.حوزه/ حجت‌الاسلام والمسلمین نبی‌الله صداقت با اشاره به پیوند اقتصاد مقاومتی با آموزه‌های قرآنی گفت: بررسی آیات قرآن با روش تحلیل مضمون، شش مؤلفه اصلی برای این الگو به دست می‌دهد؛ الگویی که به شرایط تحریم محدود نیست و بر امنیت اقتصادی، مشارکت مردم، مدیریت، تولید و پیوست فرهنگی تأکید دارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین نبی‌الله صداقت، از اساتید مدرسه علمیه امام حسن عسکری (ع) شهرستان آمل، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به اهمیت اقتصاد و جایگاه آن در نگاه رهبر شهید (ره)، اظهار کرد: توجه بیش از یک دهه به موضوع اقتصاد در نام‌گذاری سال‌ها، نشان‌دهنده اهمیت این حوزه در نگاه راهبردی ایشان و ضرورت تقویت بنیه اقتصادی کشور است.

اقتصاد مقاومتی؛ راهبردی فراتر از شرایط تحریم

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت با اشاره به پیشینه تأکید بر استقلال اقتصادی کشور گفت: شهید امام خامنه ای (ره) از سال‌های آغازین رهبری خود بر تقویت بنیه‌های اقتصادی تأکید داشتند. ایشان در سال ۱۳۶۹ از ضرورت استقلال اقتصادی سخن گفتند و وابستگی رشته‌های اقتصاد کشور به بیگانگان را به وابستگی رگ حیات یک پیکر به دیگران تشبیه کردند؛ وضعیتی که اختیار و سرنوشت آن را در دست دیگران قرار می‌دهد.

وی ابراز داشت: در سال ۱۳۸۶، هم‌زمان با بروز بحران‌های مالی در بسیاری از کشورهای جهان، نگرانی نسبت به احتمال شکل‌گیری جنگ اقتصادی در آینده مطرح شد و بر ضرورت طراحی نظام اقتصادی بر مبنای اسلام تأکید صورت گرفت. اصطلاح «اقتصاد مقاومتی» نیز در شهریور سال ۱۳۸۹ به‌کار رفت و پس از آن، با گسترش بحث‌ها و مطالبات در این حوزه، ادبیات نسبتاً منسجمی شکل گرفت. در نهایت، سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی در ۲۹ بهمن ۱۳۹۲ در ۲۴ بند ابلاغ شد.

پژوهشگر معارف اسلامی با بیان اینکه تبیین دینی اقتصاد مقاومتی مانع برداشت‌های نادرست از این مفهوم می‌شود، اظهار کرد: گاهی این تصور ایجاد می‌شود که مسائل اقتصادی در اولویت اسلام نیست یا اقتصاد مقاومتی به معنای ریاضت اقتصادی و محرومیت مردم است؛ در حالی که این نگاه، با ابعاد ایجابی اقتصاد مقاومتی سازگار نیست. این الگو از یک سو به فشارهای اقتصادی دشمنان توجه دارد و از سوی دیگر، برای فراهم‌کردن زمینه جهش و پیشرفت کشور مطرح شده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت افزود: اقتصاد مقاومتی ممکن است در نگاه نخست، ارتباط اقتصاد و سیاست را به ذهن بیاورد و بعضی مخاطبان را به واکنش دفاعی وادارد؛ اما این مفهوم را می‌توان راهبردی برای شرایط کشور دانست که مستلزم شناخت فرصت‌ها و تهدیدهای اقتصادی و برنامه‌ریزی برای مواجهه با آن‌هاست.

وی با تأکید بر اینکه پیش‌فرض مهم اقتصاد مقاومتی، پذیرش وجود نظام اقتصادی در اسلام است، خاطرنشان کرد: عناصر این نظام باید از متون دینی و با روش علمی استخراج شود. بر همین اساس، در پژوهش مورد اشاره تلاش شده است به این پرسش پاسخ داده شود که قرآن کریم اقتصاد مقاومتی و مؤلفه‌های آن را چگونه تبیین می‌کند و چه ابعاد ساختاری و فرهنگی برای آن در نظر می‌گیرد.

