حوزه/ حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با بیان اینکه ترس از غیر خدا موجب اختلال در قدرت تشخیص و محاسبات انسان می‌شود، گفت: مسئولانی که از دشمن می‌ترسند، توانایی‌های او را بزرگ‌تر و ظرفیت‌های خود را کوچک‌تر می‌بینند؛ ازاین‌رو باید در انتخاب مدیران، وجود روحیه ترس از دشمن مورد توجه قرار گیرد.

به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان، استاد حوزه و دانشگاه، روز دوشنبه در برنامه تلویزیونی «سمت خدا» با اشاره به آثار ترس از غیر خدا اظهار کرد: ترس، قدرت تشخیص و تفکر انسان را مختل می‌کند و باعث می‌شود مسائل را درست نبیند. این مسئله درباره مسئولان اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا اگر مدیری از دشمن بترسد، دستگاه محاسباتی او دچار خطا می‌شود، دشمن را بزرگ‌تر از واقعیت می‌بیند و توانایی‌های خود را کمتر ارزیابی می‌کند.

وی با تأکید بر ضرورت توجه به روحیه افراد در واگذاری مسئولیت‌ها افزود: باید سازوکاری برای سنجش میزان ترس افراد از دشمن وجود داشته باشد و اگر مشخص شد فردی در وجود خود ترس قابل توجهی از دشمن دارد، نباید مسئولیت‌های حساس به او سپرده شود. امام خمینی(ره) از شجاعتی بی‌نظیر برخوردار بودند و رهبر شهید نیز با شهادت خود بسیاری از حقیقت‌ها را برای مردم جهان آشکار کرد و شجاعتش مورد تحسین انسان‌های بسیاری قرار گرفت.

حجت الاسلام والمسلمین پناهیان ادامه داد: ما تاکنون کار خود را با نترسیدن از دشمن پیش برده‌ایم و هر جا عقب‌ماندگی داشته‌ایم، بخشی از آن به سیاسیونی بازمی‌گردد که ترس خفیف یا شدیدی در وجودشان داشته‌اند. باید این وضعیت را اصلاح کنیم و اجازه ندهیم ترس، مسیر تصمیم‌گیری و حرکت کشور را تحت تأثیر قرار دهد.

طمع؛ یکی از ریشه‌های ترس از دیگران

استاد حوزه و دانشگاه یکی از ریشه‌های ترس را طمع دانست و گفت: برای کاهش ترس از غیر خدا، باید امید و طمع خود را به دیگران کم کنیم و از وابستگی به آنان دست برداریم. وقتی انسان به دنبال رسیدن به منفعتی از کسی یا جلب نظر اوست، در سوی دیگر این خواسته، ترس از دست دادن آن منفعت یا از دست دادن توجه آن فرد شکل می‌گیرد. کسی که طمع دارد نظر دیگری را جلب کند، همواره نگران است که از چشم او بیفتد.

وی با اشاره به شیوه‌های تربیتی در خانواده و مدرسه بیان کرد: تشویق کردن به‌خودی‌خود ممنوع نیست، اما اگر تشویق به ابزار اصلی تربیت تبدیل شود و کودک برای دریافت پاداش و تأیید دیگران شرطی شود، ممکن است به‌تدریج در او اضطراب و ترس ایجاد کند. برای مثال، اگر دانش‌آموز همواره برای گرفتن ستاره یا تشویق معلم کاری را انجام دهد، در سنین بالاتر ممکن است تأیید همکلاسی‌ها و دیده‌شدن در جمع برایش اهمیت بیشتری پیدا کند. در این شرایط، ترس از دست دادن موقعیت و افتخاری که به دست آورده، در وجود او شکل می‌گیرد.

حجت الاسلام والمسلمین پناهیان با بیان اینکه تشویق‌های مادی، معنوی و اجتماعی می‌توانند در صورت ایجاد وابستگی، انسان را ضعیف کنند، افزود: طمع برای رسیدن به تشویق و منفعت، از یک سو و ترس از دست دادن آن از سوی دیگر، انسان را گرفتار می‌کند. اگر می‌خواهیم ترس را از وجود خود دور کنیم، باید این وابستگی‌ها را کاهش دهیم.

