زاهدان - ایرنا - صنعت زنبورداری در سیستان و بلوچستان یکی از محورهای راهبردی برای تنوع‌بخشی به معیشت جوامع روستایی و عشایری به‌شمار می‌رود بهطوریکه به گفته معاون سازمان جهاد کشاورزی استان، تولید ۷۴ تُن عسل در سال گذشته در این دیار نشان‌دهنده ظرفیت ویژه این بخش در تثبیت اشتغال است.
به گزارش ایرنا، ویژگی‌های خاص بوم‌شناختی و تنوع گونه‌های گیاهی منحصربفرد در بخش‌های مختلف شمال و جنوب سیستان و بلوچستان، بستری طبیعی و کم‌نظیر برای پرورش زنبور عسل و تولید فرآورده‌های باکیفیت و طبیعی فراهم کرده است.
این حرفه به‌دلیل نیاز به سرمایه‌گذاری اولیه محدود در مقایسه با دیگر زیربخش‌های تولیدی بخش کشاورزی، مزیت رقابتی بالایی در راستای اشتغال‌زایی زودهنگام و توانمندسازی اقتصادی خانوارها دارد؛ از سوی دیگر، تقاضای روزافزون بازارهای منطقه‌ای برای محصولات سالم و طبیعی، زنبورداری این استان را در کانون توجه سیاست‌گذاران بخش کشاورزی قرار داده است.
با این وجود، استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود منوط به گذر اصولی از الگوهای معیشتی و سنتی به سمت سازوکارهای صنعتی و ارزش‌آفرین است؛ مسیری که تحقق آن به سرمایه‌گذاری هدفمند بخش خصوصی، بومی‌سازی شیوه‌های مدیریت پرورشی متناسب با اقلیم و هم‌افزایی همه‌جانبه دستگاه‌های متولی نیاز دارد.
فعالیت ۱۷۹ زنبورستان با ۷۱۵۰ کندو در استان
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان اظهار کرد: صنعت زنبورداری در سیستان و بلوچستان با وجود محدودیت‌های اقلیمی یکی از ظرفیت‌های راهبردی در توسعه اقتصاد روستایی و ایجاد اشتغال پایدار محسوب می‌شود.
مهدی حسینی در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا افزود: در زمان حاضر ۱۷۹ زنبورستان با هفت هزار و ۱۵۰ کندو در سطح استان فعال بوده و بستر اشتغال مستقیم را برای ۲۷۹ نفر فراهم آورده‌اند.
تداوم تولید ۷۴ تن عسل در سال گذشته، نشان‌دهنده تاب‌آوری بالای این صنعت و تلاش بهره‌برداران است
وی ادامه داد: با وجود چالش‌های اقلیمی، تداوم تولید ۷۴ تُن عسل در سال گذشته، نشان‌دهنده تاب‌آوری بالای این صنعت و تلاش بهره‌برداران است؛ ضمن آنکه با توجه به پوشش گیاهی منحصربفرد استان، ظرفیت تولید عسل ارگانیک با کیفیت برای صادرات به بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی وجود دارد.
حسینی تصریح کرد: این صنعت به‌دلیل نیاز به سرمایه‌گذاری اولیه کمتر در مقایسه با سایر بخش‌های تولیدی کشاورزی، یکی از بهترین گزینه‌ها برای توانمندسازی اقتصادی مناطق روستایی است و با گذر از تولید سنتی به سمت صنعتی با محوریت محصولات ارگانیک، بسته‌بندی مدرن، برندسازی و افزایش ارزش افزوده، می‌تواند به‌عنوان اولویت راهبردی برای ارزآوری در استان مد نظر قرار گیرد.
سایه سنگین طوفان‌های ۱۲۰ روزه و نوسانات جوی بر گرده‌افشانی کندوها
معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان به چالش‌های فراروی زنبورداران اشاره کرد و گفت: مشکلات و موانع پیش‌روی بهره‌برداران در دو حوزه تخصصی شناسایی شده است که نخستین محور آن به عوامل اقلیمی و زیستی بازمی‌گردد.
وی بیان کرد: خشکسالی‌های متوالی، کاهش تراکم پوشش گیاهی مراتع، وقوع پدیده‌های گرد و غبار و طوفان‌های ۱۲۰ روزه در شمال استان و بارندگی‌های سیل‌آسا و فصلی در جنوب و همچنین شیوع آفاتی چون «کنه واروا» و دشمنان طبیعی زنبور عسل از موانع اصلی در مسیر افزایش بهره‌وری تولید هستند که غلبه بر آنها نیازمند مبارزه زیستی و مدیریت علمی کلونی‌ها است.