مبلّغ شهرستان آمل با اشاره به دو برداشت از مفهوم مقاومت در اقتصاد توضیح داد: در برداشت نخست، اقتصاد مقاومتی به‌عنوان شیوه‌ای برای مقابله با تحریم‌ها و فشارهای دشمنان دیده می‌شود؛ در برداشت دیگر، مقاومت ویژگی همیشگی اقتصاد اسلامی است و به ایستادگی در برابر خواسته‌های نفسانی، بی‌عدالتی، اسراف، مصرف‌گرایی، رفاه‌زدگی، تعدی به اموال دیگران و ستم اقتصادی اشاره دارد.

وی ابراز داشت: بر این اساس، اقتصاد مقاومتی هم کارکردی تاکتیکی دارد و هم راهبردی. از یک سو می‌تواند در برابر فشارهای اقتصادی دشمنان نقش دفاعی ایفا کند و از سوی دیگر، چارچوبی پایدار برای سامان‌دهی رفتارهای اقتصادی جامعه باشد؛ بنابراین، این مفهوم نباید تنها به دوره‌های بحران یا تحریم محدود شود.

فشار اقتصادی، ابزاری برای سلطه و تضعیف جوامع

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت با اشاره به زمینه‌های تاکتیکی اقتصاد مقاومتی گفت: یکی از دلایل توجه به این موضوع، استفاده قدرت‌های سلطه‌گر از ابزار اقتصادی برای نفوذ و تسلط بر جوامع مستقل است. در قرآن کریم، نمونه‌ای از چنین رویکردی در گفت‌وگوی قوم شعیب (ع) دیده می‌شود؛ آنان در اعتراض به پیامبر می‌گفتند چرا اجازه نمی‌دهد در اموال خود آن‌گونه که می‌خواهند تصرف کنند. در این تحلیل، مقصود صرفاً هزینه‌کرد برای نیازهای عادی نبود، بلکه استفاده از ثروت برای سلطه بر مردم و حکومت بر آنان نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی افزود: این نوع بهره‌گیری از توان مالی برای بسط سلطه، به قوم خاصی محدود نیست و می‌تواند در برابر ملت‌هایی که از سلطه قدرت‌ها خارج شده‌اند، تکرار شود. از همین رو، تقویت اقتصاد کشور و کاهش زمینه‌های وابستگی، ضرورتی برای حفظ استقلال و جلوگیری از نفوذ است. این مسئله با قاعده نفی سبیل نیز ارتباط دارد؛ زیرا اگر ضعف اقتصادی زمینه سلطه بیگانگان را فراهم کند، افزایش توان اقتصادی می‌تواند در شمار تکالیف مهم جامعه اسلامی قرار گیرد.

کارشناس دینی ایجاد ناپایداری سیاسی با ابزارهای اقتصادی را از دیگر زمینه‌های توجه به اقتصاد مقاومتی برشمرد و گفت: فشارهای اقتصادی ممکن است برای تضعیف روحیه ملت‌ها، افزایش نارضایتی و تغییر رفتار سیاسی جامعه به کار گرفته شود. قرآن کریم در آیه هفتم سوره منافقون به نمونه‌ای از این رفتار اشاره می‌کند؛ منافقان مدینه می‌گفتند به کسانی که نزد پیامبر هستند انفاق نکنید تا از اطراف او پراکنده شوند.

