تحریریه آوش/سه سایز تیرآهن پرکاربرد در صنعت ساختمان‌سازی طی ۳ماه تا ۵۷درصد گران شده‌اند. این افزایش قیمت در حالی است که بازار ساختمان‌سازی به رکود خورده است و هزینه اسکلت مسکن را به سمت قیمت‌های جدیدی برده است.
تیرآهن از اصلی‌ترین نهاده‌های اسکلت‌سازی و ساخت‌وساز مسکن است که قیمت آن در فاصله کوتاهی از تیر تا مهر امسال جهشی قابل توجه به خود دیده است. طبق داده‌های بازار، قیمت هر شاخه تیرآهن سایز ۱۲ از ۱۳ میلیون و ۱۸۰هزار تومان در ۲۴ تیر با افزایشی ۷ میلیون و ۵۴۷هزار تومانی یا حدود ۵۷ درصدی به ۲۰ میلیون و ۷۲۷هزار تومان در ۲۰ مهر رسیده است. تیرآهن سایز ۱۴ هم از ۱۴ میلیون و ۹۰هزار تومان به ۲۱ میلیون و ۳۰۵هزار تومان رسیده که رشدی نزدیک به ۵۱درصد دارد. تیرآهن سایز ۱۶ هم با جهش از ۱۷ میلیون و ۲۷۳هزار تومان به ۲۳ میلیون تومان، افزایشی حدود ۳۳درصدی را ثبت کرده است. این ارقام نشان می‌دهد که بازار فولاد ساختمانی در بازه‌ای ۳ماهه، وارد فاز گرانی سنگینی شده که اثر مستقیمی بر هزینه ساخت مسکن خواهد داشت. این جهش در شرایطی رخ داده که بازار مسکن و ساخت‌وساز با رکود، کاهش پروانه‌های ساختمانی، توقف یا کندی پروژه‌های نیمه‌تمام و محدودیت نقدینگی سازندگان روبه‌رو است. به زبان ساده، تیرآهن در بازاری گران شده که تقاضای واقعی برای مصرف آن ضعیف است. این پارادوکس نشان می‌دهد که عامل اصلی افزایش قیمت، احتمالا نه رونق ساخت‌وساز، بلکه فشار هزینه‌ای در زنجیره فولاد، نوسان نرخ ارز و انتظارات فروشندگان برای جبران هزینه جایگزینی موجودی است. ناگفته پیداست که نقش نوسانات ارزی، افزایش قیمت شمش و آهن‌اسفنجی و محدودیت‌های انرژی در گران‌شدن محصولات فولادی هم بی‌تاثیر نیست.
ساختمان‌سازی که بر مبنای قیمت‌های تیرماه برای تامین محصول فولادی برنامه‌ریزی کرده، اکنون برای خرید همان حجم تیرآهن باید نزدیک به ۵۰درصد هزینه بیشتری بپردازد. این افزایش می‌تواند سرعت اجرای پروژه‌ها را کم کند، شروع ساختمان‌های جدید را به تعویق بیاندازد و در نهایت بخشی از هزینه را به قیمت فروش واحد مسکونی منتقل کند. در بازار مسکنی که خود با رکود معاملات و کاهش توان خرید خانوارها دست‌وپنجه نرم می‌کند، گرانی مصالح می‌تواند چرخه عرضه را هم محدودتر کند. پرسش اصلی این است که چرا قیمت تیرآهن در بازار راکد ساخت‌وساز تا این حد جهش کرده است؟ آیا این افزایش صرفا بازتاب هزینه‌های واقعی تولید و ارز است یا بخشی از آن ناشی از رفتار احتیاطی فروشندگان و تقاضای انباشتی برای جلوگیری از خرید در قیمت‌های بالاتر است؟ بررسی روند سه سایز پرکاربرد تیرآهن در ساختمان‌سازی نشان می‌دهد که بازار فولاد ساختمانی با وجود موجودی قابل توجه و نبود گزارش رسمی از کمبود عمومی کالا، وارد منطق قیمت‌گذاری انتظاری شده است که در آن فروشندگان حاضر نیستند با نرخ‌های پایین‌تر از هزینه جایگزینی موجودی خود معامله کنند.
