تهران - ایرنا - معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع‌زیستی سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به اهمیت هفدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع‌زیستی گفت: تیم مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی ایران با توجه به سند راهبردها و برنامه اقدام ملی تنوع‌زیستی و شرایط کشور، موضوعاتی همچون تأمین مالی حفاظت از طبیعت، احیای تالاب‌ها و جنگل‌ها، مدیریت گونه‌های مهاجم و تقویت همکاری‌های علمی را در مذاکرات این اجلاس دنبال می‌کند.
گروه جامعه ایرنا - تنوع زیستی در سراسر جهان با تهدیداتی همچون تخریب زیستگاه‌ها، تغییرات اقلیمی، بهره‌برداری ناپایدار از منابع طبیعی و فعالیت‌های انسانی مواجه است، روندی که حفاظت از اکوسیستم‌ها و گونه‌های جانوری و گیاهی را به یکی از مهم‌ترین اولویت‌های همکاری‌های بین‌المللی تبدیل کرده است.
در همین راستا، هفدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی (COP۱۷) از ۲۶ مهر تا ۹ آبان ۱۴۰۵ در ایروان ارمنستان برگزار می‌شود، در این اجلاس، کشورها ضمن ارزیابی پیشرفت در اجرای چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ - مونترال، درباره راهکارهای تسریع اقدامات حفاظتی، تأمین منابع مالی و تقویت همکاری‌های بین‌المللی گفت‌وگو می‌کنند.
برای ایران نیز حضور در این اجلاس از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، کشوری که با چالش‌هایی همچون خشکسالی، تخریب زیستگاه‌ها، فشار بر تالاب‌ها و کاهش منابع آبی مواجه است و حفاظت از تنوع زیستی آن به برنامه‌ریزی ملی، تأمین منابع مالی و همکاری‌های علمی و بین‌المللی نیاز دارد.
در این راستا با حمید ظهرابی معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط‌زیست و مدیر گروه اعزامی به اجلاس، درباره اهمیت کاپ ۱۷، اولویت‌های ایران در مذاکرات و موضوعات مهم پیش‌روی حفاظت از تنوع زیستی به گفت و گو پرداختیم.
ایرنا: هفدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی چه اهمیتی دارد و مهم‌ترین موضوعات مورد بررسی در این اجلاس چیست
ظهرابی: هفدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی از این جهت اهمیت دارد که کشورها در این نشست میزان پیشرفت خود را در اجرای چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال بررسی می‌کنند، این چارچوب با هدف توقف و معکوس‌کردن روند از دست رفتن تنوع زیستی تا سال ۲۰۳۰ و حرکت به سمت احیای طبیعت تا سال ۲۰۵۰ تدوین شده است.
در این اجلاس، علاوه بر ارزیابی اقدامات انجام شده، شکاف‌ها و کاستی‌های اجرایی نیز بررسی می‌شود تا کشورها بتوانند برای تسریع اجرای تعهدات خود برنامه‌ریزی کنند، تأمین مالی حفاظت از تنوع زیستی، احیای اکوسیستم‌ها، همکاری‌های علمی، مشارکت جوامع محلی و ارتباط تنوع زیستی با تغییر اقلیم و سلامت انسان از دیگر موضوعات مهم این نشست است.
ایرنا: چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال چه اهدافی را دنبال می‌کند و ارزیابی پیشرفت کشورها در کاپ ۱۷ چگونه اهمیت پیدا می‌کند
ظهرابی: این چارچوب در پانزدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی در سال ۲۰۲۲ به تصویب رسید و یکی از مهم‌ترین برنامه‌های جهانی برای حفاظت از تنوع زیستی به شمار می‌رود، هدف آن متوقف کردن روند تخریب طبیعت، احیای اکوسیستم‌ها و حرکت به سوی زندگی هماهنگ با طبیعت تا سال ۲۰۵۰ است.
در این چارچوب، ۲۳ هدف جهانی برای سال ۲۰۳۰ تعیین شده است که از جمله مهم‌ترین آنها حفاظت از دست‌کم ۳۰ درصد مناطق خشکی، آب‌های داخلی، سواحل و دریاها است، ارزیابی پیشرفت کشورها کمک می‌کند مشخص شود چه میزان از این اهداف محقق شده، چه موانعی وجود دارد و برای جبران عقب‌ماندگی‌ها به چه اقداماتی نیاز است.
ایرنا: اولویت‌های جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات کاپ ۱۷ چیست
ظهرابی: تیم مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی ایران با توجه به سند «راهبردها و برنامه اقدام ملی تنوع زیستی کشور» و شرایط و اقتضائات ملی، منافع کشور را در موضوعات مختلف دستور کار اجلاس دنبال خواهد کرد.
