پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای با در اختیار گرفتن اهرم بودجه، نظارت و تحقیقات کنگره، فرصتی برای مهار سیاست خارجی یک‌جانبه ترامپ و به‌ویژه بازنگری در راهبرد نظامی او در قبال ایران فراهم کرده است.
به گزارش تجارت نیوز، فارین پالسی با انتشار یادداشتی نوشت: دونالد ترامپ در دومین دوره ریاست‌جمهوری خود، به‌ویژه در عرصه سیاست خارجی، با حداکثر استفاده از اختیارات ریاست‌جمهوری و در بسیاری موارد با دور زدن کنگره عمل کرده است. از آغاز جنگ با ایران و صدور دستور حمله به قایق‌های مظنون به قاچاق مواد مخدر در نزدیکی آمریکای لاتین گرفته تا عملیاتی که به بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، انجامید، ترامپ بارها بدون کسب مجوز کنگره دست به اقدامات نظامی گسترده زده است.
فرصت تازه برای «آبی‌ها»
در بخش عمده دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ، تسلط جمهوری‌خواهان بر کنگره، ظرفیت دموکرات‌ها برای به چالش کشیدن کاخ سفید در این زمینه و بسیاری از حوزه‌های دیگر را به‌شدت محدود کرده بود. اما اکنون شرایط در آستانه تغییر است. دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه 3 نوامبر 2026 توانستند اکثریت هر دو مجلس نمایندگان و سنا را به دست آورند؛ پیروزی‌هایی که در بسیاری از رقابت‌های انتخاباتی با نتایجی دور از انتظار همراه بود. این تحول، پس از آغاز به کار کنگره جدید در ابتدای سال آینده، فرصتی برای دموکرات‌ها فراهم می‌کند تا مسیر سیاست خارجی آمریکا را در شماری از موضوعات کلیدی تغییر دهند.
دموکرات‌ها با در اختیار گرفتن ریاست کمیته‌های تخصیص بودجه در هر دو مجلس، بر تدوین لوایح سالانه مربوط به هزینه‌های نظامی و کمک‌های خارجی نظارت خواهند داشت. البته این موقعیت لزوما به معنای تحقق تمام خواسته‌های آنها نیست، اما کنترل منابع مالی، قدرت چانه‌زنی و نفوذ قابل‌توجهی در اختیارشان قرار می‌دهد. شماری از چهره‌های ارشد دموکرات در کنگره پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای اعلام کرده بودند که در صورت بازپس‌گیری اکثریت، برای کاهش بودجه جنگ ایران اقدام خواهند کرد. اکنون کنگره تحت کنترل دموکرات‌ها این امکان را خواهد داشت که از اهرم بودجه برای عملی کردن این وعده استفاده کند.
اهرم دموکرات‌ها
برایان فینوکین، مشاور ارشد گروه بین‌المللی بحران و مشاور حقوقی پیشین وزارت خارجه آمریکا، در گفت‌وگو با فارن پالیسی تاکید کرد که افزودن بندی برای ممنوعیت تامین مالی به یکی از لوایح بودجه‌ای که تصویب آن اجتناب‌ناپذیر است، موثرترین سازوکار برای وادار کردن دولت به پایان دادن به جنگ ایران یا حملات دریایی خواهد بود.
فینوکین برای توضیح این راهبرد به تجربه سال ۱۹۷۳ اشاره کرد؛ زمانی که کنگره تا آستانه تعطیلی دولت پیش رفت تا ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، را به توقف بمباران کامبوج وادار کند.
به گفته او، اگر دموکرات‌ها در کنگره جدید اراده سیاسی لازم را داشته و حاضر باشند با دولت ترامپ وارد تقابل جدی شوند، احتمالا می‌توانند هم جنگ ایران و هم حملات دریایی غیرقانونی را متوقف کنند.
کارشناسان بارها تاکید کرده‌اند که حمله به قایق‌های مظنون به قاچاق مواد مخدر، هم از منظر قوانین داخلی آمریکا و هم بر اساس حقوق بین‌الملل غیرقانونی است؛ ارزیابی‌ای که دموکرات‌های ارشد کنگره نیز با آن هم‌نظرند.
دموکرات‌ها در شرایطی کنترل کنگره را به دست می‌گیرند که بحث درباره آینده حضور و نقش‌آفرینی آمریکا در خاورمیانه نیز در واشنگتن وارد مرحله تازه‌ای شده است. بخشی از این بحث به خسارات گسترده‌ای بازمی‌گردد که پایگاه‌های آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس در جریان جنگ با ایران متحمل شده‌اند.
