ساری - ایرنا - بازشناسی میراث فرهنگی و تاریخی ایران در سازگاری با طبیعت، تقویت امید اجتماعی و همبستگی میان کنش‌گران، به عنوان مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده و راهبردهای کمک به محیط زیست ایران، در مراسم رونمایی و جشن امضای ۲ کتاب محیط زیستی «پایداری ایرانی» اثر محمد درویش و «انسان و پیامدهایش» نوشته حنیف‌رضا گلزار در ساری مورد تاکید و توجه دوستداران محیط زیست قرار گرفت.
به گزارش ایرنا، مراسم جشن امضای ۲ کتاب محیط زیستی «پایداری ایرانی» و «انسان و پیامدهایش» با حضور نویسندگان، کنش‌گران و علاقه‌مندان به محیط زیست، شامگاه پنجشنبه -۲۱ آبان- با حضور ده‌ها تن از کنش‌گران، دانشگاهیان و دوستداران محیط زیست در شهر کتاب ساری برگزار شد؛ مراسمی که در آن علاوه بر معرفی و بررسی آثار، بر ضرورت بازشناسی میراث فرهنگی ایران در سازگاری با طبیعت، تقویت امید اجتماعی و هم‌افزایی کنش‌گران برای مقابله با چالش‌های محیط زیستی تأکید شد.
در این مراسم ۲ کتاب «پایداری ایرانی» نوشته محمد درویش، پژوهشگر و کنشگر محیط زیست، و کتاب «انسان و پیامدهایش» اثر حنیف‌رضا گلزار، نویسنده و کنشگر محیط زیست، معرفی شد و نویسندگان این آثار در کنار جمعی از فعالان و صاحب‌نظران، دیدگاه‌های خود را درباره دغدغه‌های محیط زیستی و اجتماعی مطرح کردند.
درویش: میراث فرهنگی ایران سرشار از الگوهای سازگاری با طبیعت است
محمد درویش در این نشست با تأکید بر ضرورت بازشناسی میراث فرهنگی و تمدنی ایران اظهار کرد: ایرانیان در طول تاریخ از دانش، درایت و ظرفیت‌های ارزشمندی برای سازگاری با طبیعت برخوردار بوده‌اند و نمونه‌های این نگاه را می‌توان در آثار و اندیشه‌های بزرگان ادبی و فرهنگی کشور هم مشاهده کرد.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از آبادی‌های ایران که از پیشینه طولانی پایداری و استمرار حیات برخوردارند، گفت: در برخی مناطق کشور نمونه‌هایی از تداوم حیات و پایداری وجود دارد که در جهان کم‌نظیر است؛ از جمله فریدون‌شهر که پیشینه ۴۱۱ ساله بدون رخ دادن قتل را دارد.
این پژوهشگر محیط زیست با اشاره به ضرورت معرفی اندیشه‌های سازگار با طبیعت به نسل جوان افزود: اگر توانسته بودیم اندیشه‌هایی مانند فردوسی که می‌گفت: «به نیکی گرای و میازار کس» یا وحشی بافقی که گفته بود «ما درخت افکن نه‌ایم آنها گروهی دیگرند / با وجود صد تبر، یک شاخ بی بر نشکنیم» را به‌درستی به جامعه معرفی کنیم، شاید امروز در مواجهه با سوداگران چوب و تخریب جنگل‌ها با دشواری کمتری روبه‌رو بودیم.
درویش با اشاره به آثار نصرت‌الله صفاییان، از جمله کتاب «اکولوژی خودمانی»، بر ضرورت فاصله گرفتن از جریان‌ها و تفکراتی تأکید کرد که ممکن است خواسته یا ناخواسته انسان‌ها را به گروه‌های خودی و غیرخودی تقسیم کنند.
وی با بیان این‌که بازشناسی این میراث فکری و فرهنگی ایران می‌تواند به تقویت نگاه مسئولانه نسبت به طبیعت کمک کند، خاطرنشان کرد: ما فرزندان شایسته بزرگانی چون حسن خرقانی، فردوسی، نظامی و رودکی هستیم و این میراث فرهنگی و تمدنی شایسته شناخت و پاسداشت است.
تاب‌آوری تاریخی؛ راه عبور از ناامیدی اجتماعی
این کنشگر محیط زیست در بخش دیگری از سخنانش، تاریخ را منبعی برای تقویت تاب‌آوری اجتماعی دانست و گفت: هنر ما به‌عنوان کنشگر این است که بتوانیم زندگی خود را بهتر کنیم و از دل شکست‌ها به نتایج ناامیدکننده نرسیم. رمز تاب‌آوری ایرانیان و عبور از شرایط دشوار امروز را باید در همین نگاه جست‌وجو کرد.
