از «بر باد رفته» تا «اتوبوسی به نام هوس»؛ نگاهی به ۱۰ فیلم برتر ویوین لی، بازیگر برنده دو جایزه اسکار، و ماندگارترین نقشآفرینیهای او.
ویوین لی از جمله بازیگرانی است که با وجود کارنامه سینمایی نسبتا کوتاه، نامش برای همیشه در تاریخ سینما ماندگار شده است. او که دو بار جایزه اسکار بهترین بازیگر زن را دریافت کرد، پیش از مرگ زودهنگامش در سال ۱۹۶۷ و در ۵۳ سالگی، تنها در تعداد محدودی فیلم بازی کرد؛ اما چندین اثر از همین فعالیت سینمایی نسبتا محدود، به آثار کلاسیک سینما تبدیل شدهاند. در این مطلب نگاهی داریم به ۱۰ فیلم برجسته کارنامه او که از رتبه دهم تا نخست، بر اساس جایگاهشان در این فهرست رتبهبندی شده است.
لی که در هند تحت استعمار بریتانیا به دنیا آمده بود، فعالیت هنری خود را با حضور در نمایشهای صحنهای و آثار سینمایی در انگلستان دنبال کرد. او در این دوران در چندین نمایش تئاتری حضور یافت و حتی در اجرایی از نمایشنامه «هملت» (Hamlet) در کنار همسرش، لارنس الیویه، روی صحنه رفت. لی در این نمایش نقش اوفلیا، دختری گرفتار آشفتگیهای روانی، را بازی میکرد؛ نقشی که از بعضی جهات یادآور سرنوشت تلخ او در سالهای بعد بود.
اما شهرت جهانی لی زمانی رقم خورد که نقش اسکارلت اوهارا را در اقتباس عظیم دیوید او. سلزنیک از رمان پرفروش مارگارت میچل، یعنی «بربادرفته» (Gone with the Wind)، محصول ۱۹۳۹، به دست آورد. انتخاب او برای این نقش از ابتدا قطعی به نظر نمیرسید. لی در آن زمان بازیگری چندان شناختهشده به شمار نمیرفت و گزینههای مطرح دیگری برای ایفای نقش دختر سرسخت و جاهطلب جنوب آمریکا وجود داشتند؛ زنی که دل در گرو مردی متاهل به نام اشلی ویلکس با بازی لسلی هاوارد دارد، اما با رت باتلر با بازی کلارک گیبل ازدواج میکند. داستان فیلم در دوران جنگ داخلی آمریکا میگذرد و انتخاب بازیگر نقش اصلی آن اهمیت فراوانی داشت.
با این حال، لی توانست بر رقبای سرشناسی چون بتی دیویس، کلودت کولبرت، جوآن کراوفورد، لوسیل بال و کاترین هپبورن غلبه کند و سرانجام این نقش را به دست آورد. نتیجه نیز فراتر از انتظار بود: او برای بازی در این فیلم نخستین جایزه اسکار بهترین بازیگر زن خود را دریافت کرد.
لی در دهه ۱۹۴۰ به دلیل ابتلا به اختلال دوقطبی و دورههای طولانی بیماری، فعالیت سینمایی چندان پررنگی نداشت و گاهی برای مدتی از بازیگری فاصله میگرفت. با این حال، در سال ۱۹۵۱ با بازی در نقش بلانش دوبوا در «اتوبوسی به نام هوس» (A Streetcar Named Desire) ساخته الیا کازان، بازگشتی درخشان به سینما داشت. او در این فیلم نقش زنی حساس و پریشاناحوال را بازی میکند که میکوشد از گذشتهای تلخ و رسواکننده فاصله بگیرد. لی برای نسخه سینمایی این نمایشنامه جنجالی نوشته تنسی ویلیامز، جایگزین جسیکا تندی شد و در کنار بازیگران نسخه اصلی تئاتر، از جمله مارلون براندو، کیم هانتر و کارل مالدن، مقابل دوربین رفت. این نقش دومین اسکار بهترین بازیگر زن را برای او به ارمغان آورد و جایزه بفتا و نامزدی گلدن گلوب را نیز برایش به همراه داشت.
