در نقد فیلم «قلب هیولا»، دومین همکاری برد پیت و دیوید آیر، به اجرای جذاب ستاره‌های سگی و انسانی‌اش می‌پردازم.
پیش از آنکه برد پیت با «ماجراهای عمدتاً تاگوار کلیف بوث» (The Further Mis-Adventures of Cliff Booth)، پیش‌درآمد فیلم «روزی روزگاری در هالیوود»، به سینماها بازگردد، در همکاری دوباره‌اش با دیوید آیر، با سگی معلول به قلب طبیعت آلاسکا زده و برای بقا می‌جنگد. «قلب هیولا» (Heart of the Beast)، همچون اولین همکاری آیر و پیت که سال ۲۰۱۴ به فیلم جنگی «خشم» (Fury) انجامید، از احساسات به‌شدت میهن‌پرستانه و حالا از پروپاگاندای «پارامونت» بعد از تصاحب «برادران وارنر» رنج می‌برد، اما همچنان داستانی ساده و کارساز از فداکاری و وفاداری روایت می‌کند که با دوتایی تأثیرگذار برد پیت و ستاره‌ی سگی‌اش – که دوتایی به‌مراتب بهتری از فیلم اخیر ریدلی اسکات، «ستاره‌های سگی» (The Dog Stars) است – قلب شما را به درد می‌آورد. در نقد فیلم «قلب هیولا» بیشتر به این دوتایی و اجرای جذاب ستاره‌های سگی و انسانی‌اش می‌پردازم.
نقد فیلم «قلب هیولا»؛ زخم‌هایی که شاید التیام یابند
انسان در مقابل طبیعت یکی از قدیمی‌ترین و کثیرالوقوع‌ترین موتیف‌های روایی است؛ سناریویی از غیرقابل پیش‌بینی بودن طبیعت و ذات وحشی‌اش که انسان به‌سختی می‌تواند آن را رام کند. در «قلب هیولا» این سناریوی آشنا با ژانر مشخصی در هالیوود ترکیب شده است؛ ژانر فیلم‌های سگی که انواع مختلفی دارند. یکی از برجسته‌ترین آن‌ها، زیرژانر بقاست که در آن سگ‌ها به صاحب خود کمک می‌کنند، یا از آن‌ها جدا می‌افتند. «قلب هیولا» به این دسته تعلق دارد. مثل فیلم تازه‌ی «ستاره‌های سگی»، برد پیت در «قلب هیولا» با سگ خود به‌تنهایی به دل طبیعت زده و سوار سسنای قدیمی‌اش می‌شود. این بار البته قهرمان و سگ او از یک بیماری فراگیر فرار نمی‌کنند؛ بلکه از دل هیاهوی شهر، به طبیعت وحشی آلاسکا پناه برده‌اند.
جیمز بلمانت (برد پیت) یک ارتشی سابق ایالات متحده است که با سگ جانباز خود، اودین (که نقش او را یک سگ واقعی امداد و نجات به نام اوبر بازی می‌کند) در خط مقدم فعالیت می‌کرده‌اند. هردوی آن‌ها زخم‌های جسمی و روحی فراوانی به دوش می‌کشند؛ مثل تراما و اختلال استرس پس از سانحه. اما زخم‌های اودین مشهودترند؛ او دندان‌های تیتانیومی و یک پای مصنوعی دارد و مانند صاحبش، شب‌ها کابوس می‌بیند. جای زخم‌های روی صورت و پاهای اودین و پای مصنوعی او، همگی یادگار حمله‌ای هستند که در نهایت باعث شد جیمز تصمیم به بازنشستگی بگیرد و اودین را نیز با خود همراه کند.