جاشوا شیفرینسون، استاد دانشکده سیاست‌گذاری عمومی دانشگاه مریلند و متخصص امنیت بین‌الملل، در این باره گفت: «پایگاه‌های ما در منطقه یا باید بازسازی شوند یا به مکان‌های دیگری انتقال یابند. این پایگاه‌ها در حملات ایران آسیب‌های سنگینی دیده‌اند و تصمیم‌گیری درباره آن، اساسا در حوزه تخصیص بودجه قرار می‌گیرد.»
به گفته او، دموکرات‌ها از طریق تصمیم‌گیری درباره اختصاص منابع مالی به بازسازی تاسیسات آسیب‌دیده یا انتقال آنها به مناطق دیگر، می‌توانند بر آینده حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه تاثیر بگذارند.
به همین ترتیب، روند تخصیص بودجه می‌تواند بر آینده حضور نظامی آمریکا در اروپا و سیاست واشنگتن در قبال اوکراین نیز اثرگذار باشد. دموکرات‌ها به‌شدت با برنامه‌های دولت ترامپ برای کاهش حضور نظامی آمریکا در اروپا مخالفت کرده‌اند و از حمایت ناکافی کاخ سفید از کی‌یف و تلاش‌های اخیر برای کاهش فشارهای اقتصادی بر مسکو در جریان جنگ روسیه و اوکراین خشمگین هستند. همانند جنگ ایران و حملات دریایی، انتظار می‌رود دموکرات‌ها از بودجه به‌عنوان اهرمی برای به چالش کشیدن ترامپ در این دو موضوع استفاده کنند.
آنها همچنین پیش‌تر اعلام کرده بودند که بازپس‌گیری اکثریت کنگره می‌تواند روند تصویب بسته‌های جدید کمک به اوکراین را تسریع کند؛ کمک‌هایی که در گذشته عموما از حمایت دوحزبی برخوردار بوده‌اند.
چالش‌های پیش رو
با این حال، کنگره جدید همچنان برای مقابله با ترامپ با محدودیت‌های قابل‌توجهی روبه‌رو خواهد بود. رئیس‌جمهور آمریکا نیز وعده داده که صرف‌نظر از نتایج انتخابات، برنامه‌های خود را پیش خواهد برد. ترامپ احتمالا همچنان به‌شدت به صدور فرمان‌های اجرایی متکی خواهد بود؛ رویکردی که حتی در دوره تسلط جمهوری‌خواهان بر کنگره نیز دنبال کرده است. او همچنین اعلام کرده که لوایح مورد مخالفتش را وتو خواهد کرد.
با توجه به شکاف عمیق سیاسی در آمریکا، بعید است دموکرات‌ها بتوانند حمایت جمهوری‌خواهان را برای بی‌اثر کردن وتوی رئیس‌جمهور جلب کنند؛ اقدامی که به رای دوسوم اعضای هر دو مجلس نیاز دارد.
با وجود این محدودیت‌ها، دموکرات‌ها ابزارهای دیگری نیز برای تاثیرگذاری بر سیاست خارجی آمریکا در اختیار خواهند داشت. یکی از مهم‌ترین این ابزارها، اعمال نظارت و تحقیق درباره عملکرد دولت است. پیروزی‌های انتخاباتی اخیر به آنها امکان می‌دهد کنترل کمیته‌های قدرتمند کنگره را در دست بگیرند؛ کمیته‌هایی که اختیار آغاز تحقیقات، برگزاری جلسات استماع و صدور احضاریه را دارند.
شیفرینسون معتقد است دموکرات‌ها می‌توانند و باید از اختیارات نظارتی کمیته‌های تحت کنترل خود برای برگزاری جلسات استماع درباره موضوعات مختلف، از نحوه مدیریت جنگ ایران گرفته تا نفوذ خارجی بر سیاست‌های آمریکا، استفاده کنند. این تحقیقات می‌تواند فساد احتمالی در خانواده ترامپ یا معاملات خارجی مشکوک را نیز دربر بگیرد.
به گفته او، انتظار می‌رود در کنگره جدید تحقیقات گسترده‌ای درباره ابعاد مختلف سیاست خارجی دولت ترامپ انجام شود.