اگرچه لی مدتی در سینما کم کار بود، هیچگاه از دنیای تئاتر فاصله نگرفت. او در سال ۱۹۶۳ برای بازی در نمایش موزیکال «توارچ» (Tovarich) جایزه تونی بهترین بازیگر زن در یک نمایش موزیکال را دریافت کرد. همچنین در چندین نمایش به کارگردانی لارنس الیویه حضور یافت که از میان آنها میتوان به «پوست دندانهای ما» (The Skin of Our Teeth) نوشته تورنتون وایلدر و نمایشنامه «ریچارد سوم» (Richard III) اثر ویلیام شکسپیر اشاره کرد.
در ادامه، ۱۰ فیلم شاخص کارنامه ویوین لی را مرور میکنیم؛ آثاری که اگرچه تنها دو مورد از آنها برای او جایزه اسکار به همراه داشتند، همگی فرصت مناسبی برای تماشای تواناییهای بازیگری یکی از چهرههای ماندگار سینمای کلاسیک فراهم میکنند.
۱۰. یک یانکی در آکسفورد (A Yank at Oxford)
- سال اکران: ۱۹۳۸
- کارگردان: جک کانوی
- بازیگران: رابرت تیلور، لیونل باریمور، مورین اوسالیوان، ویوین لی، ادموند گون
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۶.۵ از ۱۰
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۴۹ از ۱۰۰
یکی از نخستین حضورهای سینمایی ویوین لی را میتوان در این کمدی دلنشین و سرگرمکننده دید؛ فیلمی درباره دانشجوی آمریکایی جوانی به نام لی با بازی رابرت تیلور که برای تحصیل راهی دانشگاه آکسفورد میشود و تلاش میکند خود را به دانشجویان و استادان سختگیر و متکبر انگلیسی ثابت کند. ویوین لی در این فیلم نقش السا کراداک، نوعروسی جوان را بر عهده دارد که با دانشجوی تازهوارد و چند تن دیگر از دانشجویان آشنا و دوست میشود.
نکته جالب درباره حضور لی در این فیلم، تردید اولیه لوئیس بی. مایر، رئیس استودیوی مترو گلدوین مایر (MGM)، برای انتخاب او بود. مایر در ابتدا تمایلی به استخدام این بازیگر تقریبا ناشناخته نداشت، اما در نهایت برای صرفهجویی در هزینهها و جلوگیری از انتقال بازیگری دیگر به انگلستان، تصمیم گرفت به لی فرصت بدهد. خوشبختانه این تصمیم به سود فیلم تمام شد؛ چرا که حضور او یکی از معدود نقاط قوت اثری است که در مجموع، داستانی قابل پیشبینی و کمفرازونشیب دارد. لی در همین فرصت کوتاه نیز نشان میدهد که حتی در نخستین تجربههای سینماییاش از جذابیت و توانایی قابلتوجهی برخوردار بوده است.
۹. پیادهروهای لندن (Sidewalks of London)
- سال اکران: ۱۹۳۸
- کارگردان: تیم ولان
- بازیگران: چارلز لاتن، ویوین لی، رکس هریسون
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۶.۹ از ۱۰
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۶۴ از ۱۰۰
ویوین لی در «پیادهروهای لندن» نقش یک جیببر خیابانی را بازی میکند که تحت سرپرستی هنرمندی دورهگرد و درمانده، با بازی چارلز لاتن، قرار میگیرد. این هنرمند که برای گذران زندگی در خیابانها برنامه اجرا میکند، دختر جوان را نیز وارد گروه نمایشی خود میکند تا او را از دردسرها و گرفتاریهای زندگی خیابانی دور نگه دارد. اما اوضاع زمانی تغییر میکند که استعداد دختر توجه آهنگسازی سرشناس، با بازی رکس هریسون، را به خود جلب میکند. دختر نیز پس از پیدا کردن فرصتی برای پیشرفت و شهرت، هنرمند دورهگرد را کنار میگذارد.
«پیادهروهای لندن» برخلاف ظاهر ساده و فضای خیابانیاش، داستانی بهطرز غافلگیرکنندهای تلخ درباره بهای شهرت و جاهطلبی است؛ روایتی که نشان میدهد برخی آدمها برای رسیدن به موفقیت حاضرند چه چیزهایی را قربانی کنند. فیلم بیش از هر چیز از حضور موثر دو بازیگر اصلی خود سود میبرد و تواناییهای لاتن و لی، به داستانی که میتوانست به اثری معمولی تبدیل شود، جان میبخشد. این فیلم با عنوان «خیابان سنت مارتین» (St. Martin’s Lane) نیز اکران شده است.