ترس از غیر خدا؛ تضعیف‌کننده انسان و تقویت‌کننده ظالم

وی سه پیامد مهم ترس از غیر خدا را برشمرد و گفت: نخست اینکه ترس، قدرت تشخیص و تفکر انسان را مختل می‌کند؛ دوم اینکه موجب غضب الهی می‌شود و سوم اینکه دشمن را در برابر انسان جری‌تر می‌کند. خداوند برای انسان شأن و کرامت قائل است و کسی که از غیر خدا می‌ترسد و عزت خود را زیر پا می‌گذارد، به جایگاه و شأنی که خدا برای او قرار داده آسیب می‌زند. از سوی دیگر، وقتی چند نفر از یک فرد بترسند، در عمل او را به ظالمی قدرتمندتر تبدیل می‌کنند و در تقویت ظلم او سهم دارند.

حجت الاسلام والمسلمین پناهیان با اشاره به اینکه دشمن هیچ‌گاه از قدرت مطلق برخوردار نیست، اظهار کرد: هر دشمن و تشکیلاتی نقاط ضعف و آسیب‌پذیری‌هایی دارد که ممکن است حتی خود او نیز از آنها آگاه باشد؛ اما وقتی از او بترسیم، این ضعف‌ها را نادیده می‌گیریم و او را به حمله بیشتر تشویق می‌کنیم. گاهی دشمن از روی حماقت حمله می‌کند و با ضربه‌ای جدی مواجه می‌شود، اما ترس ما می‌تواند او را برای تکرار حمله جری‌تر کند.

توکل؛ راه رهایی از ترس

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه، توکل را در نقطه مقابل ترس معرفی کرد و با تفکیک آن از شجاعت گفت: ممکن است فردی به‌صورت طبیعی شجاع باشد، اما برخورداری از چنین ویژگی‌ای برای همه آسان نیست. دین برای رهایی از ترس، راه دیگری پیش روی انسان قرار می‌دهد؛ اینکه به جای ترسیدن از دیگران، از خدا بترسد و به او پناه ببرد. انسان با توکل و ایمان به خدا می‌تواند به مرتبه‌ای از شجاعت برسد که شاید بدون این ایمان، دستیابی به آن برایش دشوار باشد.

وی با اشاره به روایتی از امام رضا(ع) درباره حقیقت توکل افزود: در این روایت، توکل به این معنا معرفی شده است که انسان بداند مخلوقات به‌خودی‌خود نمی‌توانند به او زیان یا سود برسانند و چیزی به او عطا کنند یا از او دریغ دارند. این آگاهی زمانی اثرگذار است که در باور انسان بنشیند و بتواند احساس ترس او را مدیریت کند؛ صرف دانستن یک مطلب، بدون آنکه در ذهن و رفتار انسان اثر بگذارد، کافی نیست.

حجت الاسلام والمسلمین پناهیان با تأکید بر ضرورت تمرین و یادآوری مستمر این باور گفت: انسان باید در موقعیت‌های مختلف به خود یادآوری کند که کارها به دست خداست. حتی اگر کسی وعده دهد کاری را برای ما انجام می‌دهد، باید بدانیم که او تنها وسیله است و اگر خدا بخواهد، این کار از طریق او انجام می‌شود. در موضوع درمان نیز پزشک و دارو وسیله‌اند و شفا در نهایت به اراده خداوند است.

وی همچنین دعا و ارتباط مستمر با خدا را نوعی تمرین برای تقویت توکل دانست و با استفاده از تعبیر «بازی بدون توپ» در فوتبال گفت: بازیکن فقط زمانی که توپ در اختیارش است بازی نمی‌کند، بلکه با جای‌گیری و حرکت در زمانی که توپ ندارد نیز زمینه بازی مؤثر را فراهم می‌کند. دعا و مناجات در زمان آسایش نیز چنین نقشی دارد؛ انسان نباید تنها هنگام گرفتاری به یاد خدا بیفتد، بلکه باید در روزهای آرامش نیز ارتباط خود را با پروردگار تقویت کند و همواره به خود یادآوری کند که جز خدا پناه و تکیه‌گاهی ندارد.

ترس‌های معنوی و نگرانی درباره فرزندان

حجت الاسلام والمسلمین پناهیان با اشاره به اینکه ترس‌های بی‌مورد حتی در امور معنوی نیز می‌توانند آسیب‌زا باشند، گفت: گاهی پدر و مادرها بیش از اندازه نگران وضعیت دینی فرزندان خود هستند و این نگرانی را به آنان منتقل می‌کنند. چنین رفتاری هم خود والدین را آزار می‌دهد و هم ممکن است به دین‌داری فرزندان آسیب بزند. البته این سخن به معنای بی‌تفاوتی نسبت به تربیت فرزندان نیست، بلکه باید در کنار تلاش و مراقبت، به خداوند و ظرفیت‌های خود فرزندان نیز اعتماد داشت.