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت ابراز داشت: در این ماجرا، نیاز مردم به خوراک و پوشاک ابزاری برای دورکردن آنان از پیامبر قرار می‌گرفت. در مکه نیز مشرکان با محاصره اقتصادی و فشار بر مسلمانان در پی تضعیف جامعه نوپای اسلامی بودند. این شواهد نشان می‌دهد که وابستگی اقتصادی می‌تواند بر ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اعتقادی جامعه اثر بگذارد؛ ازاین‌رو، توانمندسازی اقتصادی مسلمانان اهمیت دارد.

وی با اشاره به دیدگاه شهید امام سید علی خامنه ای (ره) درباره نقش اقتصاد قوی در جلوگیری از دخالت دشمنان گفت: اگر اقتصاد جامعه به‌گونه‌ای تقویت شود که تحریم‌ها نتوانند فشار مؤثری بر مردم وارد کنند، امکان بهره‌برداری سیاسی از نیازهای معیشتی کاهش می‌یابد. در این نگاه، اقتصاد از اولویت‌های مهم کشور است؛ زیرا ضعف اقتصادی می‌تواند راه مداخله و امتیازخواهی قدرت‌های بیرونی را باز کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت، وابستگی به کالاهای خارجی را از دیگر زمینه‌های آسیب‌پذیری دانست و اظهار کرد: وابستگی در سطوح فردی و اجتماعی می‌تواند زمینه ذلت و تحقیر را فراهم کند، در حالی که بی‌نیازی عزت‌آفرین است. در روایتی از امام علی (ع) نیز درباره تأثیر وابستگی در خوراک و پوشاک هشدار داده شده است. همچنین، در کلام رهبر شهید (ره)، نیازمندی به دیگران با نوعی اسارت و وابستگی همراه دانسته شده و تولید ملی به‌عنوان ستون فقرات اقتصاد مقاومتی مورد تأکید قرار گرفته است.

وی افزود: تجربه‌های تاریخی نیز نشان می‌دهد که وابستگی در کالاهای اساسی می‌تواند در شرایط اضطراری، اختیار کشور را محدود کند. در پژوهش‌های اقتصادی پیش از انقلاب نیز نسبت به ضرورت برخورداری از میزانی از خودکفایی هشدار داده شده بود؛ زیرا توقف تجارت بین‌المللی یا افزایش قیمت کالاهای اساسی می‌تواند کشوری را که به واردات وابسته است، در معرض فشار قرار دهد.

پژوهشگر معارف اسلامی با بیان اینکه حمایت از تولید داخلی و مدیریت مصرف در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند، خاطرنشان کرد: اقتصاد مقاومتی تنها بر افزایش تولید تکیه ندارد؛ بلکه تعادل در مصرف، اصلاح الگوی مصرف و پرهیز از اسراف را نیز دربرمی‌گیرد. در این چارچوب، دستگاه‌های حاکمیتی باید از مصرف محصولات غیرایرانی اجتناب کنند و مردم نیز با ترجیح کالاهای داخلی به تقویت تولید ملی کمک کنند.

اقتصاد مقاومتی، سیاستی همیشگی برای رشد و پایداری

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت با تأکید بر اینکه اقتصاد مقاومتی به شرایط تحریم محدود نمی‌شود، گفت: یکی از وجوه مهم این مفهوم، تبدیل‌شدن آن به فرهنگی پایدار و سیاستی همیشگی است. برنامه‌ریزی اقتصادی، تقویت تولید، جهاد اقتصادی و توانمندسازی کشور نباید اقدامی موقت یا صرفاً شعاری باشد؛ بلکه باید در مسیر تقویت جامعه اسلامی و افزایش توان آن قرار گیرد.

وی با اشاره به مؤلفه‌های مورد تأکید رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله شهید خامنه ای (ره) در منظومه اقتصاد مقاومتی افزود: اصلاح الگوی مصرف، جلوگیری از اسراف، همت و کار مضاعف، حمایت از تولید ملی، مردمی‌سازی اقتصاد، توانمندسازی بخش خصوصی، فعال‌کردن سرمایه‌های مردم، کاهش وابستگی به نفت، تقویت صنایع دانش‌بنیان، استفاده از ظرفیت‌های دولتی و غیردولتی، توجه به مشکلات معیشتی مردم و مبارزه با مفاسد اقتصادی، از جمله عناصری هستند که در این منظومه جای می‌گیرند.