فرآیند گرانی این سه سایز چگونه بوده؟
تیرآهن‌های ۱۲، ۱۴ و ۱۶ در ساختمان‌های مسکونی عموما در تیرها، ستون‌ها، خرپاها و بخش‌هایی از اسکلت فلزی به کار می‌روند. هرچند در پروژه‌های اسکلت بتنی سهم تیرآهن کمتر از میلگرد است، اما در ساختمان‌های فلزی، سوله‌ها، پارکینگ‌ها و پروژه‌هایی با دهانه‌های بزرگ، این محصول نقش کلیدی دارد. جدول زیر روند قیمت این سه سایز را نشان می‌دهد:
|
سایز تیرآهن |
۲۴ تیر ۱۴۰۵ |
۲۰ مهر ۱۴۰۵ |
افزایش ریالی |
رشد درصدی |
|
12 |
۱۳,۱۸۰,۰۰۰ |
۲۰,۷۲۷,۰۰۰ |
۷,۵۴۷,۰۰۰ |
۵۷.۲ |
|
14 |
۱۴,۰۹۰,۰۰۰ |
۲۱,۳۰۵,۰۰۰ |
۷,۲۱۵,۰۰۰ |
۵۱.۲ |
|
16 |
۱۷,۲۷۳,۰۰۰ |
۲۳,۰۰۰,۰۰۰ |
۵,۷۲۷,۰۰۰ |
۳۳.۲ |
قیمت‌ها به تومان است
گرانی در این سه سایز تیرآهن یکسان نبوده؛ تیرآهن سایز ۱۲ بیشترین رشد درصدی را تجربه کرده و تیرآهن سایز ۱۶ کمترین میزان افزایش را داشته است. این تفاوت می‌تواند ناشی از تفاوت در وزن هر شاخه، میزان عرضه هر سایز، تقاضای پروژه‌ای و رفتار قیمت‌گذاری تولیدکنندگان باشد. با این حال، جهت حرکت بازار در هر سه سایز صعودی است.
گرانی در بازار راکد
این گرانی شدید در شرایطی رخ داده که تقاضای واقعی ساخت‌وساز ضعیف است. کاهش صدور پروانه ساختمانی، افزایش تعداد پروژه‌های نیمه‌تمام، محدودیت نقدینگی سازندگان و رکود معاملات مسکن، همگی به معنای کاهش قدرت خرید واقعی در بازار مصالح هستند. با این حال، قیمت تیرآهن صعود کرده است؛ این پدیده متناقض نشان می‌دهد که قیمت‌گذاری در این بازار بیش از آن‌که تابع مصرف نهایی باشد، تحت تاثیر انتظارات، هزینه تولید و متغیرهای کلان قرار دارد.
حتی در تیرماه نیز بازار آهن‌آلات با وجود ضعف تقاضا روند صعودی داشت و تیرآهن حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان افزایش قیمت را تجربه کرد. این یعنی بخشی از افزایش قیمت‌ها به جای پاسخ به تقاضای ساختمانی، از سمت هزینه‌ها و انتظارات تامین‌کنندگان می‌آید.
عوامل اصلی این جهش
عامل اصلی این جهش، نوسانات نرخ ارز است؛از آن‌جا که تیرآهن همچون سایر محصولات فولادی، محصولی انرژی‌بر و وابسته به مواد اولیه فولادی است و تولیدکنندگان آن به شدت تحت تاثیر قیمت شمش، آهن‌اسفنجی، گندله و کنسانتره سنگ‌آهن قرار دارند، وقتی نرخ ارز افزایش می‌یابد، هزینه جایگزینی موجودی برای تولیدکننده و توزیع‌کننده بالا می‌رود؛ بنابراین فروشنده ترجیح می‌دهد تا کالا را با نرخی عرضه کند که بتواند در آینده نزدیک موجودی خود را جایگزین کند. این رفتار احتیاطی، حتی بدون کمبود فیزیکی کالا، قیمت را بالا می‌برد.
