گزارش‌های منتشرشده درباره حملات موشکی و پهپادی ایران به تأسیسات نظامی آمریکا در خاورمیانه، از هدف قرار گرفتن بخشی از شبکه راداری و سامانه‌های هشدار زودهنگام این کشور در منطقه حکایت دارد. در تازه‌ترین مورد، سپاه پاسداران از حمله به یک تأسیسات راداری آمریکا در بحرین خبر داده است؛ حمله‌ای که به گفته منابع ایرانی در پاسخ به هدف قرار گرفتن یک برج مخابراتی در سیریک انجام شده است. اهمیت این تحولات فقط به خسارت واردشده به تجهیزات نظامی محدود نمی‌شود؛ رادارها بخش مهمی از شبکه شناسایی و دفاع موشکی هستند و آسیب به آن‌ها می‌تواند بر توان رصد تهدیدها و واکنش به حملات هوایی تأثیر بگذارد.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین،شبکه راداری و سامانه‌های هشدار زودهنگام آمریکا در خاورمیانه در ماه‌های اخیر به یکی از اهداف حملات موشکی و پهپادی ایران تبدیل شده‌اند. این تجهیزات که وظیفه شناسایی تهدیدهای هوایی، ردیابی موشک‌های ورودی و انتقال اطلاعات به مراکز فرماندهی و سامانه‌های رهگیر را برعهده دارند، از اجزای مهم زیرساخت نظامی آمریکا در منطقه محسوب می‌شوند.
در تازه‌ترین تحول، مجله نظامی «Military Watch» در گزارشی به تاریخ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ از حمله به یک تأسیسات راداری آمریکا در بحرین خبر داده است. بر اساس این گزارش، سپاه پاسداران در بیانیه‌ای که ۱۳ نوامبر منتشر شد، اعلام کرد نیروی هوافضای سپاه این تأسیسات را در پاسخ به حمله هوایی آمریکا به یک برج مخابراتی در شهرستان سیریک استان هرمزگان هدف قرار داده است.
سپاه این عملیات را هشداری به آمریکا برای جلوگیری از تکرار حملات به زیرساخت‌های ایران توصیف کرده است. با این حال، درباره میزان خسارت واردشده به تأسیسات راداری بحرین روایت‌های متفاوتی وجود دارد. فرماندهی مرکزی آمریکا پیش‌تر اعلام کرده بود دو پهپاد ایرانی را رهگیری و منهدم کرده و این حمله خسارتی به تأسیسات یا تلفات جانی در پی نداشته است. ازاین‌رو، انهدام کامل رادار بحرین هنوز به‌طور مستقل تأیید نشده است.
چرا رادارهای هشدار زودهنگام اهمیت دارند؟
رادارهای هشدار زودهنگام از مهم‌ترین اجزای شبکه دفاع هوایی و موشکی هستند. این سامانه‌ها با شناسایی اهداف پرنده در فاصله‌های دور، اطلاعاتی درباره موقعیت، سرعت و مسیر حرکت آن‌ها جمع‌آوری می‌کنند و در اختیار مراکز فرماندهی و سامانه‌های رهگیر قرار می‌دهند.
در مقابله با موشک‌های بالستیک، زمان شناسایی اهمیت ویژه‌ای دارد. هرچه یک موشک زودتر شناسایی شود، فرصت بیشتری برای محاسبه مسیر پرواز، ارزیابی میزان تهدید و آماده‌سازی سامانه‌های رهگیر وجود خواهد داشت. در مقابل، آسیب دیدن رادارهای هشدار اولیه می‌تواند زمان واکنش را کاهش دهد و پوشش شناسایی را در بخشی از منطقه محدود کند.
اهمیت این تجهیزات به عملکرد مستقل آن‌ها محدود نیست. رادارهای زمینی، سامانه‌های دفاع موشکی، رادارهای مستقر روی کشتی‌ها و هواپیماهای هشدار زودهنگام در قالب شبکه‌ای به‌هم‌پیوسته فعالیت می‌کنند. اطلاعات هر بخش می‌تواند در تصمیم‌گیری سایر اجزای شبکه نقش داشته باشد. بنابراین، اختلال در یک بخش ممکن است بر عملکرد کلی شبکه شناسایی و دفاع هوایی اثر بگذارد.
