و انتشار دانش از این شهر افزود: در روایات، به نقش قم در نشر علم و گسترش معارف اشاره شده است؛ به این معنا که دانش از این سرزمین به سایر مناطق منتقل می‌شود.
وی تأکید کرد: این رسالت تنها به علوم و معارف اهل‌بیت(علیهم‌السلام) محدود نمی‌شود، بلکه قم باید در گسترش علوم سودمند برای زندگی بشر نیز نقش‌آفرین باشد. امیدواریم با تلاش حوزه علمیه، دانشگاه‌ها، مراکز فرهنگی و فعالان عرصه تعلیم و تربیت، زمینه گسترش هرچه بیشتر معارف اهل‌بیت(ع) و علوم مورد نیاز جامعه فراهم شود و قم همچنان جایگاه برجسته خود را در جهان اسلام حفظ کند.