اردبیل - ایرنا - هنر یا صنعت فرش اردبیل در سال‌های گذشته به علت مشکل‌های متعدد رو به افول گذاشت و احیای آن نیازمند اقدام‌های اساسی بود و وارد شدن شاخه فرش در رشته‌های آموزشی دوره متوسطه می‌تواند بخشی از مشکل را حل و در دل فعالان و علاقه‌مندان بارقه امید روشن کند.
به گزارش روز سه‌شنبه خبرنگار ایرنا، صدای برخورد دفتین (شانه یا دستوک) بر دار قالی در کنار رفت و آمد نخ‌های رنگارنگ و نقش‌هایی که گره به گره جان می‌گیرند، بخشی از تصویری است که سال‌ها با نام فرش و قالی درهم آمیخته است؛ هنری برخاسته از دل خانه‌ها و کارگاه‌های کوچک روستایی و عشایری که به یکی از نمادهای فرهنگ و هنر ایرانی تبدیل شده است.
مهارت بافت فرش یکی از هنرها و صنایع دستی سنتی ایران است که بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی مردم این کهن دیار را تشکیل می‌دهد و اگرچه این هنر_صنعت در بسیاری کشورها رواج دارد اما فرش ایرانی و به‌ویژه فرش دستباف از گذشته‌های دور از جایگاه خاصی در جهان برخوردار بوده است.
فرش در واقع به واسطه پیشینه تاریخی، فرهنگ پربار روستایی_عشایری و مهارت بافندگان محلی با طرح‌ها و رنگ‌های متنوع و سنتی، جلوه‌ای از ذوق و هنر مردم هر منطقه را به نمایش می‌گذارد و علاوه بر ایجاد اشتغال، نقش مهمی در حفظ میراث فرهنگی، توسعه صنایع دستی و ارتقای ظرفیت صادرات دارد.
آمار بافندگان از ۵۵ هزار نفر به ۱۱ هزار نفر و حجم تولید از ۱۲۰ هزار مترمربع به ۱۸ هزار مترمربع کاهش یافته است.
استان اردبیل هم به واسطه برخورداری از چنین ظرفیتی، پیش‌تر یکی از تولیدکنندگان عمده فرش دستباف و تابلوفرش کشور بود که به تدریج در این سال‌ها بازارهای هدف را از دست داده و در پی آن تعداد بافندگان و میزان تولید سالانه نیز به طور محسوسی کاهش یافته است.
بنابر اعلام اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت استان اردبیل، در حال حاضر نزدیک به ۴۴ هزار بافنده در استان داریم که در یک سال گذشته ۱۰۲ هزار مترمربع فرش تولید کردند و نقشه طراحی بیشتر آنها بر پایه بیجار، ریزه ماهی و مسند بوده است.
مقایسه آمارهای چند سال گذشته این بخش نشان می‌دهد که آمار بافندگان از ۵۵ هزار نفر به ۱۱ هزار نفر و حجم تولید از ۱۲۰ هزار مترمربع به ۱۸ هزار مترمربع کاهش داشته و این هنر_صنعت تاریخی در پی بروز مشکل‌های متعدد در استان اردبیل رو به افول بوده است.
باید توجه داشت که فرش امروزه دیگر به هنر و مهارت بافندگان وابسته نیست و تامین مواد اولیه، هزینه‌های تولید، دسترسی به بازارهای فروش، تغییر سلیقه مشتریان و رقابت با محصول‌های ماشینی از جمله مواردی است که مسیر فعالیت در این بخش را می‌تواند تحت تاثیر قرار دهد.
سوای مسائلی مانند گرانی مواد اولیه و تحریم، هنر_صنعت فرش اردبیل نیز در این سال‌ها در گیر و دار چند چالش اساسی در زمینه‌های آموزش، نقشه و بازاریابی بوده که به اذعان کارشناسان موجب بروز مشکل‌های کنونی و در نتیجه کاهش آمار تولید و از دست رفتن بازار شده است.
اینها در حالی است که زنجیره تولید صنعت فرش از بافندگی گرفته تا رنگرزی، تولید مواد اولیه، طراحی و شست و شو به طور کامل داخلی و در اختیار صنعتگران ایرانی بوده و قدمت بالای تولید فرش و تنوع تولیدکنندگان در مناطق روستایی، عشایری و شهری وجه تمایز آن است.