از جمله محورهای مورد توجه می‌توان به ارزیابی جهانی چارچوب تنوع زیستی کونمینگ-مونترال، تأمین مالی برنامه‌های حفاظتی، تسهیم منافع حاصل از استفاده از اطلاعات توالی‌یابی دیجیتال منابع ژنتیکی، تقویت مشارکت جوامع محلی، ارتباط تنوع زیستی با سلامت و تغییر اقلیم و توسعه همکاری‌های علمی اشاره کرد.
همچنین مدیریت تنوع زیستی جنگل‌ها، تالاب‌ها و مناطق ساحلی و دریایی، مدیریت گونه‌های مهاجم بیگانه، حفاظت از حیات‌وحش و زیستگاه‌ها، آموزش عمومی و توانمندسازی زنان روستایی و عشایری از جمله موضوعاتی است که در چارچوب اولویت‌های ملی اهمیت دارد.
ایرنا: تأمین مالی چه جایگاهی در مذاکرات این اجلاس دارد و چرا یکی از موضوعات چالش‌برانگیز محسوب می‌شود
ظهرابی: اجرای اهداف جهانی تنوع زیستی به منابع مالی کافی و پایدار نیاز دارد، کشورها باید بتوانند برنامه‌های ملی خود را متناسب با اهداف تعیین شده اجرا کنند و برای این منظور، دسترسی به منابع مالی داخلی و بین‌المللی اهمیت زیادی دارد.
در مذاکرات کاپ ۱۷، میزان منابع مالی مورد نیاز، نقش صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست و راهکارهای تسهیل دسترسی کشورهای در حال توسعه به منابع مالی بررسی می‌شود، یکی از مسائل مهم، فاصله میان منابع مالی موجود و هزینه‌های مورد نیاز برای اجرای برنامه‌های حفاظت و احیای تنوع زیستی است.
ایرنا: موضوع اطلاعات توالی‌یابی دیجیتال منابع ژنتیکی و صندوق کالی چیست و چه ارتباطی با حفاظت از تنوع زیستی دارد
ظهرابی: اطلاعات توالی‌یابی دیجیتال منابع ژنتیکی یکی از موضوعات مهم مذاکرات بین‌المللی در حوزه تنوع زیستی است، بحث اصلی درباره نحوه تسهیم منافع حاصل از استفاده از این اطلاعات و چگونگی مشارکت در منافع ناشی از کاربردهای علمی و تجاری آنها است.
در این زمینه، ساز و کار چندجانبه تسهیم منافع و صندوق کالی مطرح است، هدف این سازوکار آن است که بخشی از منافع حاصل از استفاده از اطلاعات ژنتیکی دیجیتال، به‌ویژه در فعالیت‌های صنعتی، در جهت حفاظت از تنوع زیستی و حمایت از جوامع مرتبط هدایت شود، این موضوع از نظر ایجاد پیوند میان بهره‌برداری از منابع ژنتیکی و تأمین منابع موردنیاز برای حفاظت از طبیعت اهمیت دارد.
کالی صندوقی است که هدف آن هدایت سهم صنایع بهره مند از این اطلاعات به سوی حفاظت از تنوع زیستی و حمایت از جوامع مرتبط است.
ایرنا: مشارکت مردمان بومی و جوامع محلی در حفاظت از تنوع زیستی چه جایگاهی در مذاکرات دارد
ظهرابی: مشارکت جوامع محلی و مردمان بومی یکی از موضوعات مورد توجه در چارچوب جهانی تنوع زیستی است، این جوامع در بسیاری از مناطق جهان با طبیعت و زیستگاه‌های طبیعی ارتباط مستقیم دارند و نقش آنها در حفاظت و بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی اهمیت دارد.
در کاپ ۱۷، نحوه فعالیت نهاد فرعی دائمی مرتبط با مردمان بومی و جوامع محلی، ترتیبات مربوط به مشارکت و نمایندگی آنها و همچنین حفاظت و احیای طبیعت در سرزمین‌های سنتی این جوامع بررسی خواهد شد.
ایرنا: ارتباط تنوع زیستی با تغییر اقلیم و سلامت انسان از دیگر محورهای اجلاس است، این موضوعات چگونه به یکدیگر مرتبط می‌شوند
ظهرابی: اکوسیستم‌های سالم در حفظ تعادل طبیعی، تأمین خدمات اکوسیستمی و پشتیبانی از سلامت و رفاه انسان نقش دارند، تخریب زیستگاه‌ها و کاهش تنوع زیستی می‌تواند عملکرد اکوسیستم‌ها را مختل کند و پیامدهایی برای جوامع انسانی به همراه داشته باشد.
از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی نیز بر زیستگاه‌ها و گونه‌های جانوری و گیاهی اثر می‌گذارد، بنابراین لازم است سیاست‌های حفاظت از تنوع زیستی و مقابله با تغییر اقلیم هماهنگ باشند، در این زمینه، اقدامات مبتنی بر اکوسیستم، حفاظت و احیای طبیعت و توجه به پیامدهای احتمالی برخی برنامه‌های اقلیمی بر تنوع زیستی اهمیت دارد.