استاد حوزه ابراز داشت: اقتصاد مقاومتی باید در ساخت درونی خود استحکام داشته باشد تا با تغییرات و تکانه‌های اقتصادی در نقاط دیگر جهان دچار تلاطم نشود. این نگاه، ظرفیت‌های تعطیل کشور را نیز مورد توجه قرار می‌دهد؛ زیرا مشکلات اقتصادی را نمی‌توان تنها به کمبود منابع نسبت داد. بخشی از مشکلات از بهره‌برداری ناکافی از امکانات و ناتوانی در توزیع درست منابع ناشی می‌شود.

حجت الاسلام و المسلمین صداقت با اشاره به اهمیت فعال‌سازی ظرفیت‌های انسانی و طبیعی کشور گفت: در این رویکرد باید استعدادهای داخلی شناسایی و با برنامه‌ریزی مناسب به کار گرفته شوند. امام شهید (ره) بارها بر اعتماد به نیروی داخلی، ابتکار جوانان و ظرفیت‌های بی‌پایان کشور تأکید کردند و فعال‌سازی این توانمندی‌ها را عاملی برای افزایش اعتبار اقتصادی، عزت ملی، اعتمادبه‌نفس و پیشرفت مادی و معنوی دانستند.

وی اقتصاد مقاومتی را درون‌زا و برون‌گرا توصیف کرد و افزود: درون‌زایی آن به معنای تکیه بر ظرفیت‌های داخلی و توان مردم است و برون‌گرایی به این معناست که اقتصاد کشور محصور و منزوی نباشد، بلکه بتواند با اقتصادهای جهانی تعامل کند و در برابر رقیبان با توان و آمادگی بیشتری حضور داشته باشد. همچنین، برنامه‌ریزی اقتصادی نباید روزمره باشد و لازم است آینده و نیازهای نسل‌های بعد را نیز در نظر بگیرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت با اشاره به نقش تولید و مصرف در سیاست‌های اقتصاد مقاومتی گفت: تولید کالاهای اساسی و اصلاح الگوی مصرف از مهم‌ترین گام‌های تحقق این سیاست‌هاست. افزایش تولید می‌تواند به ایجاد اشتغال، کاهش وابستگی، تقویت برندهای داخلی، رشد اقتصادی و کاهش آثار تحریم کمک کند. با این حال، تولید زمانی اثربخش است که با مدیریت صحیح مصرف همراه باشد و کنترل مصرف نیز وقتی نتیجه مطلوب دارد که تولید کشور تقویت شود.

وی ابراز داشت: قرآن کریم زیاده‌روی در مصرف را نمی‌پسندد و در آیه ۳۱ سوره اعراف بر پرهیز از اسراف تأکید می‌کند. از این رو، اصلاح الگوی مصرف باید در سطح فردی، اجتماعی، خانوادگی و سازمانی دنبال شود. پرهیز از اسراف و تجمل‌گرایی صرفاً توصیه‌ای اخلاقی نیست، بلکه در برابر فشارهای اقتصادی می‌تواند حرکتی جهادی و مؤثر باشد.

این استاد حوزه، مردمی‌سازی را از دیگر پایه‌های اقتصاد مقاومتی دانست و اظهار کرد: در بیانات رهبر شهید (ره)، مردم تکیه‌گاه اصلی این الگو معرفی شده‌اند. اقتصاد مقاومتی باید مردم‌بنیاد باشد و با اراده، سرمایه و حضور مردم شکل بگیرد. حضور مردم در اقتصاد و تولید می‌تواند به جهش تولید، آبادانی کشور و افزایش ثروت عمومی کمک کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت افزود: تحقق این هدف مستلزم رفع موانع حضور بخش خصوصی و فراهم‌کردن زمینه فعالیت سرمایه‌ها و اندیشه‌های مردمی است. اجرای درست سیاست‌های اصل ۴۴ و استفاده از ظرفیت‌های بخش غیردولتی می‌تواند به تداوم رشد اقتصادی و کاهش آسیب‌پذیری کشور کمک کند.