درویش با اشاره به دیدگاهی از محمدعلی اسلامی ندوشن درباره اهمیت مطالعه تاریخ اظهار کرد: مهم‌ترین فایده تاریخ این است که به انسان وسعت دید می‌دهد تا تصور نکند زمان فقط متعلق به اوست و حق نیز همان چیزی است که خود از آن برخوردار است.
وی با بیان این‌که ایران در دوره‌های تاریخی مختلف شرایط دشوارتری را تجربه کرده است، افزود: نباید تصور کنیم در بدترین مقطع تاریخی یا گرفتارترین وضعیت سیاسی جهان قرار داریم. ایران در دوره‌هایی مانند روزگار ابن‌مقفع و عطار شرایط دشواری را تجربه کرده و در تاریخ جهان نیز دوره‌های تاریکی وجود داشته که دانشمندان به دلیل طرح اندیشه‌های علمی، زنده‌زنده سوزانده شده‌اند.
درویش تأکید کرد: امروز در چنین شرایطی قرار نداریم و باید افق نگاه خود را گسترده‌تر کنیم. وقتی جهان ذهنی‌مان را بزرگ‌تر ببینیم و تجربه پدران و مادران‌مان را به یاد آوریم، نقاط تیره و ناامیدکننده زندگی تمام افق پیش رو را نمی‌پوشانند و همچنان می‌توانیم مسیرمان را ادامه دهیم.
این پژوهشگر محیط زیست با تاکید بر ضرورت احترام به حق حیات همه زیست‌مندان اظهار کرد: باید از مرحله‌ای که صرفاً برای همه شهروندان حرمت قائل هستیم فراتر برویم و به جامعه‌ای برسیم که برای همه زیست‌مندان، اعم از انسان، گیاه و حیوان، حرمت حیات قائل باشد.
گلزار: آماده شنیدن نقدها و دیدگاه‌های مخاطبان درباره کتاب هستم
حنیف‌رضا گلزار، نویسنده کتاب «انسان و پیامدهایش» نیز در این مراسم ضمن تشریح و یادآوری برخی دغدغه‌های محیط زیستی موجود در جامعه، با اشاره به محتوای این اثر گفت: تلاش کرده‌ام آنچه را در توان و دانشم بوده، به‌صورت فشرده در این کتاب ۶۰۰ صفحه‌ای ارائه کنم و امیدوارم مورد استفاده علاقه‌مندان قرار بگیرد.
وی با دعوت از مخاطبان برای مطالعه کتاب و مشارکت در گفت‌وگوهای تخصصی درباره موضوعات مطرح‌شده در آن افزود: امیدوارم علاقه‌مندان پس از مطالعه اثر، دیدگاه‌ها، انتقادها و حتی مخالفت‌های خود را با من در میان بگذارند تا بتوانم خطاهای احتمالی را شناسایی کنم، مطالعات بیشتری انجام دهم و در صورت نیاز آنها را اصلاح کنم.
گلزار با اشاره به موضوعاتی مانند فمینیسم و کارکردهای مثبت و منفی آن، ابراز امیدواری کرد که در نشست‌های آینده فرصت طرح بحث‌های جدی‌تر و پربارتری درباره این موضوعات فراهم شود.
شارع‌پور: جامعه به جریان سوم میان خوش‌بینی و ناامیدی نیاز دارد
محمود شارع‌پور، جامعه‌شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه مازندران نیز در این نشست با اشاره به دو رویکرد متفاوت موجود در مواجهه با مسائل جامعه ایران گفت: از یک سو جریانی وجود دارد که همواره بر خوب بودن شرایط تأکید می‌کند و از سوی دیگر، گفتمان منتقدی داریم که با برجسته کردن واقعیت‌های تلخ، گاهی به ناامیدی و کناره‌گیری افراد از عرصه اجتماعی منجر می‌شود.
وی با اشاره به ضرورت شکل‌گیری رویکردی میان این دو دیدگاه افزود: افرادی مانند محمد درویش و حنیف‌رضا گلزار جریان سومی را نمایندگی می‌کنند که می‌توان آن را نوعی بدبینی امیدوارانه نامید؛ نگاهی که ضمن پذیرش واقعیت‌های نامطلوب، بر امکان تغییر و نقش‌آفرینی افراد تأکید دارد.
این جامعه‌شناس با بیان این‌که مطلوب نبودن شرایط موجود به معنای ناتوانی در ایجاد تغییر نیست، اظهار کرد: هرکدام از ما در هر جایگاهی که قرار داریم می‌توانیم اقدامی انجام دهیم و به موفقیت‌های کوچکی برسیم. چنین رویکردی می‌تواند به گفتمان غالب جامعه تبدیل شود.