رادارهای پیشرفته آمریکا در قطر، اردن و امارات
مجله «Military Watch» در بخش دیگری از گزارش خود مدعی شده است حملات به تأسیسات نظامی آمریکا در منطقه، خساراتی به چند سامانه راداری پیشرفته وارد کرده است. این نشریه ارزش مجموع رادارهای آسیب‌دیده یا منهدم‌شده را حدود ۲.۷ میلیارد دلار برآورد کرده است؛ رقمی که در متن گزارش، جزئیات مستقلی درباره شیوه محاسبه آن ارائه نشده است.
در میان تجهیزات مورد اشاره، رادار AN/FPS-132 مستقر در قطر قرار دارد. این سامانه از رادارهای پیشرفته هشدار زودهنگام آمریکا برای شناسایی و ردیابی تهدیدهای موشکی در فواصل دور است و می‌تواند اطلاعات لازم را برای شبکه دفاع موشکی فراهم کند.
قطر به دلیل میزبانی از پایگاه هوایی العدید نیز اهمیت نظامی ویژه‌ای برای آمریکا دارد. العدید یکی از مراکز اصلی عملیات هوایی این کشور در خاورمیانه است و بخش مهمی از فعالیت‌های نظامی آمریکا در منطقه از این پایگاه پشتیبانی می‌شود.
سامانه دیگری که در گزارش «Military Watch» به آن اشاره شده، رادار AN/TPY-2 است؛ تجهیزی که در سامانه دفاع موشکی «تاد» (THAAD) به کار می‌رود. این رادار وظیفه شناسایی و ردیابی موشک‌های بالستیک را برعهده دارد و اطلاعات آن برای هدایت سامانه رهگیر استفاده می‌شود.
بر اساس ادعای این نشریه، دو رادار از این نوع در اردن و امارات هدف حملات قرار گرفته‌اند. همچنین گزارش از آسیب یا انهدام چند رادار دیگر، از جمله سامانه‌های AN/FPS-117 در عربستان سعودی، سخن می‌گوید.
آسیب به رادارها چه تأثیری بر دفاع موشکی آمریکا دارد؟
یکی از مهم‌ترین پیامدهای احتمالی آسیب به رادارهای هشدار زودهنگام، کاهش کیفیت اطلاعاتی است که سامانه‌های دفاع موشکی برای رهگیری اهداف به آن نیاز دارند.
سامانه‌هایی مانند «تاد» و «پاتریوت» برای شناسایی و مقابله با تهدیدهای بالستیک به اطلاعات دقیق درباره موقعیت و مسیر موشک‌ها نیاز دارند. رادارها در این فرایند نقش اساسی ایفا می‌کنند و اختلال در عملکرد آن‌ها می‌تواند شناسایی تهدیدها و هماهنگی میان اجزای دفاعی را دشوارتر کند.
«Military Watch» معتقد است آسیب به رادارهای زمینی آمریکا در منطقه، این کشور و اسرائیل را به استفاده بیشتر از رادارهای مستقر روی کشتی‌ها و سایر تجهیزات شناسایی، از جمله یک ایستگاه راداری AN/TPY-2 در ترکیه، وابسته کرده است.
آیا حملات به رادارها توان عملیاتی آمریکا را محدود می‌کند؟
از نگاه «Military Watch»، حملات به رادارها، پایگاه‌های هوایی و هواپیماهای نظامی آمریکا، هزینه و دشواری ادامه عملیات هوایی علیه ایران را افزایش داده است. این نشریه معتقد است آسیب به زیرساخت‌های مهم نظامی، یکی از عواملی بوده که آمریکا را در ادامه حملات با شدت بالا با محدودیت مواجه کرده است.
از نظر نظامی، آسیب به شبکه راداری می‌تواند بر شناسایی تهدیدها، حفاظت از پایگاه‌ها و هماهنگی عملیات تأثیر بگذارد. با این حال، توان اجرای عملیات هوایی به عوامل متعددی وابسته است و تنها با بررسی وضعیت رادارها نمی‌توان درباره ظرفیت کلی نیروهای نظامی آمریکا قضاوت کرد.