صلح پایدار فقط با توقف مخاصمات تحقق نمی‌یابد، بلکه به آموزش نسل‌های آگاه، احترام به میراث ملت‌ها، گردش آزاد دانش و تقویت گفت‌وگوی تمدن‌ها نیاز دارد.

شانزدهم نوامبر مصادف با ۲۵ آبان ۱۴۰۵، یادآور شکل‌گیری اندیشه‌ای است که صلح را فراتر از توافق‌های سیاسی و ترتیبات امنیتی می‌داند؛ اندیشه‌ای که بر نقش آموزش، علم و فرهنگ در ساختن جهانی امن‌تر و انسانی‌تر تاکید دارد؛ در چنین روزی در سال ۱۹۴۵، اساسنامه سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد به تصویب رسید و فلسفه وجودی خود را بر این اصل بنا نهاد که جنگ‌ها در ذهن انسان‌ها آغاز می‌شوند و دفاع از صلح نیز باید در ذهن انسان‌ها شکل بگیرد.

یونسکو با تکیه بر پنج حوزه آموزش، علوم طبیعی، علوم اجتماعی و انسانی، فرهنگ و ارتباطات و اطلاعات، مأموریتی فراتر از همکاری‌های تخصصی بر عهده دارد: ایجاد زمینه‌های تفاهم میان ملت‌ها و تقویت بنیان‌های فکری و فرهنگی صلح؛ آموزش با پرورش آگاهی؛ علم، با گشودن مسیر همکاری برای حل مسائل مشترک بشریت و فرهنگ، با پاسداشت هویت‌ها و میراث تمدنی، می‌توانند فاصله میان جوامع را کاهش دهند و تفاوت‌ها را به فرصتی برای شناخت متقابل تبدیل کنند.

در این میان، حفاظت از میراث فرهنگی جایگاهی ویژه دارد؛ میراث ملت‌ها تنها در بنا‌ها و آثار تاریخی خلاصه نمی‌شود؛ زبان‌ها، آیین‌ها، هنرها، دانش‌های بومی و سنت‌های زنده نیز بخش جدایی‌ناپذیر حافظه تمدنی بشرند؛ پاسداری از این سرمایه‌ها، افزون بر حفظ هویت جوامع، زمینه گفت‌وگوی بین‌فرهنگی و انتقال تجربه میان نسل‌ها را فراهم می‌کند.

اهمیت رسالت یونسکو در شرایط جنگ و بحران، بیش از پیش آشکار می‌شود؛ زیرا نخستین آسیب‌ها تنها متوجه زیرساخت‌ها نیست، بلکه آموزش، حافظه تاریخی و امکان انتقال دانش و فرهنگ را نیز تهدید می‌کند؛ در جریان جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، حمله به مدرسه دخترانه میناب و آسیب‌دیدن کاخ گلستان، بار دیگر ضرورت حمایت از مراکز آموزشی و میراث فرهنگی در مخاصمات مسلحانه را برجسته ساخت؛ یونسکو نیز با ابراز نگرانی درباره این رویدادها، بر ضرورت حفاظت از مدرسه‌ها و آثار فرهنگی و رعایت تعهدات بین‌المللی تاکید کرد.

از منظر جمهوری اسلامی ایران، تحقق اهداف یونسکو مستلزم پایبندی عملی به چندجانبه‌گرایی، احترام به تنوع فرهنگی، مشارکت برابر کشور‌ها و پرهیز از سیاسی‌سازی حوزه‌های آموزش، علم و فرهنگ است؛ اعتبار چنین نهادی زمانی تقویت می‌شود که اصول و تعهدات آن بدون تبعیض و با معیار‌هایی یکسان درباره همه ملت‌ها اجرا شود.

سالگرد تاسیس یونسکو فرصتی برای یادآوری یک حقیقت بنیادین است: صلح پایدار تنها با توقف مخاصمات تحقق نمی‌یابد، بلکه به آموزش نسل‌های آگاه، احترام به میراث ملت‌ها، گردش آزاد دانش و تقویت گفت‌وگوی تمدن‌ها نیاز دارد؛ ساختن چنین جهانی، مسئولیتی مشترک است؛ مسئولیتی که از کلاس درس آغاز می‌شود، در آزمایشگاه و نهاد‌های فرهنگی استمرار می‌یابد و در نهایت، به شکل‌گیری جهانی مبتنی بر عدالت، احترام و همزیستی می‌انجامد.

  • بیشتر بخوانید:
  • علم؛ سرمایه مشترک بشریت و بنیان صلح و توسعه پایدار
  • واکاوی تخریب میراث فرهنگی در جنگ‌ها از منظر حقوق بین‌الملل و حقوق بشر