الگوی قرآنی؛ شش مؤلفه برای اقتصاد مقاومتی

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت با تشریح روش پژوهش گفت: این تحقیق، پژوهشی بنیادی و اکتشافی است که با رویکرد استقرایی و به روش تحلیل مضمون انجام شده است. در این روش، داده‌های مرتبط از آیات قرآن و منابع تفسیری گردآوری و سپس گزاره‌های کلیدی استخراج و کدگذاری می‌شوند تا مضامین پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر شکل بگیرند.

وی افزود: در جریان پژوهش، متن قرآن کریم بررسی شد و آیات مرتبط با موضوع، پس از مراجعه به تفاسیر منتخب، غربالگری شدند. در گزارش روش پژوهش، از استخراج ۱۱۰ آیه و ۱۱۴ گزاره تفسیری کوتاه یاد شده است. سپس داده‌ها به مضامین پایه تبدیل و در سطوح بالاتر دسته‌بندی شدند. در بخش یافته‌ها، حاصل تحلیل در قالب ۱۱۴ گزاره کلیدی، ۲۳۴ مضمون پایه، ۲۹ مضمون سازمان‌دهنده و شش مضمون فراگیر گزارش شده است.

پژوهشگر معارف اسلامی با اشاره به تأیید مراحل پژوهش از سوی صاحب‌نظران اظهار کرد: مراحل تحلیل مضمون و طراحی الگو در اختیار چهار نفر از استادان اقتصاد و علوم قرآنی دانشگاه‌های استان آذربایجان شرقی قرار گرفت و پس از اعمال نظر آنان، الگوی نهایی تأیید شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت، رابطه امنیت و اقتصاد را نخستین مؤلفه الگو برشمرد و گفت: قدرت اقتصادی و توان دفاعی با یکدیگر ارتباط دارند و امنیت نیز از وجوه مهم رفاه مردم و زمینه‌ساز فرصت‌های اقتصادی است. در این مؤلفه، تقویت بنیان‌های دفاعی و توان تولید تجهیزات، در کنار شناسایی تهدیدهای اقتصادی اهمیت دارد. جامعه اسلامی باید در برابر تحریم‌های احتمالی آمادگی داشته باشد، راه نفوذ دشمنان و منفعت‌طلبان را ببندد و به وعده‌های اقتصادی آنان اتکای بی‌محابا نداشته باشد.

وی افزود: این الگو اجازه نمی‌دهد اصول جامعه اسلامی به بهانه نیاز اقتصادی کنار گذاشته شود یا زمینه سلطه بیگانگان فراهم آید. در عین حال، اقتصاد مقاومتی را نمی‌توان فقط به دوران تحریم محدود کرد؛ هر اندازه چارچوب‌های اقتصاد اسلامی رعایت شود، هم‌پوشانی آن با اقتصاد مقاومتی افزایش می‌یابد. از جمله این چارچوب‌ها، ثبت و مستندکردن تعهدات و رعایت ضوابط در روابط مالی است که در آیه ۲۸۲ سوره بقره به آن اشاره شده است.

این استاد حوزه، «ارزش‌گذاری معنوی بر اقتصاد» را دومین مؤلفه دانست و توضیح داد: در این نگاه، مسلمانان به کار و تجارت تشویق می‌شوند و فعالیت اقتصادی می‌تواند زمینه‌ای برای رسیدن به اهداف اخروی باشد. جهاد اقتصادی در کنار جهاد نظامی قرار می‌گیرد و کسب‌وکار، هویت دینی پیدا می‌کند. آموزه‌های قرآنی، به‌جای آنکه کار و تلاش را در برابر عبادت قرار دهند، بر برنامه‌ریزی درست و هماهنگی فعالیت اقتصادی با مناسک دینی تأکید دارند.