«قلب هیولا» با نمایی کوتاه از آینده آغاز می‌شود؛ جایی که در آن اودین سالم و سرحال است. سپس داستان به یک هفته قبل برمی‌گردد؛ جایی که سگ و صاحبش سوار سسنای تک‌موتوره و زهوار در رفته‌ای، به سمت اردوگاه کناردریاچه‌ای در آلاسکا پرواز می‌کنند. این مقدمه نقش مهمی در معرفی شخصیت‌های اصلی ما و رابطه‌ی آن‌ها دارد. مقدمه‌ای آرام که جیمز و اودین را در حال ماهیگیری، اردو زدن و استراحت کنار آتش نشان می‌دهد. فیلم به زیبایی روی مناظر نفس‌گیر آلاسکا تمرکز می‌کند، اما زیر شکوه بی‌نظیرش، وحشتی را وعده می‌دهد که گم شدن در این طبیعت به بار خواهد آورد.
کمرون الکساندر – نویسنده‌ی فیلم که «قلب هیولا» اولین فیلمنامه‌ی اوست – به وضوح از محدودیت‌های داستانی که تماماً حول رابطه‌ی انسان و سگ می‌گردد، آگاه است. ازاین‌رو، غریبه‌ای سرگردان را وارد داستان می‌کند. این غریبه، جی. کی. سیمونز است با ریشی پرپشت در نقش معدنچی بازنشسته که حضورش در اینجا حکم شنونده را دارد تا جیمز بتواند گذشته‌ی میان خود و اودین را شرح دهد؛ گذشته‌ای که در ادامه نیز، به ویژه در دقایق پایانی فیلم، از طریق فلش‌بک‌ها به دوران خدمت جیمز مدام به آن ارجاع داده می‌شود.
«قلب هیولا» مدتی طول می‌کشد تا به جریان بیفتد. مشخصاً برای تثبیت پویایی رابطه‌ی مرکزی داستان که مخاطب باید غرق آن شود. اما فیلم بعد از سقوط حیمز و اودین در جنگل، جان تازه‌ای می‌گیرد. در واقع، طرح اصلی داستان از اینجا و از زمانی شروع می‌شود که جیمز حین پرواز سکته می‌کند و هوشیاری خود را از دست می‌دهد. هواپیما سقوط می‌کند، اودین از در شکسته‌ی آن به بیرون پرتاب می‌شود و جیمز و سسنایش از ته دریاچه‌ای سردرمی‌آورند. خوشبختانه، جیمز به موقع به هوش می‌آید و از سسنای غرق‌شده‌اش فرار و اودین را پیدا می‌کند. پس از اطمینان از زنده بودن اودین، که هم به جیمز و هم به ما اجازه می‌دهد نفس راحتی بکشیم، جیمز به لاشه‌ی هواپیما برمی‌گردد تا لوازم مورد نیاز، از جمله نقشه، قطب‌نما و یک‌سری تجهیزات پزشکی با خودش بردارد که در پیاده‌روی طولانی که در پیش دارد، حسابی به دردش خواهند خورد.
در ادامه فیلمنامه‌ی الکساندر انواع موانع و خطرات طبیعی را به جان جیمز و اودین می‌اندازد؛ از خرس‌ها و گرگ‌ها گرفته، تا مسیرهای دشواری که یک قدم اشتباه در آن‌ها می‌تواند به قیمت جان آدم تمام شود. این سفری است که روی کاغذ برای ارتشی کاربلدی چون جیمز (که موقع کمپینگ میزان آمادگی او را دیده بودیم) شاید چندان دشوار به نظر نرسد؛ اما بعد از یک سکته و سقوط به ته دریاچه، او از نظر جسمی ضعیف‌تر است و برای قلبش چندین قرص آسپرین را همزمان می‌جود و می‌داند که سفر تقریباً ۱۰۰ کیلومتری او تا نزدیکترین جاده در شرایط فعلی‌اش چند روز طول خواهد کشید.