شارع‌پور با اشاره به گفت‌وگوهای خود با شماری از جوانان مهاجرت‌کرده از ایران گفت: بسیاری از این جوانان همچنان دل‌نگران سرزمین خود هستند و اگر روزنه‌ای از امید ببینند، ممکن است بازگردند و دانش و توانایی‌های خود را برای ایران به کار بگیرند.
فساد شهری و ضرورت شبکه‌سازی برای مقابله با جریان‌های مخرب
عضو هیئت علمی دانشگاه مازندران در ادامه با انتقاد از وضعیت مدیریت شهری و تبدیل شدن فضاهای شهری به بستری برای کسب سود و ثروت تصریح کرد: شهرهای ما دیگر در بسیاری از موارد محل مطلوبی برای زندگی نیستند و نگاه اقتصادی و سوداگرانه به فضا، کیفیت زندگی شهروندان را تحت تأثیر قرار داده است. در چنین شرایطی، فساد و رانت نیز در حوزه مدیریت شهری گسترش می‌یابد.
وی با اشاره به فساد در مدیریت شهری افزود: اگر فساد به شکل سیستماتیک گسترش یافته است، مبارزه با آن نیز باید سیستماتیک باشد. یکی از راهکارها این است که کنش‌گران برای دستیابی به اهداف مشترک، شبکه‌های همکاری تشکیل دهند.
شارع‌پور دانشگاه، سازمان‌های مردم‌نهاد و رسانه را سه ظرفیت مهم برای این هم‌افزایی دانست و گفت: زمانی که کنش‌گران دانشگاهی، اجتماعی و رسانه‌ای در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، امکان مقابله مؤثرتر با جریان‌های مخرب فراهم می‌شود.
وی با اشاره به تجربه همکاری در حوزه محیط زیست خاطرنشان کرد: هیچ‌کدام از کنش‌گران به‌تنهایی قادر به پیشبرد همه اهداف نیستند و همکاری میان افراد و مجموعه‌های مختلف می‌تواند به دستیابی به نتایج مؤثرتر منجر شود.
حرکت از آینده به امروز برای مقابله با آینده نامطلوب
مسعود مولانا، کنشگر محیط زیست نیز در این مراسم با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه مواجهه با آینده گفت: آینده‌نگری و ترسیم چشم‌اندازهای آینده به‌خودی‌خود فعالیتی بی‌اثر نیست، اما گاهی از این ابزار برای فریبکاری و ارائه تصویری غیرواقعی از آینده استفاده می‌شود.
وی با اشاره به سناریوهای علمی ترسیم‌شده از سوی دانشمندان در حوزه‌های مختلف افزود: برخی از این سناریوها می‌توانند آینده‌ای نگران‌کننده را پیش روی ما قرار دهند؛ بنابراین باید چارچوب نگاه خود را تغییر دهیم و به‌جای این‌که صرفاً از امروز به آینده نگاه کنیم، از آینده محتمل به امروز بازگردیم و برای جلوگیری از تحقق سناریوهای نامطلوب اقدام کنیم.
این کنشگر محیط زیست با تأکید بر ضرورت حفظ امید و باور به امکان تغییر مناسبات قدرت اظهار کرد: مسائل محیط زیستی را نباید صرفاً از منظر محیط زیست بررسی کرد، بلکه لازم است نگاهی جامعه‌شناختی و جامع‌تر به این مسائل داشته باشیم. از همین رو در برخی نوشته‌های خود از مفهوم «کنش‌گری اکواجتماعی» استفاده می‌کنم.
به گزارش ایرنا، این نشست در مجموع بر این نکته تأکید داشت که عبور از بحران‌های محیط زیستی، تنها با هشدار دادن درباره وضعیت موجود یا ترسیم آینده‌ای نگران‌کننده امکان‌پذیر نیست، بلکه به بازشناسی ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی ایران، تقویت امید اجتماعی و شکل‌گیری شبکه‌های همکاری میان کنش‌گران نیاز دارد.
سخنان مطرح‌شده در این مراسم نشان می‌داد که حفاظت از طبیعت، علاوه بر دانش و مطالبه‌گری، به تغییر نگرش اجتماعی، مسئولیت‌پذیری جمعی و باور به امکان ایجاد تغییر نیز وابسته است؛ مسیری که بدون همراهی دانشگاه، رسانه، نهادهای مدنی و شهروندان به نتیجه نخواهد رسید.