آزمون تازه ترامپ
دموکرات‌ها پیش‌تر ترامپ را متهم کرده‌اند که از اختیارات ریاست‌جمهوری برای تسهیل توافق‌هایی با دولت‌های خارجی استفاده می‌کند که منافع اقتصادی خانواده و فعالیت‌های تجاری او را تامین می‌کنند. فینوکین معتقد است این موضوع به یکی از محورهای اصلی نظارت و تحقیق در مجلس نمایندگان و احتمالا سنا تبدیل خواهد شد.
به گفته او، دموکرات‌ها با ارسال نامه‌هایی به دولت، به‌طور غیرمستقیم نشان داده‌اند که قصد دارند این پرونده‌ها را در آینده پیگیری کنند. مناسبات دولت ترامپ با ونزوئلا، به‌ویژه در حوزه نفت، نیز احتمالا یکی از موضوعات اصلی تحقیقات گسترده دموکرات‌ها خواهد بود.
رابرت گارسیا، نماینده دموکرات که قرار است ریاست کمیته نظارت مجلس نمایندگان را بر عهده بگیرد، وعده داده اتهامات مربوط به تخلفات خانواده ترامپ را بررسی کند. او شامگاه سه‌شنبه نیز در هشداری صریح خطاب به خانواده رئیس‌جمهور گفت: «وکیل بگیرید».
علاوه بر این، دموکرات‌های سنا می‌توانند از اکثریت خود برای جلوگیری از تایید یا به تعویق انداختن انتصاب نامزدهای دولت در حوزه امنیت ملی استفاده کنند؛ به‌ویژه افرادی که آنها را فاقد صلاحیت لازم برای تصدی مسئولیت‌های پیشنهادی می‌دانند. این ابزار همچنین می‌تواند برای کشاندن دولت ترامپ به میز مذاکره درباره موضوعات دیگر به کار گرفته شود.
نشانه‌هایی نیز وجود دارد که دموکرات‌ها از اختیارات نظارتی جدید خود برای پیگیری روند استیضاح برخی مقام‌های دولت استفاده کنند. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، یکی از گزینه‌های احتمالی برای قرار گرفتن در کانون این اقدامات است. دموکرات‌ها بارها خواستار ارائه توضیحات بیشتر درباره تصمیم‌ها و ناکامی‌های دولت در ارتباط با جنگ ایران شده‌اند.
برگزاری جلسات استماع درباره این جنگ، دولت ترامپ و به‌طور کلی حزب جمهوری‌خواه را در معرض فشار سیاسی قرار خواهد داد و به دموکرات‌ها امکان می‌دهد موضوع ایران را به یکی از محورهای انتقادی خود در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ تبدیل کنند.
تغییر راهبرد ترامپ در ارتباط با ایران!
از سوی دیگر، این احتمال وجود دارد که دموکرات‌ها بتوانند در موضوعاتی مانند جنگ ایران، شماری از جمهوری‌خواهان کنگره را نیز با خود همراه کنند؛ به‌ویژه با توجه به تاثیر انکارناپذیر این جنگ بر نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای. ترامپ خود اذعان کرده که جنگ ایران یکی از عوامل شکست جمهوری‌خواهان بوده است.
دموکرات‌ها همچنین می‌توانند از اختیارات جدید خود در کنگره برای پیشبرد اصلاحات قانونی استفاده کنند؛ اصلاحاتی که هدف آنها محدود کردن امکان اقدام یک‌جانبه رویای جمهور آینده در عرصه سیاست خارجی، مشابه آنچه ترامپ انجام داده، خواهد بود. اگرچه احتمال وتوی چنین طرح‌هایی از سوی ترامپ وجود دارد، اما این اقدامات می‌توانند زمینه‌ساز تغییرات ساختاری در دولت‌های بعدی شوند.
فینوکین در پایان با اشاره به افزایش حساسیت افکار عمومی آمریکا نسبت به اختیارات جنگی رئیس‌جمهور گفت: «از نظر اهمیت سیاسی موضوع اختیارات جنگی، اکنون در نقطه‌ای قرار داریم که در چند نسل گذشته کم‌سابقه بوده است؛ زیرا مردم آمریکا پیامدهای تصمیم رئیس‌جمهور برای ورود غیرقانونی به جنگ را در زندگی خود احساس می‌کنند.» او افزود که قانون اختیارات جنگی مصوب ۱۹۷۳، متاسفانه نتوانست مانع ورود ترامپ به ماجراجویی نظامی در ایران شود و دموکرات‌ها باید از همین حالا زمینه اصلاحات ساختاری را برای جلوگیری از تکرار چنین فاجعه‌ای فراهم کنند.