۸. سزار و کلئوپاترا (Caesar and Cleopatra)
- سال اکران: ۱۹۴۵
- کارگردان: گابریل پاسکال
- بازیگران: کلود رینس، ویوین لی، استوارت گرانجر، فلورا رابسون، فرانسیس ال سالیوان، سسیل پارکر، آنتونی هاروی، مایکل رنی
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۶.۲ از ۱۰
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۸۰ از ۱۰۰
اقتباس پرهزینه و باشکوه گابریل پاسکال از نمایشنامه تاریخی جورج برنارد شاو، با وجود جاهطلبیهای فراوان، در گیشه شکست سنگینی خورد؛ شکستی که تا آستانه نابودی حرفه تهیهکنندگی پاسکال پیش رفت. او علاوه بر تهیهکنندگی، کارگردانی فیلم را نیز بر عهده داشت. «سزار و کلئوپاترا» (Caesar and Cleopatra) را میتوان اثری حماسی با حالوهوای فیلمهای تاریخی و ماجراجویانه دانست که در آن، کلئوپاترای جوان با بازی ویوین لی، زیر نظر امپراتور سالخورده روم، ژولیوس سزار، با بازی کلود رینس، بهتدریج به بلوغ سیاسی و شخصیتی میرسد.
ریتم کند و کشدار فیلم ممکن است در بخشهایی تماشاگر را خسته کند، اما بازیگران با حضور قدرتمند خود اجازه نمیدهند اثر کاملا از نفس بیفتد. بازیها حالوهوایی تئاتری و پرشور دارند و فیلمبرداری رنگی و چشمنواز تکنیکالر نیز از مهمترین امتیازهای بصری آن به شمار میرود. اگرچه «سزار و کلئوپاترا» در زمان اکران نتوانست انتظارات تجاری سازندگانش را برآورده کند، همچنان نمونهای قابلتوجه از تلاش سینمای آن دوران برای بازآفرینی شکوه جهان باستان است.
۷. آنا کارنینا (Anna Karenina)

- سال اکران: ۱۹۴۸
- کارگردان: ژولین دوویویه
- بازیگران: ویوین لی، رالف ریچاردسون، مایکل گاف، هلن هی، جان لانگدن، مایکل مدوین
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۶.۶ از ۱۰
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۵۹ از ۱۰۰
رمان مشهور لئو تولستوی، «آنا کارنینا»، بارها به سینما راه یافته و بازیگران مختلفی از جمله گرتا گاربو و کیرا نایتلی نقش شخصیت اصلی آن را ایفا کردهاند. تعدد این اقتباسها گاهی باعث میشود قدرت و عمق رمان اصلی زیر سایه برداشتهای سینمایی مختلف قرار بگیرد. با این حال، نسخه سال ۱۹۴۸ به کارگردانی فیلمساز فرانسوی، ژولین دوویویه، یکی از اقتباسهای مهم و نسبتا وفادار به اثر تولستوی است.
ویوین لی در این فیلم نقش آنا کارنینا، زن متاهل و اشرافزاده روسی را بازی میکند که زندگی مشترکش با مردی سرد و ملالآور به نام الکسی کارنین، با بازی رالف ریچاردسون، او را به سوی رابطهای عاشقانه با افسر جذاب ارتش، ورونسکی، با بازی کیرون مور، سوق میدهد. این رابطه بهتدریج زندگی آنا را دستخوش تغییر میکند و او را در مسیری تراژیک قرار میدهد.
این نسخه از «آنا کارنینا» در مقایسه با اقتباس مشهور گرتا گاربو کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ با این حال، از نظر کارگردانی، فضاسازی و کیفیت بازیها اثری خوشساخت به شمار میرود. ویوین لی نیز با ظرافت و تسلطی چشمگیر، پیچیدگیهای عاطفی زنی را به تصویر میکشد که میان خواستههای شخصی، محدودیتهای اجتماعی و پیامدهای انتخابهایش گرفتار شده است.
