انسداد مسیرهای تجاری و مرزهای زمینی عراق، اقتصاد ایران را با چالش جدیدی روبه‌رو کرده است. مرتضی افقه، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز به تحلیل این شرایط و روزنه‌های باقیمانده برای تداوم مراودات تجاری پرداخته است.
به گزارش تجارت نیوز، اقتصاد ایران در شرایطی با محدودیت‌های فزاینده در تجارت خارجی مواجه شده که همزمان، مسیرهای دریایی و هوایی کشور نیز با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند. در روزهای اخیر، تحولات مرزهای زمینی با عراق نیز بر نگرانی‌ها درباره تداوم مبادلات تجاری افزوده است. گزارش‌ها از بسته‌شدن گذرگاه مرزی چذابه از سوی عراق و توقف تردد مسافران، خودروها و کامیون‌های تجاری از این مسیر حکایت دارند؛ همزمان، خبرهایی نیز درباره احتمال تعطیلی سایر گذرگاه‌های مرزی منتشر شده است.
تشدید محدودیت‌ها در مسیرهای تجاری، در شرایطی که اقتصاد ایران پیش‌تر نیز با تحریم‌ها، محدودیت‌های ارزی و تورم دست‌وپنجه نرم می‌کرد، این پرسش را مطرح می‌کند که تداوم چنین وضعیتی چه پیامدهایی برای صادرات و واردات، تأمین کالاهای اساسی، فعالیت بنگاه‌های تولیدی و هزینه مبادلات تجاری خواهد داشت.
در این میان، میزان وابستگی اقتصاد ایران به مسیرهای دریایی و زمینی، ظرفیت استفاده از مسیرهای جایگزین و امکان حفظ تجارت با کشورهای همسایه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در صورت تداوم یا گسترش این محدودیت‌ها، اقتصاد ایران با چه میزان فشار مواجه خواهد شد و چه راهکارهایی برای کاهش آثار اقتصادی این وضعیت می‌توان در نظر گرفت؟
تجارت خارجی نقش محوری در اقتصاد ایران ایفا می‌کند و سهم آن بالای ۵۰ درصد است
مرتضی افقه، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز با اشاره به وابستگی اقتصاد ایران به تجارت خارجی گفت: «اقتصاد کشور ما به شکلی است که تجارت خارجی نقش محوری در آن ایفا می‌کند و سهم آن بالای ۵۰ درصد است. از حدود تیرماه امسال، محاصره اقتصادی و دریایی اعمال شد و در عمل امکان صادرات نفت و واردات کالا از طریق دریا از میان رفت.»
بسته شدن مسیرهای تجاری، اقتصاد ایران را آسیب‌پذیرتر می‌کند
افقه با مقایسه زیرساخت‌های ایران با برخی کشورهای منطقه اظهار کرد: «خلاف عربستان که خط لوله احداث کرده یا امارات که زیرساخت‌های جایگزین دارد، ما چنین امکانی در اختیار نداشتیم. پس از بسته شدن مسیر دریایی، تنها امتیاز باقیمانده، مرزهای زمینی با کشورهای همسایه است. حدود ۷ تا ۱۰ کشور همسایه وجود دارند که می‌توان مراودات تجاری را از طریق آنها ادامه داد.»
فضای فشار اقتصادی بسیار سنگین‌تر شده است
او با اشاره به گسترش فشارها به مرزهای زمینی گفت: «آمریکا گام بعدی را برداشت و فشار را بر مرزهای زمینی نیز اعمال کرد. در این میان، پاکستان به دلیل نزدیکی‌های ایدئولوژیکی، تنها کشوری بود که انتظار می‌رفت در برابر این فشارها مقاومت کند، اما با توجه به روابط نزدیک سیاسی این کشور با عربستان، به نظر می‌رسد فشارها بیش از پیش افزایش یابد.»
این کارشناس اقتصادی افزود: «انتظار می‌رفت کشورهایی مانند عراق نیز مقاومت نشان دهند، اما در مجموع فضای فشار بسیار سنگین‌تر شده است.»
تنها مسیر باقیمانده، تجارت زمینی با کشورهای همسایه است، مشروط به آنکه ایران بتواند بر کشورهای همسایه فشار وارد کند یا از طریق مذاکره راهی بگشاید
افقه با اشاره به محدود شدن راه‌های جایگزین تجارت تصریح کرد: «برخی به دنبال راه‌های دور زدن تحریم هستند اما مسیر هوایی بسته شده، مسیر دریایی نیز مسدود است و عملاً هیچ راهکار اقتصادی جایگزینی وجود ندارد.»
او ادامه داد: «تنها مسیر باقیمانده، مسیر زمینی است و آن هم مشروط به آن است که ایران بتواند بر کشورهای همسایه فشار وارد کند یا از طریق مذاکره راهی بگشاید.»
واردات کالاهای اساسی همچنان مجاز است و شاید در این حوزه با مشکل جدی مواجه نشویم
افقه با اشاره به وضعیت واردات کالاهای اساسی گفت: «امیدواریم که کالاهای اساسی مورد نیاز کشور پیش از این وارد شده باشد. بر اساس شنیده‌ها، واردات کالاهای اساسی همچنان مجاز است و شاید در این حوزه با مشکل جدی مواجه نشویم، اما در سایر بخش‌ها آسیب‌پذیر خواهیم بود.»
در چنین شرایطی دولت‌ها برای اطمینان از تامین کافی کالاها و توزیع منظم آنها، از سازوکارهایی مانند سهمیه‌بندی و کنترل قیمت‌ها استفاده می‌کنند
افقه با اشاره به ضرورت مداخله دولت در شرایط بحرانی، تجربه کشورهای اروپایی در دوران جنگ جهانی دوم را مطرح کرد و گفت: «در چنین شرایطی دولت‌ها برای اطمینان از تامین کافی کالاها و توزیع منظم آنها، ابزارهای لازم را در اختیار می‌گیرند و از سازوکارهایی مانند سهمیه‌بندی و کنترل قیمت‌ها استفاده می‌کنند.»
مسیر روسیه و دریای خزر، امید باقیمانده برای ادامه تجارت ایران است
افقه با اشاره به امکان استفاده از مسیرهای شمالی کشور گفت: «شاید تنها امید باقیمانده، روسیه باشد. از طریق دریای خزر و مسیر روسیه می‌توان مراودات تجاری را تا حدی ادامه داد.»
گزارش‌های بیشتر را در صفحه اقتصاد کلان بخوانید.