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت ابراز داشت: مؤلفه سوم، مردمی‌سازی اقتصاد است که هم در سیاست‌های کلان و هم در حمایت از اقشار نیازمند نمود دارد. در الگوی قرآنی، نیازمندان یک گروه یکسان نیستند. برخی توانایی کار و بازگشت به فعالیت اقتصادی ندارند و باید نیازهای اولیه آنان تأمین شود؛ گروهی دیگر افرادی هستند که به‌دلیل مشکلات اقتصادی توان خود را از دست داده‌اند و با حمایت هدفمند می‌توانند دوباره به فعالیت بازگردند.

وی افزود: مهلت‌دادن به بدهکاران تنگدست، گذشت از بدهی ورشکستگان و فراهم‌کردن امکان دریافت وام برای فعالیت اقتصادی، از جمله حمایت‌هایی است که می‌تواند به توانمندسازی افراد کمک کند. این حمایت گاهی باید جنبه فکری نیز داشته باشد؛ برای نمونه، افرادی که سرمایه دارند اما در مدیریت اقتصادی ضعیف‌اند، ممکن است منابع خود را در فعالیت‌های تولیدی از دست بدهند. همچنین شبکه‌های محله‌محور و مسجدپایه می‌توانند در پیوند اقتصاد و فرهنگ و حمایت از فعالیت‌های خلاق نقش‌آفرین باشند.

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت «مدیریت اقتصادی» را چهارمین مؤلفه الگو خواند و گفت: مدیریت کارآمد باید همه منابع مادی و معنوی را در نظر بگیرد و با شناخت توانمندی‌های افراد، ظرفیت‌های انسانی را به کار گیرد. مدیر باید برای رفع نیازهای اقتصادی و رفاهی کارکنان و تأمین آرامش فکری آنان برنامه داشته باشد و در عین توجه به هزینه‌ها، گرفتار تنگ‌نظری نشود.

مبلّغ شهرستان آمل ابراز داشت: مدیران اقتصادی باید از مصرف منابع در اموری که در آینده مشکلات فرهنگی، ساختاری یا اقتصادی ایجاد می‌کند جلوگیری کنند. آینده‌نگری، امید به وعده‌های الهی، توجه به نسل‌های بعد و برنامه‌ریزی برای کنترل بحران‌ها نیز از ویژگی‌های مدیریت مطلوب در این الگوست.

وی «افزایش تولید» را پنجمین مؤلفه دانست و اظهار کرد: بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی، منابع زیرزمینی، کشاورزی و دامداری در این بخش اهمیت دارد. در این نگاه، مشکلات اقتصادی را نمی‌توان صرفاً به کمبود مواد اولیه یا محدودیت طبیعت نسبت داد؛ بلکه نحوه استفاده از منابع و کیفیت مدیریت نیز در آن مؤثر است. تولیدات کشاورزی و دامی به‌دلیل ارتباط مستقیم با نیازهای اساسی جامعه، جایگاهی ویژه دارند.

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت با اشاره به نقش فناوری افزود: افزایش تولید باید با استفاده از علوم و فناوری‌های نوین همراه باشد. فناوری می‌تواند کیفیت و کمیت تولید را افزایش دهد و هزینه‌ها را کاهش دهد. افزون بر این، اگر فناوری‌های پیشرفته در اختیار قدرت‌های دیگر باشد، ممکن است به ابزار فشار تبدیل شود؛ بنابراین، دستیابی به دانش و توان تولید فناوری، کشور را از وابستگی می‌رهاند. تأکید امام شهید سید علی خامنه ای (ره) بر راه‌حل‌های فناورانه و خلق فناوری نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است.