۶. بهار رمی خانم استون (The Roman Spring of Mrs. Stone)
- سال اکران: ۱۹۶۱
- کارگردان: خوزه کوئینترو
- بازیگران: ویوین لی، وارن بیتی، لوته لنیا، جیل سنت جان، کورال براون
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۶.۴ از ۱۰
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: –
آثار تنسی ویلیامز نقش مهمی در شکلگیری برخی از بهترین بازیهای دوران حرفهای ویوین لی داشتند. او پس از موفقیت چشمگیر در اقتباس سینمایی «اتوبوسی به نام هوس» و دریافت جایزه اسکار برای آن، بار دیگر در فیلمی بر اساس یکی از آثار این نمایشنامهنویس مشهور ظاهر شد؛ این بار در اقتباس از نخستین رمان ویلیامز.
«بهار رمی خانم استون» به کارگردانی خوزه کوئینترو، داستان بازیگر سینمایی سالخوردهای را روایت میکند که پس از مرگ ناگهانی همسرش راهی رم میشود. او در این شهر با مردی جوانتر به نام پائولو، با بازی وارن بیتی در یکی از نخستین نقشهای سینماییاش، آشنا میشود و رابطهای عاشقانه میان آنها شکل میگیرد. خانم استون که دوران اوج شهرت و زیبایی خود را پشت سر گذاشته، در این رابطه میکوشد بار دیگر شور و احساس ازدسترفته زندگیاش را تجربه کند.
فیلم با تمرکز بر تنهایی، گذر زمان و اضطراب ناشی از ازدسترفتن جوانی، تصویری تلخ از زنی ارائه میدهد که هنوز نمیخواهد پایان دوران درخشش خود را بپذیرد. لوته لنیا نیز برای بازی در نقش کنتسی که خانم استون را با معشوق جوانش آشنا میکند، نامزد جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل زن شد. حضور ویوین لی در مرکز این درام، بار دیگر توانایی او را در ایفای نقش شخصیتهای آسیبپذیر و گرفتار بحرانهای درونی به نمایش میگذارد.
۵. پل واترلو (Waterloo Bridge)

- سال اکران: ۱۹۴۰
- کارگردان: مروین لیروی
- بازیگران: رابرت تیلور، ویوین لی، لوسیل واتسون، ویرجینیا فیلد، ماریا اوسپنسکایا، سی اوبری اسمیت، اثل گریفیس، جانت والدو
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۷ از ۱۰
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۸۳ از ۱۰۰
نمایشنامه تلخ و احساسبرانگیز رابرت ای شروود در اقتباس سینمایی مروین لیروی به اثری تاثیرگذار تبدیل شده است. کارگردانی حساس و حسابشده لیروی در کنار بازیهای طبیعی و باورپذیر ویوین لی و رابرت تیلور، از مهمترین عوامل موفقیت فیلم هستند. اگرچه داستان برای عبور از محدودیتهای سانسور سینمای آن دوران تا اندازهای تعدیل شده، اما همچنان بخش مهمی از تلخی و بار عاطفی اثر اصلی را حفظ کرده است.
داستان فیلم در دوران جنگ جهانی اول میگذرد و درباره میرا لستر، بالرین جوانی با بازی ویوین لی است که عاشق افسر ارتش بریتانیا، روی کرونین، با بازی رابرت تیلور، میشود. رابطه این دو در شرایطی شکل میگیرد که جنگ سایه سنگین خود را بر زندگی مردم انداخته است. اما زمانی که مایرا تصور میکند معشوقش در میدان نبرد کشته شده، زندگیاش بهکلی دگرگون میشود. او که دیگر امیدی به آینده ندارد، حرفه درخشان خود را کنار میگذارد و برای تامین معاش به تنفروشی روی میآورد. سرانجام نیز بازی تلخ سرنوشت، او را به خودکشی سوق میدهد؛ پایانی تراژیک که با الزامات سختگیرانه نظام سانسور هالیوود در آن دوران نیز ارتباط داشت.
