حملات موشکی و پهپادی ایران به مواضع آمریکا در بحرین، دامنه تقابل تهران و واشنگتن را به یکی از حساس‌ترین نقاط خلیج فارس کشانده است. آتش‌سوزی در یک تأسیسات صنعتی غیرنظامی، درخواست منامه برای ورود شورای امنیت و افزایش هشدار‌های امنیتی، نشانه‌هایی از بالا رفتن هزینه‌های منطقه‌ای جنگ است؛ وضعیتی که می‌تواند کشور‌های عربی خلیج فارس را بیش از گذشته درگیر رویارویی ایران و آمریکا کند.

رویداد۲۴| حمله موشکی و پهپادی دیشب ایران به مواضع آمریکا در بحرین، بار دیگر دامنه جنگ را به یکی از مهم‌ترین کشور‌های میزبان نیرو‌های نظامی آمریکا در خلیج فارس کشاند.

آنطور که وزارت کشور بحرین اعلام کرد در پی حمله‌ای که آن را به ایران نسبت داده، یک تأسیسات صنعتی غیرنظامی دچار آتش‌سوزی شده است. مقام‌های بحرینی از خسارت مادی خبر داده‌اند، اما گفته‌اند این حادثه تلفات جانی نداشته و نیرو‌های دفاع مدنی آتش را مهار کرده‌اند. محل دقیق تأسیسات هدف‌گرفته‌شده اعلام نشده است؛ با این حال، به گزارش خبرگزاری فرانسه، دو نفر از ساکنان بحرین از مشاهده دود در جزیره ستره خبر داده‌اند؛ منطقه‌ای که تأسیسات صنعتی و نفتی مهمی در آن قرار دارد.

این حادثه در شرایطی رخ داد که پیش از آن، آژیر‌های هشدار در بحرین به صدا درآمده و وزارت کشور از شهروندان و ساکنان خواسته بود به نزدیک‌ترین مکان امن بروند. پس از اعلام پایان تهدید، بار دیگر هشدار امنیتی صادر شد. نیرو‌های دفاعی بحرین نیز اعلام کردند چند حمله هوایی را رهگیری کرده‌اند و بقایای پرتابه‌های رهگیری‌شده خسارات مادی به بار آورده است.

اهمیت این تحولات فقط به وقوع یک حمله دیگر محدود نمی‌شود. بحرین میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکاست و از مهم‌ترین مراکز استقرار و پشتیبانی نظامی واشنگتن در خلیج فارس به شمار می‌رود. بنابراین، هر حمله‌ای به مواضع نظامی آمریکا در این کشور، علاوه بر پیامد‌های مستقیم نظامی، می‌تواند مناسبات تهران با کشور‌های عربی منطقه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

سپاه از انهدام دو رادار پاتریوت خبر می‌دهد؛ آمریکا چه می‌گوید؟

هم‌زمان با گزارش‌های بحرینی، روابط عمومی سپاه پاسداران اعلام کرد نیروی هوافضای سپاه در عملیاتی ترکیبی با موشک و پهپاد، مواضع نظامی آمریکا در پایگاه‌های الرفاع و العوالی را هدف قرار داده است. طبق اطلاعیه سپاه، دو رادار متعلق به سامانه‌های پدافند هوایی پاتریوت آمریکا در این دو پایگاه هدف قرار گرفته‌اند. سپاه علت این حمله را تداوم نقض حریم هوایی ایران و تجاوزات آمریکا عنوان کرده است.

گفتی است روایت دو طرف از نتیجه حمله یکسان نیست. سی‌بی‌اس نیوز به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داده است که ایران طی حدود یک هفته چهار بار برای حمله در بحرین تلاش کرده، اما هیچ‌یک از این حملات به نیرو‌ها یا تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه آسیبی وارد نکرده است. این روایت با ادعای سپاه درباره هدف قرار گرفتن دو رادار تفاوت دارد و تا انتشار اطلاعات دقیق‌تر، نمی‌توان ادعای انهدام تجهیزات آمریکایی را قطعی دانست.

مرور گزارش‌های رسانه‌های بین‌المللی نشان می‌دهد این روند از میانه نوامبر شدت گرفته است. در ۲۲ آبان، بحرین از رهگیری دو پهپاد خبر داد و در ۲۴ آبان نیز حمله پهپادی دیگری را گزارش کرد. وزارت خارجه بحرین در واکنش به این حملات، آنها را نقض حاکمیت این کشور دانست و اعلام کرد که حق دفاع از خود را محفوظ می‌داند.

در ۲۶ آبان نیز ایران یک تأسیسات راداری آمریکا در بحرین را هدف حمله پهپادی قرار داد. آمریکا اعلام کرد پهپاد‌ها رهگیری شده‌اند و آسیبی به نیرو‌ها یا تجهیزات نظامی این کشور وارد نشده است. چند ساعت بعد، یک جنگنده آمریکایی مواضع موشکی سپاه در جزیره قشم را هدف قرار داد. واشنگتن این حمله را اقدامی در چارچوب دفاع از نیرو‌ها و تجهیزات خود معرفی کرد. مقام‌های ایرانی نیز اعلام کردند حمله آمریکا به مناطق مسکونی، تجاری و زیرساختی قشم خسارتی وارد نکرده است.

این توالی حملات و پاسخ‌ها نشان می‌دهد درگیری از یک دوره آرامش نسبی خارج شده و به چرخه‌ای از حملات محدود و پاسخ‌های متقابل رسیده است. در چنین شرایطی، حتی حملاتی که تلفات جانی ندارند یا از سوی طرف مقابل رهگیری می‌شوند، می‌توانند به افزایش سطح آماده‌باش نظامی و گسترش دامنه درگیری منجر شوند.

