تهران- ایرنا- دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر نقش هنرمندان در ثبت وقایع جنگ گفت: مستندسازی و روایتگری، ایستادگی مردم را در حافظه تاریخی جامعه ماندگار می‌کند و به تقویت تاب‌آوری فرهنگی و هویتی و شکل‌گیری سرمایه اجتماعی کمک خواهد کرد.
به گزارش خبرنگار علمی ایرنا، حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه روز دوشنبه در آیین افتتاحیه هفتمین دوره مسابقه عکس حوادث و سوانح با عنوان «ایستادگی برای ایران» که در مرکز همایش‌های بین‌المللی دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد، با تأکید بر ضرورت ثبت و ماندگار کردن روایت ایستادگی مردم در جنگ گفت: روایتگری باید هم مظلومیت ایران و هم اقتدار کشور را به تصویر بکشد و این روایت‌ها در سطح گسترده در جامعه منتشر شود.
ایستادگی انسان، کنشی آگاهانه و مبتنی بر عقلانیت است
خسروپناه با اشاره به تفاوت مفهوم ایستادگی در انسان و حیوان اظهار کرد: ایستادگی در حیوانات امری غریزی است؛ حیوان تلاش می‌کند زنده بماند، اما ایستادگی در انسان مبتنی بر آگاهی، عقلانیت و کنشی آگاهانه است. تمایز انسان از موجودات دیگر به عقل اوست و چون انسان موجودی عاقل است، مقاومت و ایستادگی او نیز معنا و مبنای عقلانی دارد.
وی ادامه داد: خداوند سبحان در قرآن کریم بر استقامت و ایستادگی تأکید کرده است؛ «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَکَ». خداوند در این آیه، پیامبر اعظم(ص) و مؤمنان همراه ایشان را به استقامت و ایستادگی امر می‌کند. این موضوع، سنت الهی است که اگر مردم اهل مقاومت و ایستادگی باشند، خداوند نصرت و یاری خود را برای آنان فراهم می‌کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: بنابراین، وقتی از ایستادگی و مقاومت سخن می‌گوییم، نباید تصور کنیم که صرفاً با یک واکنش غریزی مواجه هستیم؛ بلکه کنش انسان مبتنی بر عقلانیت و آگاهی است تا بتواند در این دنیا حکیمانه و عقلانی باقی بماند و ماندگار شود.
مستندسازی، راهبردی برای ماندگاری روایت ایستادگی در تاریخ
خسروپناه با بیان اینکه ماندگار کردن روایت ایستادگی به راهبردهای مشخص نیاز دارد، گفت: برای اینکه این روایتگری در حافظه تاریخ باقی بماند، حتماً و حتماً مستندسازی لازم است و نقش هنرمندان در این زمینه بی‌بدیل است.
وی با اشاره به مفهوم تاب‌آوری افزود: گاهی وقتی از تاب‌آوری سخن می‌گوییم، منظور تاب‌آوری اقتصادی است و گاهی تاب‌آوری روانی و اجتماعی را مدنظر داریم، اما می‌خواهم تأکید کنم که این حرکت اثربخش، در واقع به تاب‌آوری فرهنگی و هویتی مربوط می‌شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: عکاسی که در میدان جنگ حضور پیدا می‌کند، جان خود را به خطر می‌اندازد تا تصاویری ثبت کند و بتواند روایتگری کند. همین‌طور اجتماعات مردمی که در موکب‌ها و میدان‌ها شکل می‌گیرند، باید روایت شوند. این روایتگری موجب نهادینه شدن و ماندگاری این حرکت‌ها می‌شود و به شکل‌گیری سرمایه اجتماعی کمک می‌کند.
خسروپناه با اشاره به ضرورت تدوین راهبردهای لازم برای تداوم این فعالیت‌ها اظهار کرد: اگر قرار است این کار ماندگار باشد، دست‌کم سه راهبرد را باید دنبال کنیم.