«پل واترلو» از نظر احساسی یکی از تاثیرگذارترین آثار کارنامه ویوین لی است. بازی او در نقش زنی که در فاصلهای کوتاه از عشق و امید به ناامیدی و فروپاشی میرسد، از نقاط قوت اصلی فیلم محسوب میشود. فیلم در بخشهای بهترین فیلمبرداری و بهترین موسیقی متن نامزد دریافت جایزه اسکار شد، اما لی برخلاف انتظار، تنها یک سال پس از دریافت اسکار برای «بر باد رفته»، از نامزدی در بخش بهترین بازیگر زن بازماند.
۴. کشتی احمقها (Ship of Fools)
- سال اکران: ۱۹۶۵
- کارگردان: استنلی کریمر
- بازیگران: ویوین لی، سیمون سینیوره، لی ماروین، خوزه فرر، اسکار ورنر، جورج سگال
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷ از ۱۰
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۵۹ از ۱۰۰
«کشتی احمقها» آخرین حضور سینمایی ویوین لی و یکی از پرستارهترین فیلمهای کارنامه اوست. این درام حماسی به کارگردانی استنلی کریمر را میتوان نسخهای دریایی از «گراند هتل» دانست؛ فیلمی که بهجای تمرکز بر ساکنان یک هتل، زندگی گروهی از مسافران یک کشتی اقیانوسپیما را دنبال میکند. داستان در سال ۱۹۳۳ و در آستانه قدرتگیری نازیها در اروپا میگذرد. کشتی از مکزیک به مقصد آلمان حرکت میکند و مسافران آن، هرکدام با گذشته، مشکلات و رازهای شخصی خود، در این سفر طولانی با یکدیگر روبهرو میشوند.
در میان شخصیتهای متعدد فیلم، زنی مطلقه و سالخورده با بازی ویوین لی حضور دارد که دوران جوانی و روزهای اوج زندگیاش را پشت سر گذاشته است. اسکار ورنر در نقش پزشک کشتی، لی ماروین در نقش بازیکن بیسبال عیاش و خوشگذران، سیمون سینیوره در نقش یک فعال سیاسی اسپانیایی و مایکل دان در نقش مردی کوتاهقامت، از دیگر شخصیتهای مهم داستان هستند. هرکدام از این مسافران نماینده بخشی از جامعهای هستند که در آستانه یکی از تاریکترین دورههای تاریخ اروپا قرار دارد.
کریمر در این فیلم نیز به سراغ موضوعات اجتماعی و اخلاقی مورد علاقه خود میرود. نتیجه، اثری ملودراماتیک و پرکشش است که گاهی بیش از اندازه احساساتی و موعظهگر به نظر میرسد، اما همچنان جذابیت روایی خود را حفظ میکند. «کشتی احمقها» در بخشهای بهترین فیلمبرداری و بهترین طراحی صحنه جایزه اسکار گرفت و در بخش بهترین فیلم نیز نامزد شد. برای ویوین لی، این فیلم پایانی باشکوه بر فعالیت سینمایی بود؛ پایانی که بار دیگر توانایی او را در جان بخشیدن به شخصیتهای پیچیده و آسیبدیده نشان داد.
۳. آن خانم همیلتون (That Hamilton Woman)
- سال اکران: ۱۹۴۱
- کارگردان: الکساندر کوردا
- بازیگران: لارنس الیویه، ویوین لی، سارا آلگود، گلادیس کوپر، هنری ویلکاکسن، هدر آنجل
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۲ از ۱۰
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۱۰۰ از ۱۰۰
ویوین لی در طول زندگی حرفهای خود تنها در سه فیلم در کنار همسرش، لارنس الیویه، بازی کرد و «آن خانم همیلتون» بهترین و درخشانترین همکاری سینمایی این زوج به شمار میرود. این درام عاشقانه تاریخی به کارگردانی الکساندر کوردا، در دوران جنگهای ناپلئونی میگذرد و داستان واقعی رابطه جنجالی دریاسالار بریتانیایی، لرد هوریشیو نلسون، با اما همیلتون، زنی زیبا و مشهور که پیشتر در محافل اشرافی و سالنهای رقص رفتوآمد داشت، را روایت میکند.
الیویه در نقش نلسون ظاهر میشود و لی نقش اما همیلتون را بر عهده دارد؛ زنی که رابطه عاشقانهاش با این فرمانده نظامی، به یکی از رسواییهای مشهور تاریخ بریتانیا تبدیل شد. فیلم با تکیه بر شیمی طبیعی میان دو بازیگر اصلی، داستان عشقی پرشور را به تصویر میکشد که در پسزمینهای از جنگ، سیاست و تحولات تاریخی شکل گرفته است.