اما جیمز و اودین اگر می‌خواهند به تمدن برسند، باید از پس تک‌تک این چالش‌ها بربیایند؛ چه پیدا کردن آذوقه باشد، چه دست خالی مبارزه کردن با خرس‌ها و گرگ‌های کامپیوتری که در مقایسه با سگ واقعی فیلم، رنگ می‌بازند. با این حال، هر کدام از این خطرات واقعی و کامپیوتری موفق می‌شوند تنش را به فیلم بازگردانند. یکی از دلهره‌آورترین صحنه‌های فیلم، سکانسی است که در آن گرگ‌ها به اودین و جیمز، که تازه یک دستش را جا انداخته است، حمله می‌کنند و بدن او را مثل اسباب‌بازی این‌طرف و آن‌طرف می‌کشانند. در سکانس دیگری، جیمز و سگ باید از تنه‌ی افتاده‌ی درختی از روی آب‌های تند رودخانه‌ای عبور کنند. اما همانطور که انتظار دارید، همین چند قدم به مصائب بیشتری برای جیمز و صاحبش می‌انجامد.
دیوید آیر، با کارگردانی سرراست خود، کوشیده حس واقع‌گرایی فیلم را تشدید و تا جای ممکن از جلوه‌های کامپیوتری دوری کند. این سکانس‌های پرتنش عمدتاً بدون دیالوگ ارائه شده‌اند و آیر بر ارتباط و هماهنگی دو شخصیت اصلی خود تمرکز دارد که چگونه راهشان را از دل دردسرهای پیش‌رو باز می‌کنند. همکاری آیر با آهنگساز فیلم، جرد مایکل فرای، نیز به تثبیت تنش هر یک از این صحنه‌ها کمک کرده است.
اما جایی که فیلم آیر با مشکل مواجه می‌شود، فلش‌بک‌های آشنا و کلیشه‌ای از دوران خدمت جیمز و اودین است که در هاله‌ای اغراق‌شده از احساسات میهن‌پرستانه تلوتلو می‌زنند و خاصیت استودیویی آن، با واقع‌گرایی که آیر در اکثریت دقایق فیلم دنبال آن است، در تضاد قرار می‌گیرد. نگاه‌های اجمالی به دوران خدمت دو قهرمان، کمکی به درک عمیق‌تر از چرایی و چگونگی آسیب‌های روحی که آن‌ها متحمل شده‌اند، نمی‌کنند و تنها برای درگیر کردن احساسات غلیظ‌شده‌ای در فیلم گنجانده شده‌اند که مخاطب هدف این فیلم را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد. با این حال، رابطه‌ی عاطفی عمیق جیمز و اودین، این صحنه‌ها را برای دیدن پایان تلخ و شیرین فیلم قابل تحمل می‌کند.
برد پیت در «قلب هیولا» درخشش گذشته را بازمی‌یابد
دیوید آیر با «خشم» (۲۰۱۴) نشان داد که توانایی آن را دارد که بهترینِ برد پیت را بیرون بکشد؛ اما همانطور که این کارگردان در طول دوران حرفه‌ای‌اش دچار نوسان بوده، برد پیت نیز فراز و نشیب کم نداشته است؛ به ویژه در سال‌های اخیر که با وجود بازی در عناوین پر سر و صدا مثل «اف۱» (F1)، «ولفس» (Wolfs) و «قطار سریع‌السیر» (Bullet Train)، اجرای فوق‌العاده‌ای از خود به جا نگذاشته است.
پیت، که به جرئت آخرین اجرای درخشان خود را در «روزی روزگاری در هالیوود» (۲۰۱۹) ارائه داده بود، در «قلب هیولا» فرصتی یافته تا به مردانگی خاص ایده‌آل امریکایی بازگردد و در برابر همبازی سگی‌اش، اجرایی ماچو اما تأثیرگذار ارائه دهد. خلاف فیلمی چون «اف۱»، که در آن پیت به کاریزمای خود و البته گروه بازیگران اطرافش متکی بود، در «قلب هیولا» او بدون دستاویزهای همیشگی‌اش اساساً نمایشی تک‌نفره ارائه می‌دهد که تماشاگران را میخکوب می‌کند؛ اجرایی عریان و به‌شدت فیزیکی که به پیت کمک کرده به بنیادی‌ترین احساسات بشری چنگ بزند.