حسینی اضافه کرد: محور دوم چالش‌ها، مشکلات زیرساختی و هزینه‌های فزاینده تولید است بهطوریکه به‌دلیل محدودیت منابع و مراتع، زنبورداران ناگزیر به چند مرحله کوچ در طول سال هستند و این موضوع هزینه‌های سرسام‌آور حمل‌ونقل و جابه‌جایی را به آنان تحمیل می‌کند.
وی، مواجهه با مخاطرات و بلایای طبیعی در کنار نبود امنیت کافی در برخی نقاط برای استقرار زنبورستان‌ها را از دیگر دغدغه‌های جدی تولیدکنندگان دانست و بر ضرورت تقویت چتر حمایتی بیمه و تخصیص اعتبارات پشتیبان تأکید کرد.
چهار راهبرد اساسی برای ارتقای زنجیره ارزش و مدیریت هوشمند کوچ
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان با تشریح راهکارهای عملیاتی برای غلبه بر این چالش‌ها اظهار کرد: برای تحقق چشم‌انداز توسعه زنبورداری و تثبیت اشتغال، چهار راهبرد محوری از طریق تعامل دستگاه‌های ذی‌ربط در دستور کار قرار دارد.
وی افزود: نخستین گام، توسعه زنجیره ارزش با تکیه بر ایجاد و حمایت از تعاونی‌های زنبورداری در امر صادرات از طریق تجمیع، بسته‌بندی استاندارد و بازاریابی هدفمند عسل تولیدی است.
حسینی، «مدیریت هوشمند کوچ» را دومین راهبرد خواند و توضیح داد: تدوین و ابلاغ تقویم جامع کوچ با هماهنگی دستگاه‌های اجرایی مربوطه، نقش مؤثری در کاهش هزینه‌های جابه‌جایی و ارتقای بهره‌وری ایفا خواهد کرد.
وی خاطرنشان کرد: گام سوم بر محور آموزش و ترویج متمرکز است که شامل برگزاری دوره‌های تخصصی مبارزه با آفات و مدیریت کلونی‌ها با رویکرد نوین علمی جهت ارتقای دانش فنی زنبورداران می‌شود؛ در گام چهارم نیز «حمایت مالی و بیمه‌ای» از طریق پیگیری تسهیلات ارزان‌قیمت برای جبران خسارات خشکسالی و افزایش ضریب نفوذ بیمه کندوها دنبال خواهد شد.
نقشه‌راه مشترک دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی برای جهش تولید
معاون سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان با تأکید بر اینکه مدیریت چالش‌ها بدون اقدام فرابخشی میسر نیست، تصریح کرد: افزایش تولید و بهره‌وری مستلزم مشارکت و ایفای نقش تعریف‌شده هریک از دستگاه‌های اجرایی در کنار تشکل‌های غیردولتی است.
وی در تبیین وظایف نهادها گفت: سازمان جهاد کشاورزی متولی آموزش، ترویج، توزیع کندو و هدایت تسهیلات مشاغل روستایی است؛ اداره کل صنعت، معدن و تجارت مسئولیت صدور مجوزهای صادرات، ساماندهی بسته‌بندی و ایجاد واحدهای فرآوری را بر عهده دارد و اداره کل دامپزشکی بر پایش سلامت کندوها و کنترل آفات به‌ویژه کنه واروا تمرکز دارد.
حسینی یادآور شد: اداره کل حفاظت محیط زیست نیز با حفاظت از مراتع شهدزا و صدور مجوز استقرار زنبورستان‌ها در مناطق حفاظت‌شده نقش‌آفرینی می‌کند و سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای مهارت‌آموزی در زمینه فرآوری و بسته‌بندی را پوشش می‌دهد؛ همچنین بخش خصوصی، اتاق بازرگانی، تعاونی‌ها و صندوق‌های اعتباری تأمین‌کننده سرمایه برای مزارع زنبورداری، توسعه بازاریابی و تجارت خارجی خواهند بود.
به گفته کارشناسان بخش کشاورزی نیز صنعت زنبورداری در سیستان و بلوچستان اگرچه در میانه تنگناهای سخت طبیعی و محدودیت‌های ساختاری به حیات خود ادامه می‌دهد اما ظرفیت‌های موجود و تاب‌آوری اثبات‌شده آن نشان می‌دهد که این بخش توانایی تبدیل شدن به یکی از پیشران‌های مطمئن در اقتصاد روستایی را داراست؛ عبور موفق از شرایط فعلی مستلزم تغییر نگرش از تولید سنتی به مدیریت داده‌محور، سازماندهی شبکه‌ای تولیدکنندگان و تجاری‌سازی زنجیره ارزش عسل است.