براساس گزارش‌های صنعت فولاد در شهریور امسال، نقش نوسانات دلار آزاد در گران‌شدن محصولات فولادی پررنگ است. از طرف دیگر، افزایش قیمت شمش و آهن‌اسفنجی در بورس کالا هزینه نوردکاران را بالا برده و زمینه انتقال این هزینه به قیمت محصول نهایی را فراهم کرده است.
عامل دیگر این جهش، هزینه انرژی و محدودیت‌های تولید است. قطعی یا محدودیت برق، افزایش بهای گاز، آب و دستمزد، هزینه تمام‌شده فولاد را بالا می‌برد. این فشار هزینه‌ای به‌ویژه در مقاطعی مانند تیرآهن که وزن و حجم بالایی دارند، بیشتر خود را نشان می‌دهد.
گرانی تیرآهن چه تاثیری بر قیمت مسکن دارد؟
در صنعت ساختمان‌سازی، تیرآهن فقط یکی از اقلام اسکلت ساختمانی است، اما سهم آن در هزینه اسکلت فلزی قابل توجه است. جهش حدودا ۵۷درصدی قیمت تیرآهن سایز ۱۲ در بازه ۳ماهه، می‌تواند بودجه پروژه‌های در حال اجرا را به‌شدت تحت فشار بگذارد. سازنده‌ای که بر اساس قیمت تیرماه بودجه‌بندی کرده است، اکنون برای تامین همان حجم فولاد باید هزینه‌ای نزدیک به ۵۷درصد بیشتر بپردازد. این افزایش سه اثر متوالی دارد:
اثر اول این است که برخی پروژه‌های نیمه‌تمام کندتر پیش می‌روند یا متوقف می‌شوند؛
دومین اثر موجب می‌ود که سازندگان برای جبران هزینه، قیمت فروش واحد مسکونی را بالا می‌برند؛
نهایتا اثر سوم به تعویق افتادن پروژه‌های جدید است.
این سه عامل موجب می‌شود که گرانی تیرآهن، هم عرضه مسکن آینده را کاهش دهد و هم قیمت مسکن موجود را بالا نگه دارد. این سازوکار به‌ویژه برای پروژه‌های کوچک و سازندگان واقعی که دسترسی به نقدینگی ارزان ندارند، سنگین‌تر است.
کالا موجود است، پول کافی نیست
بازار از یک سو با کمبود مواجه نیست و از سوی دیگر قیمت‌ها به صورت فزاینده در حال افزایش است. این وضعیت متناقض معمولا زمانی شکل می‌گیرد که فروشندگان به دلیل نگرانی از کاهش ارزش پول یا افزایش هزینه جایگزینی، حاضر به فروش با نرخ‌های پایین نیستند. یعنی بازار از قیمت مبادله به سمت قیمت انتظاری حرکت کرده است. در چنین شرایطی، حتی خریداران واقعی هم به دلیل نگرانی از بالا رفتن قیمت در روزهای آینده، ممکن است خرید خود را جلو بیندازند. این تقاضای انباشتی می‌تواند موقتا رشد قیمت را تقویت کند، هرچند پایه واقعی تقاضا در ساخت‌وساز ضعیف باقی بماند.