در ادامه، از بازی فوق‌العاده‌ی اوبر هم نباید غافل شد که دوتایی پیت با او حتی از رابطه‌ی جیکوب الوردی و سگ «ستاره‌های سگی» هم اقناع‌کننده‌تر است. آیر و مربی‌اش احتمالاً طی برداشت‌های متعدد و طاقت‌فرسا، اجرایی از این ژرمن شپرد بیرون کشیده‌اند که از هر دیالوگی گویاتر است؛ از نگاه‌های نگران او به جیمز گرفته، تا پارس کردن‌هایش در شب و زوزه کشیدن او وقتی صاحبش را می‌بیند که از درد به خود می‌پیچد.
- موسیقی متن حماسی و تأثیرگذار
- اجرای برد پیت و رابطه‌ی باورپذیر او با سگ
- تثبیت پویایی جیمز و اودین در مقدمه‌ی آرام‌تر فیلم
- کارگردانی بی‌آلایش و سرراست دیوید آیر که واقع‌گرایی فیلم را تشدید می‌کند
- فلش‌بک‌های متعدد و طولانی به دوران خدمت در ارتش
- اتکا به اکسپوزیشن با معرفی شخصیت جی. کی. سیمونز
«قلب هیولا» دیوید آیر را به روزهای اوج او، به روزهای «پایان کشیک» (End of Watch)، «روزگار خشن» (Harsh Times) و «روز تعلیم» (Training Day) برمی‌گرداند؛ به داستان‌هایی با محوریت مردانی منزوی و در‌هم‌شکسته که او را به عنوان نویسنده و کارگردانی آتیه‌دار تثبیت کردند. در این سال‌های اخیر اما او با جیسون استاتهام در «زنبوردار» (The Beekeeper) و «مرد کارگر» (A Working Man) نتوانست این سبک خاص از مردانگی امریکایی را در قالبی تأثیرگذار به تصویر بیاورد.
«قلب هیولا» با اینکه گاه به پروپاگاندا و انواع و اقسام روش‌ها برای اکسپوزیشن روی آورده و می‌خواهد زندگی جیمز را از زیر زبانش بیرون بکشد، اما فراموش نمی‌کند که فراتر از گذشته‌های قهرمان، در قلبِ «قلب هیولا»، رابطه‌ی انسان و سگ اوست؛ و وفاداری و فداکاری متقابل آن‌ها در مواجهه با چالش‌هایی که طبیعت پیش پاهای واقعی و مصنوعی‌اشان می‌گذارد. با اینکه امسال نمی‌توان نیم‌نگاهی به ماجراهای پارامونت و برادران وارنر نداشت، اما همزمان نمی‌توان در برابر معصومیت چشمان اودین مقاومت کرد که سناریویی را زندگی کرده که برای ما حماسه‌ای تخیلی است، اما برای او، واقعیِ واقعی است.
شناسنامه فیلم «قلب هیولا» (Heart of the Beast)
کارگردان: دیوید آیر
نویسنده: کمرون الکساندر
بازیگران: برد پیت، اوبر، جی. کی. سیمونز، آنا لمب
محصول: ۲۰۲۶، ایالات متحده
امتیاز سایت IMDb به فیلم: ۷.۲ از ۱۰
امتیاز فیلم در سایت راتن تومیتوز: ۸۴٪
خلاصه داستان: جیمز بلمانت یک ارتشی سابق است که به همراه سگش اودین، هیاهوی شهر را رها کرده و به طبیعت وحشی آلاسکا گریخته است. این دو، که در روزهای خدمت جیمز در ارتش با هم آشنا شده‌اند، از زخم‌های روحی و جسمی آشکاری رنج می‌برند؛ به ویژه اودین که دندان‌های تیتانیومی و یک پای مصنوعی دارد و شب‌ها مانند صاحبش کابوس می‌بیند. زخم‌های آن‌ها اما قرار نیست به این راحتی التیام یابند. به ویژه وقتی یک حمله‌ی قلبی غیرمنتظره، جیمز و اودین را در دل جنگلی وحشی می‌اندازد که برای عبور از آن، باید با چالش‌های متعددی دست و پنجه نرم کنند…
منبع: دیجی‌کالا مگ