تماشای لی و الیویه در این فیلم، بهویژه با توجه به سرنوشت تلخی که بعدها در زندگی شخصی و حرفهای هر دو رقم خورد، تاثیر عاطفی بیشتری دارد. آنها در این اثر جوان، عاشق و سرشار از انرژی به نظر میرسند و همین موضوع بر تاثیرگذاری رابطه میان شخصیتهایشان میافزاید. نکته جالب دیگر درباره فیلم این است که وینستون چرچیل، نخستوزیر وقت بریتانیا، از طرفداران پروپاقرص آن بود و گفته میشود بیش از ۸۰ بار به تماشای «آن خانم همیلتون» نشست. این میزان علاقه برای فیلمی که در میانه جنگ جهانی دوم ساخته شده، نکته قابلتوجهی است.
۲. اتوبوسی به نام هوس (A Streetcar Named Desire)
- سال اکران: ۱۹۵۱
- کارگردان: الیا کازان
- بازیگران: ویوین لی، مارلون براندو، کیم هانتر، کارل مالدن، رودی باند
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۹ از ۱۰
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۹۷ از ۱۰۰
اقتباس سینمایی الیا کازان از نمایشنامه جنجالی و ساختارشکن تنسی ویلیامز، چنان از تنش، التهاب و حرارت عاطفی سرشار است که تماشای آن حتی پس از گذشت چندین دهه همچنان تجربهای تکاندهنده به شمار میرود. کازان که کارگردانی نسخه اصلی نمایش را نیز بر عهده داشت، با انتقال اثر به سینما توانست فضای خفقانآور و روابط پیچیده شخصیتها را با قدرتی کمنظیر بازآفرینی کند.
ویوین لی در این فیلم نقش بلانش دوبوا را بازی میکند؛ زنی از خانوادهای اشرافی و رو به زوال در جنوب آمریکا که پس از ازدستدادن موقعیت اجتماعی و گرفتارشدن در گذشتهای تلخ، برای شروع دوباره زندگی به آپارتمان خواهرش استلا، با بازی کیم هانتر، در نیواورلئان میرود. اما حضور او در خانه خواهرش، خیلی زود به تقابل با استنلی کوالسکی، همسر خشن و سلطهجوی استلا با بازی مارلون براندو، منجر میشود. بلانش تلاش میکند با پناهبردن به رابطهای تازه با میچ، دوست استنلی با بازی کارل مالدن، زندگی خود را از نو بسازد، اما گذشته رهایش نمیکند و بهتدریج همهچیز از کنترل خارج میشود.
لی در نقش بلانش، تصویری فراموشنشدنی از زنی شکننده، حساس و گرفتار آشفتگیهای روانی ارائه میدهد؛ زنی که برای فرار از واقعیت، به خیالپردازی و انکار پناه میبرد. در مقابل، براندو با بازی فیزیکی و خشن خود، شخصیتی کاملا متضاد میسازد. تقابل این دو بازیگر یکی از مهمترین نقاط قوت فیلم است و به آن نیرویی دراماتیک میبخشد که تا مدتها در ذهن تماشاگر باقی میماند.
ویوین لی برای این نقش دومین جایزه اسکار بهترین بازیگر زن خود را دریافت کرد. کیم هانتر نیز برنده اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل زن شد و کارل مالدن جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را به دست آورد. فیلم از نظر بصری نیز اثری برجسته است؛ طراحی صحنه جورج جیمز هاپکینز جایزه اسکار گرفت و فیلمبرداری اکسپرسیونیستی هری استرادلینگ پدر به شکلگیری فضای پرتنش و روانشناختی آن کمک شایانی کرد. با این همه، آنچه بیش از هر عامل دیگری «اتوبوسی به نام هوس» را به اثری ماندگار تبدیل میکند، بازیهای درخشان و بهخصوص هنرنمایی خیرهکننده ویوین لی است.