رشته فرش در زمره آموزش‌های شاخه کاردانش قرار گرفت
اوایل ماه جاری رشته تحصیلی حرفه‌ای صنایع دستی_نقاشی فرش در شاخه کاردانش در راستای اجرای بند ث ماده ۸۹ قانون برنامه هفتم پیشرفت کشور با هدف پیوند هرچه بیشتر آموزش‌های فنی و حرفه‌ای و مهارتی با نیازهای واقعی بازار کار با مشارکت مرکز ملی فرش ایران طراحی و تصویب شد.
بنابر اعلام وزارت آموزش و پرورش، این رشته با کد ۰۲۱۴۱۱ در زمینه تحصیلی_حرفه‌ای هنر تعریف و مرکز ملی فرش ایران به عنوان دستگاه متولی حرفه و استاندارد آن تعیین شده است؛ اجرای این رشته برای همه هنرستان‌ها پیش‌بینی شده است و ثبت‌نام پایه دهم آن تا سال تحصیلی ۱۴۰۶-۱۴۰۷ اعتبار دارد.
طراحی این رشته با مشارکت مرکز ملی فرش ایران، موجب می‌شود تا ارتباط مستقیمی بین آموزش‌های تخصصی و نیازهای حرفه‌ای حوزه فرش برقرار گردد و هنرجویان در کنار دانش و شایستگی‌های پایه و غیرفنی، مهارت‌های عملی مورد نیاز را نیز کسب کنند.
هنرجویان در پایه دهم درس‌های نقشه‌کشی فرش و بافت گلیم را فرا می‌گیرند، آموزش‌های پایه یازدهم با درس‌های نقاشی نقشه‌های فرش و بافت قالی ادامه می‌یابد.
بر اساس برنامه‌ریزی صورت گرفته، هنرجویان در پایه دهم درس‌های نقشه‌کشی فرش و بافت گلیم را فرا می‌گیرند، آموزش‌های پایه یازدهم با درس‌های نقاشی نقشه‌های فرش و بافت قالی ادامه می‌یابد و در پایه دوازدهم با فراگیری نقاشی با نرم‌افزار تخصصی و بازاریابی و فروش، مسیر کسب مهارت‌های تخصصی را تکمیل می‌کنند.
با در نظر گرفتن این نکته که بخش اصلی آموزش‌های تخصصی این رشته بر درس‌های کارگاهی هشت ساعته استوار است، می‌توان اذعان داشت این ساختار آموزشی در واقع یک بسته کامل است که مسیر یادگیری هنرجو را از شناخت و ترسیم نقشه فرش و مهارت‌های بافت، به طراحی و نقاشی تخصصی نقشه‌ها با استفاده از نرم‌افزار و در نهایت شناخت فرایندهای بازاریابی و فروش فرش هدایت می‌کند.
از جمله مزیت‌های تحصیل در این رشته جدید در شاخه کاردانش می‌توان به اعطای گواهینامه استانداردهای مرتبط با هر درس کارگاهی از سوی مرکز ملی فرش ایران اشاره داشت که مسیر آموزش، استاندارد، شایستگی و حرفه را به هم پیوند می‌دهد و زمینه تربیت هنرجویان دارای مهارت را فراهم می‌کند.
خوشبختانه هنر_صنعت فرش اردبیل دارای گنجینه‌ای بسیار غنی از نظر طرح و نقشه است اما به نظر می‌رسد که در زمینه طراحی فرش باید تغییرهایی در راستای پیوند سنت با مدرنیته اعمال گردد؛ ضمن اینکه منطبق کردن هرچه بیشتر تولیدها با سلیقه مشتریان داخلی و بازارهای هدف صادرات ضروری است.
با توجه به این موارد، راه‌اندازی رشته فرش در دوره متوسطه فرصت بی‌نظیری برای استان اردبیل فراهم کرده است که استفاده از آن با ارائه آموزش‌های تخصصی می‌تواند چالش‌های مبتلابه این هنر_صنعت در استان از جمله در زمینه طراحی، نقشه‌کشی، بافت و بازاریابی را به صورت اساسی و در چارچوبی علمی_عملی برطرف و متحول نماید.
استان اردبیل با ۱۲ شهرستان و افزون بر یک میلیون و ۲۸۰ هزار نفر جمعیت در شمال غربی ایران همجوار با استان‌های آذربایجان شرقی، گیلان، زنجان و در همسایگی کشور جمهوری آذربایجان واقع شده است.