بحرین تهران را به شورای امنیت می‌برد؛ هشدار درباره ورود کشور‌های عربی به جنگ

واکنش بحرین به حمله اخیر تنها به اطلاعیه وزارت کشور محدود نمانده است. وزارت خارجه این کشور در بیانیه‌ای که یکشنبه اول آذر منتشر شد، حملات ایران را محکوم کرد و خواستار اقدام شورای امنیت سازمان ملل علیه تهران شد. منامه همچنین خواستار پاسخگو کردن ایران و پرداخت غرامت بابت خسارات حملات شده است.

بحرین تأکید کرده است که تأسیسات صنعتی هدف قرارگرفته، غیرنظامی بوده و این کشور حق دفاع از خود را به‌صورت مستقل یا با همکاری متحدانش محفوظ می‌داند. این موضع‌گیری در شرایطی صورت گرفته که بحرین پیش‌تر نیز با استناد به ماده ۵۱ منشور ملل متحد، حق دفاع مشروع خود را مطرح کرده بود.

این موضع منامه از منظر منطقه‌ای اهمیت زیادی دارد. بحرین عضو شورای همکاری خلیج فارس است و در بیانیه‌های پیشین این شورا نیز بر همبستگی با منامه و تلقی امنیت کشور‌های عضو به‌عنوان موضوعی مشترک تأکید شده است. در صورت تداوم حملات، موضوع دیگر صرفاً تقابل تهران و واشنگتن نخواهد بود و احتمال کشیده شدن سایر کشور‌های عربی به سطح گسترده‌تری از رویارویی نیز مطرح می‌شود.

از سوی دیگر، آمریکا نیز تلاش کرده است شهروندان خود در بحرین را نسبت به افزایش خطر حملات هوایی و پهپادی هوشیار کند. سفارت آمریکا در منامه در ۲۷ آبان با انتشار هشدار امنیتی از شهروندان آمریکایی خواست مراقبت بیشتری داشته باشند و خود را برای احتمال اختلال در پرواز‌ها و بسته شدن حریم هوایی آماده کنند.

حمله به بحرین چه پیامی برای امنیت خلیج فارس دارد؟

در تحلیل چرایی افزایش حملات، نمی‌توان تحولات نظامی را از فشار‌های اقتصادی و بن‌بست سیاسی میان تهران و واشنگتن جدا کرد. خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی درباره ازسرگیری حملات ایران به اهداف آمریکایی در بحرین، به دو عامل مهم اشاره کرده است: متوقف ماندن مذاکرات صلح و افزایش فشار اقتصادی بر ایران در پی محدودیت‌های آمریکا علیه صادرات نفت این کشور.

آسوشیتدپرس همچنین از افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه و استقرار سه گروه ناو هواپیمابر خبر داده است؛ تحرکی که از یک سو توان عملیاتی واشنگتن را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر، فضای تقابل نظامی را پیچیده‌تر می‌کند. در چنین شرایطی، خلیج فارس و تنگه هرمز بیش از گذشته در معرض پیامد‌های هرگونه درگیری قرار دارند.

نکته مهم دیگر، تفاوت میان هدف اعلام‌شده ایران و پیامد‌های احتمالی حملات است. تهران می‌گوید اهدافش مواضع و تجهیزات نظامی آمریکا هستند و حملات را در پاسخ به اقدامات واشنگتن انجام می‌دهد؛ اما وقتی در جریان این حملات یک تأسیسات صنعتی غیرنظامی نیز دچار آتش‌سوزی می‌شود، دیگر نمی‌توان پیامد‌های درگیری را صرفاً در چارچوب تقابل نظامی دو کشور بررسی کرد.

بحرین، به دلیل میزبانی ناوگان پنجم آمریکا، برای واشنگتن اهمیت نظامی ویژه‌ای دارد؛ اما این کشور فقط یک پایگاه نظامی نیست. زیرساخت‌های صنعتی، نفتی، تجاری و جمعیت غیرنظامی آن نیز در معرض پیامد‌های حملات قرار دارند. همین مسئله درباره دیگر کشور‌های ساحلی خلیج فارس نیز صدق می‌کند.

از طرف دیگر، اگر کشور‌های عربی منطقه به این جمع‌بندی برسند که ادامه درگیری، امنیت سرزمینی و زیرساخت‌های اقتصادی آنها را تهدید می‌کند، ممکن است سطح همکاری نظامی و امنیتی آنها با آمریکا افزایش یابد؛ اتفاقی که می‌تواند موقعیت منطقه‌ای ایران را بیش از گذشته تحت فشار قرار دهد.

حمله اخیر به بحرین را باید در چارچوب بازگشت چرخه حمله و پاسخ میان ایران و آمریکا ارزیابی کرد؛ چرخه‌ای که در آن هر حمله می‌تواند بهانه‌ای برای اقدام نظامی بعدی باشد. هنوز درباره میزان خسارت واردشده به رادار‌های آمریکایی اطلاعات مستقلی منتشر نشده است. با این حال، وقوع آتش‌سوزی در یک تأسیسات غیرنظامی و افزایش هشدار‌های امنیتی در بحرین نشان می‌دهد که هزینه این تقابل دیگر فقط متوجه اهداف نظامی نیست. در منطقه‌ای که اقتصاد آن به امنیت انرژی، کشتیرانی و تجارت وابسته است، ادامه این وضعیت می‌تواند پیامد‌هایی فراتر از مرز‌های ایران و بحرین داشته باشد.