کرمان - ایرنا - طی هفته‌های اخیر از سوی میراث‌فرهنگی استان کرمان به‌طور مکرر خبرهایی از آغاز مرمت برخی از بناهای تاریخی آمده است. در آبان‌ماه جاری، کاروانسرای جهانی چاه‌کوران راوَر، مسجد مَلک کرمان و سه بنای دیگر با اعتبار محدود ۱۷۰ میلیارد ریالی در حال مرمت هستند؛ اعتباری که در کنار محدودیت منابع دولتی، ضرورت مشارکت بنگاه‌های بزرگ اقتصادی در حفاظت از میراث تاریخی این استان را یادآوری می‌کند.
به گزارش ایرنا، از ابتدای آبان‌ماه تاکنون و براساس اخباری که روابط عمومی اداره کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان کرمان در اختیار رسانه‌ها گذاشته است، تیمچه تاریخی علیخان در شهرستان کوهبنان، آرامگاه شاه نعمت‌الله ولی در ماهان، بازار تاریخی در رفسنجان، مسجد ملک در شهر کرمان و کاروانسرای جهانی چاه‌کوران در شهرستان راور در حال مرمت هستند.
مرمت کاروانسرای جهانی با حدود چهار میلیارد تومان
بنا به گفته سید موید محسن‌نژاد، مدیرکل میراث‌فرهنگی استان کرمان، مرمت چاه‌کوران شهرستان راور با بیش از ۳۷ میلیارد ریال اعتبار از محل اعتبارات ملی و استانی در مرحله واگذاری به پیمانکار است که با آغاز آن، اقداماتی از جمله مرمت پشت‌بام بنا با برچیدن آجرفرش فرسوده و اجرای مجدد آن، بندکشی نماهای آجری، اجرای آجرفرش کف و نماچینی بدنه‌ها با استفاده از آجر سنتی در این بنای ثبت‌جهانی انجام خواهد شد.
کاروانسرای چاه‌کوران در شهرستان راور و در مسیر تاریخی کرمان به خراسان و منزلگاه کاروان‌های تجاری و زائران بوده است. قدمت این بنا قاجاری است و در فهرست آثار یونسکو ثبت شده است.
مرمت مسجد سلجوقی با کمتر از ۲ میلیارد تومان
یکی دیگر از بناهایی که به گفته محسن‌نژاد در حال مرمت است، مسجد تاریخی ملک (امام) در شهر کرمان است.
با اختصاص بیش از ۱۹ میلیارد ریال اعتبار از محل اعتبارات ملی، عملیات مرمت شبستان قدیمی امام حسن (ع) این مسجد با اقداماتی شامل برچیدن کف موجود، اجرای کانال نای‌کش، کف‌سازی با آجر سنتی و اندود گچ دیوارها و سقف شبستان در حال انجام است.
مسجد جامع ملک کرمان که با نام مسجد امام خمینی(ره) نیز شناخته می‌شود، از بناهای ارزشمند دوره سلجوقی و از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین مساجد تاریخی کرمان است. این اثر تاریخی نیم قرن پیش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و یکی از گزینه‌های جدی استان کرمان برای ثبت جهانی است.
مرمت آستانه شاه نعمت‌الله با سه میلیارد تومان
عملیات مرمت آرامگاه شاه نعمت‌الله ولی ماهان هم با تخصیص بیش از ۲۹ میلیارد ریال از محل اعتبارات ملی و استانی در ماه جاری آغاز شده است.
بنا به اعلام مدیرکل میراث‌فرهنگی استان کرمان، مرحله جدید مرمت آرامگاه شاه نعمت‌الله ولی ماهان با تمرکز بر مرمت کاشی‌کاری گنبد این بنای تاریخی در حال انجام است و در این مرحله، برچیدن کاشی‌های فرسوده و اجرای مجدد کاشی‌کاری در دستور کار قرار دارد.
آرامگاه شاه نعمت‌الله ولی از آثار شاخص تاریخی و فرهنگی استان کرمان است که به واسطه معماری ارزشمندی که دارد یکی از گزینه‌های استان برای ثبت جهانی است.
مرمت بازار رفسنجان با هشت میلیارد تومان
در همین حال، مرمت بازار تاریخی رفسنجان با تخصیص ۸۰ میلیارد ریال از محل اعتبارات استانی نیز آغاز شده و در حال انجام است.
محسن‌نژاد در این‌باره گفته است: اقداماتی از جمله سبک‌سازی و آواربرداری پشت‌بام، اجرای کاهگل و آجرفرش پشت‌بام در جریان این پروژه مرمتی انجام خواهد شد. نماچینی و بندکشی نما، بندکشی آجرفرش پشت‌بام، اجرای اندود گچ سنتی و اندود کاهگل دیوارها از دیگر اقدامات پیش‌بینی‌شده در این طرح مرمتی است.
مرمت تیمچه کوهبنان با ۵۰۰ میلیون تومان
بنا به گفته مهدی احمدی، رئیس اداره میراث‌فرهنگی شهرستان کوهبنان مرمت تیمچه تاریخی علیخان با بیش از ۵ میلیارد ریال اعتبار هم از محل اعتبارات استانی آغاز شده که شامل اقداماتی از جمله عملیات استحکام‌بخشی، دیوارچینی، سقف‌چینی و مرمت بخش‌های آسیب‌دیده در این بنای قاجاری است.
تیمچه علیخان در خیابان آیت‌الله طالقانی شهر کوهبنان قرار دارد و در گذشته بخشی از بازار قدیم کوهبنان و محل تجارت و تبادل فرهنگی میان مردم منطقه بوده است.