۱. بر باد رفته (Gone with the Wind)
- سال اکران: ۱۹۳۹
- کارگردان: ویکتور فلمینگ
- بازیگران: کلارک گیبل، ویوین لی، لسلی هاوارد، اولیویا دی هاویلند
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۸.۲ از ۱۰
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۹۰ از ۱۰۰
«بر باد رفته» جایگاهی دوگانه و تا اندازهای بحثبرانگیز در تاریخ سینما دارد. از یک سو، این فیلم نمونهای درخشان از توانایی هالیوود کلاسیک در ساخت آثار عظیم و تماشایی است؛ روایتی پر از جزئیات که نزدیک به چهار ساعت تماشاگر را با خود همراه میکند و از نظر داستانگویی، طراحی صحنه و ابعاد تولید، یکی از شاخصترین فیلمهای دوران خود به شمار میرود. از سوی دیگر، تصویری که فیلم از جنوب قدیم آمریکا ارائه میدهد و آن را به سرزمینی آرمانی و باشکوه شبیه میکند، واقعیت تلخ و غیرانسانی بردهداری را نادیده میگیرد. هرچند شخصیت مامی با بازی هتی مکدنیل، نخستین بازیگر سیاهپوستی که جایزه اسکار دریافت کرد، تا اندازهای از این تصویرسازی یکسویه فاصله میگیرد و شخصیتی برخوردار از عقلانیت و انسانیت دارد.
با وجود این انتقادها، آنچه بیش از هر چیز باعث ماندگاری «بر باد رفته» شده، بازی فراموشنشدنی ویوین لی در نقش اسکارلت اوهارا است. او نقش دختر سرسخت و جاهطلب صاحب یک مزرعه در آتلانتا را بازی میکند؛ زنی که حاضر نیست اجازه دهد حتی جنگ داخلی آمریکا زندگی و آرزوهایش را نابود کند. اسکارلت در تمام طول داستان شخصیتی مستقل، مغرور و سازشناپذیر دارد و برای رسیدن به خواستههایش حاضر است بارها قواعد پذیرفتهشده جامعه را زیر پا بگذارد.
او دل در گرو اشلی ویلکس، با بازی لسلی هاوارد، دارد؛ مردی که با دخترعمویش ملانی، با بازی اولیویا دی هاویلند، ازدواج کرده است. با این حال، اسکارلت در ادامه با رت باتلر، مردی جذاب و جسور با بازی کلارک گیبل، ازدواج میکند و رابطه پرتنش و پرشور این دو به یکی از مشهورترین عاشقانههای تاریخ سینما تبدیل میشود. رابطهای سرشار از کشمکش، غرور، سوءتفاهم و احساسات متناقض که سرانجام یکی از ماندگارترین دیالوگهای تاریخ سینما را رقم میزند: «راستش را بخواهی عزیزم، برایم ذرهای اهمیت ندارد.»
اسکارلت اوهارا، با وجود قرارگرفتن در بستر تاریخی دهه ۱۸۶۰، بیش از آنکه به زنان سنتی زمان خود شباهت داشته باشد، شخصیتی مدرن و متعلق به قرن بیستم است؛ زنی بلندپرواز، جسور و سرکش که تصمیم میگیرد زندگیاش را بر اساس قواعد خودش پیش ببرد. ویوین لی با درک عمیق این تضادها، شخصیتی خلق میکند که هم میتواند خودخواه و لجوج باشد و هم در لحظاتی آسیبپذیر و عاطفی به نظر برسد. همین پیچیدگی است که اسکارلت را به شخصیتی فراتر از یک قهرمان عاشقانه معمولی تبدیل میکند.
«بر باد رفته» در زمان اکران به موفقیتی عظیم در گیشه دست یافت و در نهایت هشت جایزه اسکار، از جمله بهترین فیلم و بهترین بازیگر زن برای ویوین لی، دریافت کرد. این فیلم با وجود گذشت چندین دهه و انتقادهای جدی واردشده به نگاه تاریخی و اجتماعی آن، همچنان یکی از مهمترین آثار سینمای کلاسیک هالیوود است. در میان تمام نقشهایی که ویوین لی در طول فعالیت هنری خود ایفا کرد، اسکارلت اوهارا بیتردید مشهورترین و ماندگارترین آنهاست؛ نقشی که نام او را برای همیشه در تاریخ سینما ثبت کرد.
منبع: Gold Derby
