تهران- ایرنا- دبیر «چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی» با اشاره به رویکرد ایران محوری این رویداد گفت: با توجه به شرایط امروز کشور و فشارهای ناشی از جنگ و بحران‌ها، نگاه میهن‌دوستانه و ایران‌محوری که همواره در اندیشه خالقی برجسته بود، در این دوره مدنظر قرار گرفت.
به گزارش خبرنگار موسیقی ایرنا، نشست خبری «چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی» دوشنبه (چهارم آبان ماه) با حضور محمدرضا عزیزی دبیر، کیوان ساکت، علی‌اکبر قربانی، شهرام توکلی و بابک خضرائی داوران این رویداد در دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد.
فعالیت‌ها و بخش‌های دوره چهارم جایزه روح الله خالقی
محمدرضا عزیزی دبیر «چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی» در این نشست با ارایه گزارشی از روند برگزاری جایزه اظهار کرد: این رویداد چهار سال گذشته به صورت مستقل و با یک دغدغه شخصی و سپس با حمایت و اعتماد استادان موسیقی ایرانی شکل گرفت. نام روح‌الله خالقی و حضور استادان برجسته موسیقی بزرگ‌ترین پشتوانه ما بود؛ از نگاه ارزشمندی که استاد فرهاد فخرالدینی به این جایزه داشت و «نشان خالقی» را پذیرفت و هیات‌های داوران در دوره‌های مختلف این جایزه بدون چشم‌داشت کنار ما بودند و هستند و امسال نیز باعث افتخار بود که حسین علیزاده، «نشان خالقی» را پذیرفت.
وی گفت: امسال به مناسبت یکصد و بیستمین سالگرد تولد روح الله خالقی، رویکردها و برنامه‌های دوره چهارم متفاوت‌تر است، برنامه‌ریزی‌های این دوره را از مردادماه آغاز کردیم و تاکنون که یک روز به پایان مهلت فراخوان باقی مانده، چند بخش و برنامه را برگزار کردیم؛ ارکستر سازهای ایرانی خالقی مانند سال‌های گذشته، در کنار جشنواره فعال بود و با توجه به اهدای نشان خالقی به حسین علیزاده، کنسرتی را به نام «شب حسین علیزاده» برگزار کردیم.
عزیزی، نشست‌های پژوهشی «از خالقی تا امروز» را از دیگر بخش‌های این جایزه عنوان کرد و افزود: سه نشست پژوهشی با هدف بررسی رویکردهای مختلف، سیر تاریخی و فلسفی آهنگسازی با دعوت از استادان دانشگاهی برگزار کردیم و همچنین آیین افتتاحیه این دوره به صورت بسیار خصوصی و صمیمی در منزل استاد فخرالدینی و همزمان با سالروز تولد حسین علیزاده برگزار شد.
دبیر «چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی» بیان کرد: یکی از نگاه‌های کلیدی ما در طول این چهار سال، تکریم آهنگسازان پیشکسوت و در عین حال توجه به آهنگسازان جوان و استادان معاصر بوده است. تلاش کردیم این رسم غلط را تغییر دهیم که تنها پس از درگذشت استادان از آنها تجلیل کنیم، اگرچه نام خالقی یادآور بزرگان گذشته است اما تا زمانی که استادانی همچون فخرالدینی و علیزاده در میان ما حضور دارند و در دوره‌های مختلف یاریگر ما هستند، باید قدردان زحمات آنها در زمان حیاتشان باشیم.
وی با اشاره به تغییرات و ویژگی‌های فراخوان جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی گفت: فراخوان امسال با ساختاری به‌روزتر منتشر شد و بخش‌های موسیقی مجلسی، موسیقی ارکسترال و آثار باکلام از یکدیگر تفکیک شدند. با کمک استادان، سازآرایی و نحوه نگارش پارتیتورها به دقت تدوین شد تا کمترین ابهامی برای شرکت‌کنندگان باقی نماند. همچنین آیین‌نامه و شیوه‌نامه اجرایی این رویداد برای سال‌های آینده تدوین شد.
عزیزی افرود: بخش رقابتی شامل اعطای «نشان و جایزه ویژه هیات داوران» بر اساس آثار نزدیک به تفکر و اندیشه روح‌الله خالقی است. بخش پژوهشی جشنواره همچنان فعال است و امیدواریم استقبال خوبی از آن شود. همچنین در بخش آهنگسازی آثار ملهم از ادبیات و اساطیر ایرانی را در دستور کار داریم.
