جنگ علیه ایران، توهم امنیت زیرساختی در خلیج فارس را فرو ریخته است؛ حمله به راس‌لفان نشان داد که با هدف قرار گرفتن تأسیسات انرژی، حتی آب آشامیدنی قطر نیز به گروگان جنگ تبدیل می‌شود. حالا دوحه برای مهار این آسیب‌پذیری، به اتصال برق ایران چشم دوخته است.
جنگ علیه ایران، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی قطر را آشکار کرده است؛ کشوری که آب آشامیدنی و برق آن به تأسیسات گازی وابسته‌اند، اکنون بیش از گذشته به اتصال شبکه برق خود به ایران به‌عنوان یک ضرورت امنیتی نگاه می‌کند.
راس‌لفان؛ نقطه تلاقی آسیب‌پذیری انرژی و آب
حملات موشکی مارس ۲۰۲۶ به شهر صنعتی راس‌لفان و آسیب دیدن زیرساخت‌های گازی قطر، بار دیگر شکنندگی الگوی امنیت انرژی در کشورهای حاشیه خلیج فارس را نمایان کرد. اهمیت این حملات فقط به خسارت واردشده به صنعت گاز قطر محدود نمی‌شود؛ در همین مجموعه صنعتی، نیروگاه برق و آب‌شیرین‌کن قطر پاور نیز فعالیت می‌کند که از حرارت توربین‌های گازی برای تبدیل آب دریا به آب آشامیدنی استفاده می‌کند.
این وابستگی متقابل، یک خطر راهبردی ایجاد می‌کند؛ اختلال در تأمین انرژی می‌تواند به‌سرعت به بحران آب تبدیل شود. در کشوری مانند قطر که بخش عمده آب آشامیدنی آن از طریق آب‌شیرین‌کن‌ها تأمین می‌شود، آسیب به تأسیسات تولید برق یا ایستگاه‌های پمپاژ می‌تواند پیامدهایی فراتر از خاموشی‌های معمول داشته باشد.
در چنین شرایطی، اتصال شبکه برق قطر به ایران دیگر صرفاً یک پروژه تجاری نیست؛ بلکه می‌تواند بخشی از راهبرد دوحه برای کاهش آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی باشد.
تهران و دوحه؛ از همکاری انرژی تا وابستگی متقابل
پروژه اتصال شبکه برق دو کشور سابقه‌ای پیش از جنگ دارد. در ژوئن ۲۰۲۵، شرکت دولتی برق و آب قطر، «کهرماء»، قرارداد ۶.۲۳ میلیون ریالی با شرکت «انرگوپروژکت انتل» برای مطالعه امکان‌سنجی این اتصال امضا کرد. یک سال بعد، عباس علی‌آبادی، وزیر نیروی ایران، از نهایی شدن مطالعات و ورود پروژه به مراحل ابتدایی اجرا خبر داد.
این همکاری در امتداد روابط انرژی دو کشور قرار می‌گیرد؛ روابطی که پیش‌تر بر میدان گازی مشترک پارس جنوبی و گنبد شمالی استوار بوده است. اکنون اتصال شبکه برق می‌تواند سطح تازه‌ای از همکاری را ایجاد کند؛ به‌گونه‌ای که دو کشور در زمان افزایش تقاضا یا بروز اختلال، امکان تبادل انرژی داشته باشند.
قطر البته از هم‌اکنون به شبکه برق شورای همکاری خلیج فارس متصل است و از این ظرفیت برای پشتیبانی اضطراری و تجارت محدود برق استفاده می‌کند. با این حال، تجربه جنگ نشان داده است که اتکا به یک مسیر تأمین یا یک سازوکار منطقه‌ای، لزوماً امنیت زیرساخت‌ها را تضمین نمی‌کند.
تناقض بزرگ؛ ایرانِ کم‌برق به دنبال صادرات انرژی
با وجود ظرفیت‌های بالقوه این پروژه، یک مانع جدی وجود دارد؛ وضعیت شکننده شبکه برق ایران. بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، اوج تقاضای برق ایران در تابستان ۲۰۲۳ حدود ۱۲ گیگاوات بیشتر از ظرفیت عرضه موجود بود. این شکاف نشان می‌دهد تهران در گرم‌ترین روزهای سال ممکن است خود با کمبود جدی برق مواجه باشد.
در واقع، ساعات اوج نیاز قطر به برق پشتیبان می‌تواند همان زمانی باشد که ایران کمترین ظرفیت مازاد را برای صادرات دارد. بنابراین، صرف احداث خط انتقال به معنای تضمین تأمین برق نیست.
تحریم‌های آمریکا نیز مانع دیگری است. تأمین مالی، بیمه، خرید تجهیزات و پرداخت هزینه تعمیرات می‌تواند تحت تأثیر محدودیت‌های تحریمی قرار گیرد. علاوه بر این، دو کشور باید درباره حجم انتقال، قیمت، زمان‌بندی و نحوه مدیریت شرایط اضطراری توافق کنند.
آزمون همکاری منطقه‌ای در سایه جنگ
اهمیت پروژه تهران و دوحه فراتر از یک اتصال فنی است. این طرح در شرایطی مطرح می‌شود که زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس بیش از گذشته در معرض پیامدهای رقابت‌های نظامی قرار گرفته‌اند. حتی یک خط انتقال برق نیز بدون ترتیبات امنیتی و تضمین‌های سیاسی، در برابر بحران‌های آینده مصون نخواهد بود.
در همین چارچوب، پیشنهاد عمان برای ایجاد سازوکار امنیتی منطقه‌ای با مشارکت ایران، عراق و کشورهای شورای همکاری اهمیت پیدا می‌کند. همکاری در حوزه برق و آب می‌تواند یکی از زمینه‌های عملی برای تبدیل گفت‌وگوهای امنیتی به ترتیبات مشترک باشد.
با این حال، مسئله اصلی برای قطر این است که آیا شبکه موجود شورای همکاری و ذخایر راهبردی آب می‌توانند در شرایط جنگی پاسخگوی نیاز کشور باشند یا خیر. اگر پاسخ منفی باشد، اتصال به ایران می‌تواند یک لایه حفاظتی تازه ایجاد کند. در نهایت، امنیت انرژی و آب در خلیج فارس بیش از هر زمان دیگری به همکاری منطقه‌ای گره خورده است؛ واقعیتی که حتی جنگ نیز نتوانسته آن را تغییر دهد.