وی «پیوست فرهنگی اقتصاد مقاومتی» را ششمین مؤلفه الگو برشمرد و گفت: این بخش بر امیدآفرینی، عدالت‌محوری، فسادستیزی و اخلاق‌مداری تأکید دارد. اقتصاد مقاومتی، افزون‌طلبی، استثمار، تضییع اموال دیگران و خودمحوری را نمی‌پذیرد و درآمدی را که با افزایش آسیب‌های اجتماعی، اخلاقی یا جسمانی به مردم به دست آید، تأیید نمی‌کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت افزود: روابط اقتصادی می‌تواند فرصتی برای ترویج فرهنگ اسلامی باشد و در برخی تعاملات اقتصادی، پایبندی به تعهدات فرهنگی نیز مورد توجه قرار گیرد. همچنین نمایش توانمندی‌های اقتصادی، معرفی دستاوردهای تولیدی و نشان‌دادن ابتکارها می‌تواند به افزایش امید اجتماعی کمک کند. در شرایطی که فشار اقتصادی می‌تواند با هدف ایجاد انحراف فرهنگی و سیاسی به کار گرفته شود، بهره‌گیری از ظرفیت‌های فرهنگی برای مواجهه با چالش‌های اقتصادی اهمیت دارد.

از طراحی الگو تا نهادینه‌سازی در جامعه

پژوهشگر معارف اسلامی با جمع‌بندی نتایج پژوهش اظهار کرد: الگوی به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که اگرچه فشارهای اقتصادی و رفتارهای خصمانه دشمنان از عوامل توجه به اقتصاد مقاومتی بوده‌اند، اما این الگو صرفاً واکنشی به شرایط تحمیلی نیست. همان‌طور که آمادگی دفاعی به زمان جنگ محدود نمی‌شود و همواره مورد نیاز است، اقتصاد مقاومتی نیز بخشی از آمادگی پایدار جامعه اسلامی به شمار می‌رود.

وی افزود: بر این اساس، اقتصاد مقاومتی همان اقتصاد اسلامی است که با توجه به مقتضیات زمانی، بر ضرورت مقاومت در برابر آسیب‌ها و فشارها تأکید می‌کند. این الگو هم برای مواجهه با تهدیدهای اقتصادی کاربرد دارد و هم به تقویت ساختار درونی اقتصاد، رشد تولید، عدالت و استقلال کمک می‌کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین صداقت با اشاره به پیشنهادهای پژوهش گفت: زمینه تحقق این الگو در کشور، با توجه به برخورداری از منابع طبیعی، نیروی انسانی توانمند، ارتباطات گسترده و پشتوانه فرهنگی و اعتقادی، فراهم است؛ اما نهادینه‌سازی آن به فرهنگ‌سازی و الزامات قانونی نیاز دارد. دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های اقتصادی در سازمان‌های دولتی و خصوصی باید با توجه به مؤلفه‌های اقتصاد مقاومتی طراحی شوند و احتمال مواجهه با فشارهای اقتصادی نیز در برنامه‌ریزی‌ها مدنظر قرار گیرد.

کارشناس دینی خاطرنشان کرد: در کنار اقدامات عملی مردم و مدیران، پژوهشگران و اندیشمندان نیز باید مؤلفه‌های این الگو را به‌صورت جداگانه بررسی و در میدان عمل ارزیابی کنند تا زمینه تکمیل و تقویت آن فراهم شود. «رابطه امنیت و اقتصاد»، «ارزش‌گذاری معنوی»، «مردمی‌سازی»، «مدیریت اقتصادی»، «افزایش تولید» و «پیوست فرهنگی» شش محوری هستند که این پژوهش برای طراحی الگوی قرآنی اقتصاد مقاومتی معرفی می‌کند.