اجرای آثار آهنگسازان برگزیده در اختتامیه
دبیر «چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی» با اشاره به رویکرد ایران محوری در این رویداد بیان کرد: امسال رنگ و بوی کل جشنواره «ایران» بود؛ از جمله ایده‌های محوری ما استفاده از نقشه ایران در طراحی پوستر بود. با توجه به شرایط امروز کشور و فشارهای ناشی از جنگ و بحران‌ها، نگاه میهن‌دوستانه و ایران‌محوری که همواره در اندیشه استاد خالقی و گفت گوهای ما با استادان موسیقی برجسته بود، امروز بیش از همیشه اهمیت دارد که در دوره چهارم جایزه نیز مدنظر قرار گرفت.
وی افزود: آیین اختتامیه چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی ۱۶ آبان ماه ساعت ۲۰ در تالار رودکی برگزار خواهد شد. از اهداف اصلی ما از روز نخست، اجرای آثار برگزیده توسط ارکسترها بود که اگرچه بحران‌های کشور مانع از اجرای آنها در جشنواره موسیقی فجر شد اما امسال بخشی از ارکستر خالقی در آیین اختتامیه، آثار برگزیده آهنگسازان دوره‌های گذشته را اجرا خواهد کرد و این هنرمندان نیز در این آیین حضور خواهند داشت.
عزیزی بیان کرد: طبق وعده‌های پیشین در فراخوان، کتاب‌نامه و ویژه‌نامه روح‌الله خالقی با مقالات پژوهشگران و استادان برجسته، به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی منتشر شده است. همچنین از انجمن موسیقی، بنیاد رودکی و تمامی افراد و نهادهایی که در این مسیر یاریگر ما بودند، سپاسگزاری می‌کنم.
تفاوت جایزه خالقی با دیگر رویدادها
کیوان ساکت آهنگساز و نوازنده تار و عضو هیات داوران دبیر «چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی» نیز در این نشست اظهار کرد: روح الله خالقی یکی از خوش‌فکرترین و در کنار میهن‌دوستی و علاقه به فرهنگ و هنر ایران، یکی از انسان‌ترین و با اخلاق‌ترین هنرمندان روزگار خودش بوده است. نامگذاری این جشنواره به نام او، اقدامی شایسته است و یک هوشمندی را نشان می‌دهد که برگزارکنندگان جشنواره از آن برخوردار بودند.
وی گفت: این جشنواره و داوران آن هیچ وابستگی به هیچ نهاد و ارگانی ندارند. درست است که باید سالنی برای برگزاری نشست خبری، اختتامیه و اجرای آثار آهنگسازان داشته باشیم یا ناگزیر از امکانات انجمن موسیقی یا بنیاد رودکی بهره ببریم اما این جایزه هیچ وابستگی به نهادی ندارد.
ساکت افزود: جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی، برای آهنگسازان جوان در جهت آموختن و بهره‌مندی اصول درست آهنگسازی ایجاد انگیزه می‌کند، یعنی اصول آهنگسازی و نگارش آن را که در جهان متداول است بتوانند بیاموزند و خودش انگیزهای برای هنرمندان جوان می‌شود. شایسته بود می‌توانستیم این رویداد را با حمایت حامیان مالی در سطح گسترده‌تر برگزار می‌کردیم و افراد بیشتری می‌توانستند در این رویداد شرکت کنند.
عضو هیات داوران دبیر «چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح الله خالقی» درباره تفاوت این جایزه با سایر سایر رویدادها را اهمیت پارتیتورنویسی و لزوم نُت‌نویسی علمی دانست و اظهار کرد: جشنواره‌های دیگر مانند جشنواره‌های موسیقی جوان و فجر، رویدادی برای اجرای آثار هنرمندان هستند یعنی نوازندگان به صورت تک‌نوازی، دونوازی، گروه‌نوازی و ارکستر، آثاری را اجرا می‌کنند و شرکت‌کنندگان در قالب فراخوان، نمونه اجراهای خود را در قالب لوح فشرده برای دبیرخانه جشنواره ارسال می‌کنند و داوران آنها را مورد بررسی قرار می‌دهند اما هیچ کدام از شرکت‌کنندگان پارتیتور به همراه اجرای اثر ارسال نمی‌کنند.