بنا به گفته رئیس میراث‌فرهنگی کوهبنان: مرمت این بنای تاریخی در سال‌های اخیر با اجرای فازهای مختلف و بهره‌گیری از اعتبارات ملی و استانی دنبال شده است و تداوم آن، علاوه بر حفاظت از ارزش‌های معماری و تاریخی تیمچه علیخان، می‌تواند در احیا بافت تاریخی شهر، تکمیل ظرفیت‌های گردشگری کوهبنان و افزایش زمینه جذب گردشگران به این شهرستان نقش موثری داشته باشد.
تعدد آثار نیازمند مرمت
مرمت چند بنای تاریخی در نقاط مختلف استان کرمان با اعتبارات محدود در حد ۱۷ میلیارد تومان و در قالب فازهای اجرایی متعدد در حالی دنبال می‌شود که در همه شهرها، روستاها، جاده‌ها و دشت‌های این استان آثار میراثی بسیار زیادی وجود دارد که بیش‌تر آن‌ها نیازمند مرمت و رسیدگی است.
در استان کرمان حدود هفت هزار اثر تاریخی شناسایی شده که از این تعداد بالغ بر ۷۰۰ اثر ثبت ملی شده است. ارقامی که به روشنی موقعیت تاریخی و تمدنی این منطقه در جنوب شرق ایران را نشان می‌دهد.
تمامی این آثار نیاز به مرمت‌های مستمر و رسیدگی بی‌وقفه دارد اما مدیران میراث‌فرهنگی استان همواره در پاسخ به مطالباتی که برای مرمت این بناها وجود دارد گفته‌اند که اعتبارات دولتی با وجود گستردگی استان و شمار بالای آثار تاریخی و محوطه‌های باستانی، پاسخگوی این نیازها نیست.
در سال‌های اخیر و با توزیع اعتباراتی تحت عنوان مسئولیت‌های اجتماعی، انتظار به‌جایی شکل گرفته که بنگاه‌های بزرگ اقتصادی و معدنی به میراث‌فرهنگی نیز توجه کنند.
در حال حاضر، پروژه‌های مرمتی در برخی مناطق از جمله شهربابک، سیرجان و منوجان توسط شرکت‌های معدنی در حال انجام است اما با ظرفیت اقتصادی که در بخش معدن و صنایع بزرگ کرمان وجود دارد، انتظار این است که از سوی این بنگاه‌ها سهم بیش‌تری صرف حفاظت و صیانت از میراث تاریخی کرمان شود.
مشارکت بنگاه‌های اقتصادی در مرمت بناهای تاریخی می‌تواند از تامین اعتبار برای مطالعات آسیب‌شناسی و تهیه طرح مرمت آغاز شود و تا اجرای عملیات تخصصی، حفاظت پس از مرمت و بهره‌برداری از آن و فراهم‌کردن زمینه معرفی و استفاده گردشگری از اثر ادامه پیدا کند.
البته ورود بنگاه‌های اقتصادی به این حوزه به معنای واگذاری مسئولیت حاکمیتی حفاظت از میراث تاریخی به بخش خصوصی نیست. سیاست‌گذاری، تعیین اولویت‌ها، تایید طرح‌های مرمتی و نظارت بر اجرای آن‌ها همچنان باید در چارچوب مسئولیت‌های تخصصی و قانونی میراث‌فرهنگی انجام شود و مشارکت اقتصادی نیز تابع همین ضوابط باشد.
دغدغه جمعی برای میراث فرهنگی
در حال حاضر، بسیاری از بناهای تاریخی حتی در مرکز استان نیازمند مرمت هستند. از حمام گنجعلی‌خان و مسجد گنجعلی‌خان و بیمارستان مرسلین، سینما نور و خانه تاریخی لطفی گرفته تا کاروانسراهای متعددی از جمله هندوها، کوزه‌گران و حاج‌مهدی در مجموعه بازار تاریخی شهر کرمان و بسیاری از بناهای دیگر. هم‌اکنون هیچ پروژه مرمتی بزرگی مشابه آنچه که در گذشته، درباره مرمت حمام ابراهیم‌خان یا کاروانسرای وکیل انجام شد، در کرمان فعال نیست.
در کنار مرمت آثار معماری، کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌های متعدد استان کرمان که می‌تواند ناشناخته‌هایی از تمدن کهن ایران را به جهانیان نشان دهد هم لنگ اعتبارات مانده و تعطیل است. یکی از مهم‌ترین کاوش‌ها، اقداماتی است که در کُنارصندل جیرفت انجام می‌شود اما بنا به گفته سیدمنصور سیدسجادی سرپرست کاوش‌ها به‌دلیل نبود اعتبارات تعطیل مانده است.
آنچه که مشخص است اینکه مرمت آثار تاریخی و حمایت از کاوش‌های باستان‌شناسی جزو دغدغه‌های جمعی در استان کرمان نیست آن هم در شرایطی که میراث تاریخی کرمان بخشی از سرمایه‌های فرهنگی و هویت مشترک همه ایرانی‌ها هستند و حفاظت از آن‌ها مسئولیتی مشترک میان دولت، بخش خصوصی و جامعه است.
در این شرایط، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان کرمان بارها بر ورود جدی‌تر بنگاه‌های اقتصادی به پروژه‌های مرمتی تاکید کرده است.
سیدموید محسن‌نژاد معتقد است: ورود سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و بهره‌گیری از ظرفیت اقتصادی شرکت‌های صنعتی می‌تواند در تسریع روند مرمت، باززنده‌سازی و بهره‌برداری از بناهای تاریخی نقش موثری داشته باشد و ضمن کمک به حفظ این آثار، زمینه تبدیل آن‌ها به زیرساخت‌های فعال گردشگری را فراهم کند.