زنجیره فولاد و بورس کالا
بخش مهمی از زنجیره تامین تیرآهن وابسته به بورس کالاست که در آن شمش، آهن‌اسفنجی و محصولات فولادی معامله می‌شوند. در ۷ مهر ۱۴۰۵ قیمت هر شاخه تیرآهن سایز ۱۲ در حدود ۱۶ میلیون و ۵۹۰هزار تومان گزارش شد؛ این قیمت نشان می‌دهد که موج افزایشی پیش از ۲۰ مهر آغاز شده و در بازار آزاد تشدید شده است.
از سوی دیگر، بازار جهانی فولاد الزاما هم‌جهت با بازار داخلی حرکت نمی‌کند. افت قیمت سنگ‌آهن جهانی و کاهش تقاضای چین می‌تواند فشار نزولی بر هزینه مواد اولیه وارد کند؛ اما در اقتصاد ایران، اثر نرخ ارز، محدودیت انرژی و هزینه داخلی معمولا قوی‌تر از سیگنال‌های جهانی عمل می‌کند. به همین دلیل، حتی در شرایطی که بازار جهانی فولاد ضعیف است، قیمت داخلی می‌تواند صعودی بماند.
تکلیف سازندگان و خریداران مسکن چیست؟
این وضعیت بازار تیرآهن برای سازندگان مسکن یک پیام مهم دارد و آن مدیریت ریسک تامین است. خرید تدریجی، قرارداد تامین با قیمت مشخص، پیش‌بینی دقیق‌تر مصرف فولاد و پرهیز از انباشت غیرضروری می‌تواند آسیب نوسانات را کاهش دهد. اما در شرایط تورمی، تاخیر در خرید نیز خود هزینه دارد، زیرا احتمال افزایش قیمت در آینده نزدیک بالاست. این توازن میان خرید زودهنگام و خطر موجودی راکد، امروز به یکی از تصمیم‌های کلیدی کارگاه‌های ساختمانی تبدیل شده است.
برای خانوارها و خریداران مسکن هم افزایش قیمت تیرآهن به معنای فشار بیشتر بر قیمت تمام‌شده واحد است. هرچند قیمت نهایی مسکن تنها تابع تیرآهن نیست و زمین، مجوز، سیمان، دستمزد، سود بانکی و هزینه تامین مالی نیز نقش دارند، اما جهش نزدیک به ۵۷درصدی در یک نهاده اصلی ساخت، تقریبا به‌طور خودکار بخشی از این فشار را به قیمت فروش منتقل می‌کند.
چه چیزی در انتظار بازار فولاد است؟
بازار تیرآهن در ماه‌های آینده وابستگی زیادی به سه متغیر مسیر نرخ ارز، وضعیت انرژی و حجم عرضه در بورس کالا دارد. اگر نرخ ارز ثابت بماند و محدودیت برق و گاز تشدید نشود، احتمال اصلاح یا تثبیت نسبی قیمت‌ها وجود دارد؛ اما در صورت تداوم نوسان ارزی یا افزایش هزینه‌های تولید، بازار می‌تواند مجددا وارد فاز صعودی شود. تحلیل‌های صنعتی هم سناریوی محتمل‌تر را رشد تدریجی اما پرنوسان قیمت تیرآهن در سال ۱۴۰۵ ارزیابی کرده‌اند.
خلاصه که جهش قیمت این سه سایز تیرآهن از تیر تا مهر ۱۴۰۵ بیش از آن‌که بازتاب رونق ساخت‌وساز باشد، بازتاب فشار هزینه‌ای، نوسان ارزی و رفتار احتیاطی بازیگران بازار است. این روند برای بخش مسکن نگران‌کننده است، چون هم هزینه ساخت را بالا می‌برد و هم در شرایطی که تقاضای واقعی ضعیف است، امکان شروع و تکمیل پروژه‌ها را محدود می‌کند. تا زمانی که ثبات ارزی، تامین پایدار انرژی و بهبود نقدینگی پروژه‌های مسکونی شکل نگیرد، احتمالا تیرآهن همچنان یکی از حساس‌ترین حلقه‌های زنجیره تورم مسکن باقی خواهد ماند.