وی گفت: جایزه آهنگسازی استاد روح الله خالقی بسیار مهم است، یکی از ویژگی‌های این جایزه این است که شخص باید پارتیتورنویسی انجام دهد و نُت‌نویسی علمی را با معیارهای امروز جهانی بیاموزد و آثاری را بر مبنای آنها اجرا کند و در رویدادی توانایی خود را بسنجند. باور دارم که آثار برگزیده باید ثبت، بررسی، تجزیه و تحلیل شوند، آهنگسازان جوان از این طریقی بیاموزند و اشکالات و ایرادات خود را اصلاح کنند. کما اینکه من خودم بارها آثارم را نوشتم، تنظیم و دوباره کار کردم، در آنها تجدیدنظر کردم، این نوشتن و پارتیتورنویسی با توجه به معیارهای جهانی پارتیتورنویسی، خیلی گام بزرگی برای جشنواره است.
بابک خضرائی موسیقیدان، مدرس دانشگاه و عضو هیات داوران چهارمین جایزه آهنگسازی روح الله خالقی نیز در این نشست درباره اهمیت تداوم جشنواره‌ها، ویژگی‌های علمی و اخلاقی روح‌الله خالقی و اخلاق حرفه‌ای نوازندگی سخن گفت و اظهار کرد: تداوم از مهترین موضوع‌ها برای برگزاری جشنواره‌هاست، خیلی کارهای خوبی در کشور انجام می‌شود اما انقطاع دارد و ادامه پیدا نمی‌کند. اگر یک جشنواره یا هر حرکت فرهنگی تداوم داشته باشد، راه خود را پیدا می‌کند، خطاهایش را اصلاح می‌کند و بعد از مدتی می‌تواند کارهای بزرگ جهانی انجام دهد. خیلی خوب است که جایزه استاد خالقی تداوم دارد.
وی با اشاره به شخصیت روح‌الله خالقی افزود: خالقی در حوزه موسیقی و آهنگسازی جامع الاطراف بود، او علاوه بر شناخت بسیار عمیقی از موسیقی دوره قاجار، نسبت به موسیقی تجددگرایانه هم شناخت داشت، او در آثارش، شناخت موسیقی و مهرش به این موسیقی را، علاوه بر مهری که به وطن دارد، نشان می‌دهد.
خضرائی بیان کرد: ما حتی هنوز از خالقی می‌توانیم بیاموزیم؛ هر چند که ۸۰ سال از نوشته‌های او گذشته است، احساس می‌کنم هنوز توصیه‌های او نه فقط منش او به عنوان یک انسان بلکه حتی آن چیزی که او نوشته است، می‌تواند استفاده شود. مثلا خالقی در اخلاق حرفه‌ای خیلی ساده و صمیمی به نوازندگان ارکستر می‌گوید که به مخاطبان نگاه نکنید، نگاه نکنید مثلا چه کسی نشسته است و من هنوز می‌بینم حتی در ارکسترهای مهم، بزرگ و رسمی، نوازنده به جمعیت نگاه می‌کند و این غیرحرفه‌ای است.
شهرام توکلی آهنگساز و مدرس دانشگاه، رهبر و مدیر مدرسه ارکستر پایتخت نیز در این نشست اظهار کرد: امسال نخستین بار به عنوان داور با جایزه آهنگسازی روح الله خالقی همکاری می‌کنم و حضور در رویدادی به نام خالقی کافی برای ما افتخار بزرگی است. مهمترین ویژگی این رویداد، غیردولتی بودن آن است و در مجموعه ارکسترهای پایتخت اگر هر کمکی بود می‌توانم با جایزه خالقی داشته باشیم.
شیوه داوری آثار جایزه روح‌الله خالقی و اهمیت تدوین آثار
علی اکبر قربانی رهبر ارکستر و از داوران چهارمین جایزه آهنگسازی روح الله خالقی نیز در این نشست درباره ماهیت و فلسفه جایزه، اهمیت آرشیو و اجرای آثار و شیوه داوری آنها اظهار کرد: این رویداد را ایجاد یک رقابت سالم در مسیر رشد و تولید آثاری برای موسیقی ایرانی می‌دانم. رپرتوار موسیقی ارکسترال ایرانی هنوز مجموعه چندان گسترده‌ای نیست و این جایزه می‌تواند به آن بسیار کمک کند.