راهبرد نخست؛ روایت اقتدار ایران در کنار مظلومیت کشور
وی با بیان اینکه روایتگری نباید صرفاً به مظلومیت ایران محدود شود، گفت: ما ایرانیان دو ساحت داریم؛ مظلومیت و اقتدار. این کار عظیم و ارزشمندی که عزیزان انجام داده‌اند، روایت مظلومیت ایران و در عین حال ایستادگی کشور در برابر فشارهاست، اما لایه دیگری نیز وجود دارد که باید روایت شود و آن اقتدار ایران است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به بازسازی سریع زیرساخت‌های آسیب‌دیده در جریان جنگ افزود: برای مثال، ریل راه‌آهن را تخریب می‌کنند، اما در کمتر از یک هفته دوباره ساخته می‌شود. باید تخریب ریل را روایت کنیم تا نشان دهیم دشمن چه کرده است، اما ساخت مجدد آن را نیز باید روایت کنیم. اگر پلی را تخریب کرده‌اند، باید این اتفاق را به تصویر بکشیم، اما بازسازی آن نیز باید روایت شود.
خسروپناه ادامه داد: این موضوع در تصاویر نمایشگاه نیز دیده می‌شد، اما روایتگری نباید تنها به نشان دادن تخریب‌ها محدود شود؛ بلکه باید ساخت سریع و مقتدرانه زیرساخت‌ها و تلاش دانشمندان کشور را نیز به تصویر بکشیم.
وی با اشاره به آسیب دیدن مجموعه لیزر و پلاسما در دانشگاه شهید بهشتی گفت: مجموعه لیزر و پلاسما در دانشگاه شهید بهشتی را هدف قرار دادند، اما دانشمندان دانشگاه با اقتدار و سرعت برای بازسازی آن اقدام کردند. این تلاش‌ها نیز باید روایت شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: بنابراین، راهبرد نخست این است که در کنار روایت مظلومیت ایران، اقتدار کشور را نیز روایت کنیم تا مخاطب تنها با تصویر تخریب و آسیب مواجه نباشد، بلکه توانایی، مقاومت و قدرت بازسازی کشور را نیز ببیند.
خسروپناه با تأکید بر اینکه روایت‌های ثبت‌شده نباید محدود به نمایشگاه‌ها باقی بمانند، گفت: راهبرد دوم، نمایش گسترده این روایتگری در جامعه است. همه مردم و رسانه‌ها باید در این زمینه نقش داشته باشند و خبرگزاری‌ها، صداوسیما و سایر رسانه‌ها خود را مکلف بدانند که این مستندات و روایت‌ها را منتشر کنند.
وی افزود: دانش‌آموزان ما در مدارس باید این تصاویر و روایت‌ها را ببینند، دانشجویان در دانشگاه‌ها با آنها آشنا شوند و کسبه و مردم در بازار نیز امکان مشاهده این آثار را داشته باشند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه مردم خود در متن حوادث و جنگ حضور داشته‌اند، اظهار کرد: با وجود اینکه همه این عزیزان در متن جنگ بوده‌اند، لازم است روایتگری و انتشار این آثار استمرار پیدا کند تا ابعاد مختلف ایستادگی مردم و اقتدار کشور در حافظه جمعی باقی بماند.
خسروپناه سومین راهبرد را رفع موانع پیش روی هنرمندان و عکاسان دانست و گفت: این راهبرد، مسئولیت ما را سنگین می‌کند. در میانه جنگ، امدادگر برای نجات جان مصدومان یا بیرون آوردن پیکری از زیر آوار وارد میدان می‌شود. تلاش عکاسان، مستندسازان و هنرمندان نیز باید در همان لحظه روایتگری شود تا دیگران و نسل‌های آینده بتوانند این مستندات را ببینند.