ایرنا: کشاورزی و نظام‌های غذایی چه نقشی در کاهش یا حفاظت از تنوع زیستی دارند
ظهرابی: الگوهای تولید و مصرف از جمله عوامل اثرگذار بر وضعیت تنوع زیستی هستند، کشاورزی و نظام‌های غذایی در صورت مدیریت ناپایدار می‌توانند فشار زیادی بر منابع طبیعی، زیستگاه‌ها و گونه‌های زیستی وارد کنند.
به همین دلیل، یکی از محورهای مذاکرات، ادغام ملاحظات تنوع زیستی در سیاست‌های کشاورزی و نظام‌های غذایی و حرکت به سمت الگوهای پایدار تولید و مصرف است، هماهنگی میان سیاست‌های توسعه‌ای و برنامه‌های حفاظت از طبیعت برای دستیابی به اهداف جهانی تنوع زیستی ضروری است.
ایرنا: با توجه به شرایط ایران، مدیریت تنوع زیستی جنگل‌ها، تالاب‌ها و مناطق ساحلی و دریایی چه اهمیتی دارد
ظهرابی: حفاظت از اکوسیستم‌های مختلف و مدیریت تنوع زیستی آنها از موضوعات مهم برنامه‌های ملی است، جنگل‌ها، تالاب‌ها و مناطق ساحلی و دریایی هر یک از نظر زیستگاهی و خدماتی که به طبیعت و جوامع انسانی ارائه می‌کنند، اهمیت دارند.
مدیریت این اکوسیستم‌ها باید با رویکرد حفاظت، احیا و بهره‌برداری پایدار انجام شود، همچنین حفاظت از گونه‌های حیات‌وحش و زیستگاه‌های آنها، مدیریت جمعیت‌ها و کنترل گونه‌های مهاجم بیگانه از جمله اقداماتی است که می‌تواند در حفظ تنوع زیستی مؤثر باشد.
ایرنا: همکاری‌های علمی و ظرفیت‌سازی بین‌المللی چه کمکی به اجرای برنامه‌های حفاظت از تنوع زیستی می‌کند
ظهرابی: حفاظت از تنوع زیستی به دانش علمی، پایش مستمر، تبادل اطلاعات و استفاده از تجربه‌های موفق نیاز دارد، همکاری با نهادهای بین‌المللی، شبکه‌های تخصصی و کشورهایی که در زمینه اجرای چارچوب جهانی تنوع زیستی تجربه دارند، می‌تواند به ارتقای ظرفیت‌های ملی کمک کند.
توسعه همکاری‌های علمی، انتقال تجربه و تقویت ارتباط میان پژوهش و برنامه‌ریزی اجرایی نیز در شناسایی چالش‌ها و انتخاب راهکارهای متناسب با شرایط هر کشور اهمیت دارد.
ایرنا: آموزش عمومی و توانمندسازی زنان چه جایگاهی در برنامه‌های حفاظت از تنوع زیستی دارد
ظهرابی: آگاهی عمومی و مشارکت اجتماعی از عوامل مؤثر در حفاظت از طبیعت است، ترویج و آموزش در حوزه تنوع زیستی می‌تواند به شناخت بهتر ارزش‌های طبیعت و افزایش مشارکت مردم در برنامه‌های حفاظتی کمک کند.
همچنین توانمندسازی زنان، به‌ویژه زنان روستایی و عشایری، در برنامه‌های تنوع زیستی اهمیت دارد زیرا مشارکت گروه‌های مختلف اجتماعی در مدیریت منابع طبیعی می‌تواند زمینه اجرای مؤثرتر برنامه‌های حفاظتی را فراهم کند، جریان‌سازی برنامه‌های تنوع زیستی در سطوح ملی و استانی نیز از موضوعات مهم در این زمینه است.
ایرنا: در مجموع، انتظار می‌رود کاپ ۱۷ چه نقشی در آینده حفاظت از تنوع زیستی داشته باشد
ظهرابی: این اجلاس فرصتی برای بررسی میزان پیشرفت کشورها، شناسایی موانع اجرای تعهدات و تقویت همکاری‌های بین‌المللی در زمینه حفاظت از طبیعت است، تحقق اهداف جهانی تنوع زیستی به مشارکت کشورها، تأمین منابع مالی، همکاری‌های علمی و اجرای برنامه‌های ملی متناسب با شرایط هر کشور وابسته است.
در این مسیر، مهم است که تعهدات بین‌المللی به اقدامات عملی و قابل‌اندازه‌گیری در سطح ملی و محلی تبدیل شوند و حفاظت و احیای طبیعت در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای مورد توجه قرار گیرد.