وی گفت: به همین خاطر پیشنهاد می‌دهیم که تمام آثاری که در این جشنواره ارسال می‌شوند، حتما آرشیو و تدوین شوند. یک روزی به عنوان آثار موسیقی ایرانی می‌توانند در این آرشیو استفاده شوند و مهم‌تر از آن، اجرای این آثار است که می‌دانم اجرای قطعات کار دشواری است؛ قرار بود این آثار سال گذشته اجرا شوند اما به دلیل شرایطی که پیش آمد، امکانپذیر نشد. فکر می‌کنم امسال، اگر امکانش باشد، هم آثار سال گذشته و هم امسال به اجرا برسند؛ کسی که یک اثری خلق می‌کند تا زمانی که اثرش اجرا نشده، ارزش و اهمیت آن شناخته پیدا نمی‌شود و اجرای اثر قشنگ‌ترین احساسی است که می‌توان به صاحب اثر داد.
قربانی درباره داوری آثار جشنواره بیان کرد: این آثار کاملا عادلانه بررسی می‌شوند. تجربه‌ای که سال گذشته داشتم هم این بود که تمام این قطعات بدون نام به دست داوران می‌رسد و داوران بر اساس ارزیابی که انجام می‌دهند، نتیجه نهایی را اعلام می‌کنند. بعد از اعلام نتیجه نهایی، ممکن است بخواهیم بپرسیم این‌ها را چه کسی نوشته است؟ اما تا آن زمان هیچ کس اطلاع ندارد. این کمک می‌کند روند عادلانه در انتخاب آثار پیش بیاید. البته تمام آثاری که ارسال می‌شوند، ارزشمند هستند اما هیات داوران ناچار است انتخاب کند. امیدوارم این مسیر به خوبی ادامه پیدا کند. همچنین حمایت‌های مالی می‌تواند به گسترده‌شدن جایزه کمک کند.
جایزه ملی آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی به دبیری محمدرضا عزیزی و با هدف حمایت از آهنگسازان جوان، شناسایی استعدادهای تازه و فراهم کردن زمینه فعالیت حرفه‌ای در موسیقی ایرانی شکل گرفته است. در کنار بخش رقابتی و بخش پژوهشی، ارکستر سازهای ایرانی خالقی نیز فرصتی برای آموزش، تجربه و فعالیت جمعی نوازندگان جوان فراهم می‌کند.
پاسداشت اندیشه، آثار و میراث هنری استاد روح‌الله خالقی، شناسایی، معرفی و حمایت از استعدادهای آهنگسازی در سراسر ایران، تشویق آهنگسازان به خلق آثار اصیل، خلاق و نوآورانه با اتکا بر ظرفیت‌های موسیقی ایران، ارتقای سطح علمی، هنری و پژوهشی آهنگسازی، ایجاد بستر مناسب برای تعامل میان آهنگسازان، پژوهشگران، استادان و مراکز علمی و هنری از اهداف این جشنواره است.
هیات داوران این رویداد؛ شهرام توکلی، پویا سرایی، سعید فرج‌پوری، علی‌اکبر قربانی، آرش گوران، کیوان ساکت و هیات داوران بخش پژوهش؛ بابک خضرائی، سیدحسین میثمی و پویا سرایی هستند.
فراخوان چهارمین دوره جایزه آهنگسازی خالقی مردادماه منتشر شد و مهلت ارسال آثار از این طریق تا اول آبان ۱۴۰۵ است که این تاریخ تمدید شده و تا فردا پنجم آبان ماه است.
جایزه ملی آهنگسازی و ارکستر سازهای ایرانی به یاد استاد روح‌الله خالقی، دو مجموعه همسو و مکمل هستند که از سال ۱۴۰۲ به همت محمدرضا عزیزی و با حمایت فصلنامه «مطالعات هنر و زیبایی‌شناسی» بنیان‌گذاری شده‌اند. هدف این دو طرح، پاسداشت میراث موسیقایی استاد روح‌الله خالقی، حمایت از خلاقیت‌های نوین در آهنگسازی ایرانی و تقویت موسیقی ارکسترال ایرانی است.