وی با اشاره به توصیه‌های روایی درباره تغافل در تربیت جوانان افزود: والدین باید در برخی مسائل با بزرگواری از کنار رفتار فرزندان عبور کنند و پس از انجام وظایف تربیتی، به آنان فرصت رشد و انتخاب بدهند؛ زیرا نگرانی و کنترل بیش از اندازه ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد. همچنین نباید از خداوند نیز بی‌دلیل ترسید؛ در روایتی، امیرالمؤمنین(ع) به فردی که از ترس خدا رنگش پریده بود، یادآوری کردند که با گناه نکردن، دلیلی برای چنین ترسی وجود ندارد؛ هرچند نگرانی درباره عاقبت‌به‌خیری موضوع دیگری است.

ترس از فقر؛ حربه‌ای قدیمی برای تضعیف جامعه

این استاد حوزه و دانشگاه یکی دیگر از ترس‌های مورد سوءاستفاده دشمن را ترس از محاصره اقتصادی، فقر و مشکلات معیشتی دانست و با اشاره به تاریخ صدر اسلام اظهار کرد: منافقانی مانند عبدالله بن اُبی، مردم را از کمک مالی به اطرافیان پیامبر(ص) بازمی‌داشتند تا با قطع حمایت‌ها، یاران ایشان پراکنده شوند. در مقابل، برخی افراد مؤمن و نیکوکار با وجود برخورداری محدود مالی، به نیازمندان و فعالیت‌های دینی کمک می‌کردند.

حجت الاسلام والمسلمین پناهیان در ادامه، سه مأموریت مهم عالم دینی را آموزش دین، راهبری سیاسی و دلجویی و رسیدگی اجتماعی عنوان کرد و گفت: عالم دینی تنها کسی نیست که راه را نشان می‌دهد، بلکه باید چراغی برای جامعه باشد و در کنار آموزش و هدایت، به وضعیت اجتماعی مردم نیز توجه کند.

وی با اشاره به آیه ۲۸ سوره توبه و فرمان منع ورود مشرکان به مسجدالحرام اظهار کرد: پس از اعلام این حکم، برخی نگران وضعیت اقتصادی مکه بودند؛ زیرا این شهر محل رفت‌وآمد تجار بود و تصور می‌کردند با محدود شدن حضور مشرکان، تجارت و معیشت مردم آسیب می‌بیند. قرآن در پاسخ به این نگرانی تأکید می‌کند که اگر از فقر می‌ترسید، خداوند از فضل خود شما را بی‌نیاز خواهد کرد. این نمونه نشان می‌دهد که ترس اقتصادی همواره می‌تواند مانعی در برابر اجرای تکلیف و تصمیم درست باشد.

وی همچنین به سوره قریش اشاره کرد و گفت: این سوره از سفرهای تجاری زمستانی و تابستانی قریش یاد می‌کند و در پایان، مردم را به بندگی پروردگار این خانه فرا می‌خواند؛ همان خدایی که آنان را از گرسنگی نجات داد و امنیت بخشید. بنابراین، نباید تصور کرد که همه چیز به تجارت و مناسبات اقتصادی وابسته است و با انجام تکلیف الهی، راه‌های معیشت بسته خواهد شد.

حجت الاسلام والمسلمین پناهیان با تعمیم این موضوع به شرایط امروز کشور گفت: از ابتدای انقلاب افرادی معتقد بوده‌اند که ایران نمی‌تواند در برابر آمریکا بایستد و برای تأمین حداقل نیازهای اقتصادی باید با این کشور کنار بیاید. این نگاه ناشی از ترس و نادیده گرفتن ظرفیت‌های کشور است. آمریکا قدرت اقتصادی دارد و برای آسیب زدن به ایران تلاش می‌کند، اما اگر مسئولان با عقلانیت و اعتمادبه‌نفس مسیر تقویت توان داخلی و مقابله با فشارها را دنبال کنند، همین ظرفیت‌ها می‌تواند زمینه قدرت اقتصادی بیشتر را فراهم کند.

وی با اشاره به سخن شهید سردار قاسم سلیمانی مبنی بر اینکه ایران حرم است، تأکید کرد: مسئولانی که با محاسبات ضعیف و ترس از دشمن تصمیم می‌گیرند، نباید در جایگاه‌های حساس قرار گیرند. نباید برای دریافت منفعتی کوتاه‌مدت، عزت و توانایی‌های کشور را نادیده گرفت؛ بلکه باید با اتکا به خدا، شناخت ظرفیت‌ها و ایستادگی در برابر دشمن، مسیر پیشرفت و دستیابی به حقوق کشور را دنبال کرد.