وی ادامه داد: اما چون این افراد در میانه جنگ فعالیت می‌کنند، نهادهای امنیتی متعددی نیز در صحنه حضور دارند و نیروی انتظامی و بخش‌های مختلف امنیتی در حال انجام وظایف خود هستند. در چنین شرایطی، ممکن است عکاسی که می‌خواهد وارد میدان شود، عکس بگیرد و مستند تهیه کند، با موانعی مواجه شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: گاهی ممکن است نیروهای امنیتی که آنها نیز وظایف خود را انجام می‌دهند، عکاس را به همراه دوربینش بازداشت کنند و برای چند ساعت در گوشه‌ای نگه دارند و از او بپرسند که چرا در آن محل حضور داشته است. این پرسش مطرح می‌شود که چه کسی باید این موانع را برطرف کند؟
خسروپناه با اشاره به فعالیت امدادگران هلال احمر اظهار کرد: همان‌طور که امدادگران هلال احمر لباس مخصوص دارند و اجازه دارند در صحنه حضور پیدا کنند، عکاسان ما نیز باید لباس مخصوص داشته باشند تا بتوانند با وجود خطراتی که جانشان را تهدید می‌کند، به‌راحتی در میدان حضور پیدا کنند و از صحنه‌های مهم عکس بگیرند.
وی تأکید کرد: این عکاسان تازه پس از انجام کار خود نیز ممکن است مجبور باشند به برخی نهادهای دیگر پاسخ دهند. باید این موانع برطرف شود تا هنرمندان و عکاسان دغدغه‌ای جز مستندسازی نداشته باشند و مجبور نباشند مدام به اطراف خود نگاه کنند که مبادا کسی مانع فعالیت آنها شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به گفت‌وگوی خود با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره این موضوع گفت: من به وزیر ارشاد عرض کردم که رفع این موانع کار دشواری نیست. عکاسان می‌توانند لباس مخصوص داشته باشند و زیر نظر هلال احمر، اورژانس یا حتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی فعالیت کنند.
خسروپناه افزود: عکاسان رزمنده‌ای که در میدان جنگ حضور پیدا می‌کنند، باید بتوانند با لباس مخصوص در صحنه حاضر شوند و بدون نگرانی از موانع احتمالی، وظیفه مستندسازی خود را انجام دهند.
وی تأکید کرد: این موضوع یکی از راهبردهای مهم برای تقویت روایتگری در کشور است و حتی اعلام کرده‌ام که اگر برای رفع این موانع به مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی نیاز باشد، آمادگی داریم در این زمینه مصوبه‌ای تصویب کنیم تا هنرمندان و مستندسازان عزیز بتوانند وظایف خود را با سهولت بیشتری انجام دهند.
تأکید بر ضرورت بازنشر آثار هنرمندان و عکاسان جنگ
خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نحوه مواجهه برخی افراد با فعالیت‌های هنرمندان اظهار کرد: می‌خواهم به عزیزانی که دغدغه اسلام و مسلمین دارند، نکته‌ای را یادآوری کنم. گاهی هنرمندی، چه به‌صورت عمدی و چه سهوی، خطایی انجام می‌دهد یا به دلیل نهادینه نشدن هویت ایرانی در وجودش، سخنی می‌گوید، مطلبی منتشر می‌کند یا توییتی می‌نویسد.
وی افزود: برخی از افرادی که دغدغه اسلام و مسلمین دارند، با حساسیت زیاد آن مطلب را بازنشر می‌کنند و مرتب به انتشار آن می‌پردازند؛ اما هزاران هنرمندی که در میدان‌های جنگ حضور پیدا می‌کنند، از جان خود می‌گذرند و این مستندات را تهیه می‌کنند، کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند و زحمات آنان به همان اندازه بازتاب پیدا نمی‌کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: متأسفانه برخی از افرادی که دغدغه اسلام و مسلمین دارند، حاضر نیستند زحمات این هنرمندان را بازنشر کنند. نصیحت من به این عزیزان این است که بیایند و در همان گروه‌های اجتماعی و سکوهایی که در اختیار دارند، نقش هنرمندان جهادگر و ایران‌دوست را در این کشور نشان دهند.