مدیرکل تبلیغ و ترویج معاونت قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از دریافت ۱۱ پیشنهاد از استان‌های کشور برای کسب عنوان دومین دوره پایتخت‌های قرآن، نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه خبر داد و گفت: با بازنویسی آیین‌نامه، این رویداد به‌صورت دوسالانه برگزار می‌شود و شهر قم توانسته است مرحله نخست ارزیابی را در هر سه حوزه با موفقیت پشت سر بگذارد.
باشگاه خبرنگاران جوان -سعید مجیدی روز دوشنبه در نشست ارزیابی و بررسی ظرفیت‌های پایتختی معارف اسلامی که در قم برگزار شد، با اشاره به پیشینه این طرح اظهار داشت: در دوره نخست، با مصوبه شورای عالی، شهر کاشان به‌عنوان پایتخت نهج‌البلاغه، بوشهر به‌عنوان پایتخت قرآن کریم و یزد به‌عنوان پایتخت صحیفه سجادیه انتخاب شدند؛ اما به دلیل شیوع کرونا و برخی تغییرات ساختاری، اجرای کامل برنامه‌ها با وقفه مواجه شد.
تشکیل شورای راهبری و دوسالانه‌شدن فرایند انتخاب
مدیرکل تبلیغ و ترویج معاونت قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه بازنگری جامعی در آیین‌نامه این رویداد انجام گرفته است، تصریح کرد: به‌منظور جلوگیری از اختلال در اجرای برنامه‌ها، تصمیم گرفته شد این فرایند زین‌پس به‌صورت دوسالانه دنبال شود. در همین راستا، یک شورای راهبری با حضور ۱۵ تا ۱۶ عضو حقیقی و حقوقی شامل نمایندگان مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه کشور، صداوسیما، سازمان تبلیغات اسلامی، اساتید حوزه و دانشگاه، مدیران معاونت قرآن و عترت و مسئولان بنیادهای تخصصی مرتبط تشکیل شد.
مجیدی ادامه داد: ذیل این شورا، سه شورای تخصصی و مستقل برای پایتخت قرآن، نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه راه‌اندازی شد که پس از بررسی دقیق و تصویب آیین‌نامه بازنویسی‌شده، فراخوان دوره دوم در اوایل مردادماه سال جاری به ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها ابلاغ گردید.
وی از استقبال گسترده استان‌ها از این فراخوان خبر داد و گفت: ۱۱ استان در حوزه قرآن اعلام آمادگی و پرونده‌های مفصلی ارسال کردند. در بخش‌های نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه نیز روند مشابهی شکل گرفت و در مجموع حدود ۲۴ تا ۲۵ پرونده نامزدی از شهرهای مختلف کشور واصل شد که این امر خود سبب شناسایی ظرفیت‌های کم‌نظیر معارفی در نقاط مختلف کشور گردید.
مجیدی بیان کرد: پرونده‌ها در شورای راهبری تلخیص و بررسی شد و پس از رفع برخی نواقص از طریق تبادل نظر با استان‌ها، مرحله نخست ارزیابی بر اساس خوداظهاری‌ها به پایان رسید.
موفقیت قم در مرحله نخست ارزیابی و آغاز سنجش میدانی
مدیرکل تبلیغ و ترویج معاونت قرآن و عترت وزارت ارشاد با قدردانی از اهتمام مسئولان فرهنگی استان قم خاطرنشان کرد: اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی قم پرونده‌های جامع و تفصیلی برای هر سه حوزه ارسال کرده است و خوشبختانه شهر قم در کنار سه تا چهار شهر دیگر توانست مرحله نخست ارزیابی را با موفقیت پشت سر بگذارد.
مجیدی با تأکید بر اینکه کسب عنوان پایتختی نیازمند عزم و هم‌افزایی تمامی دستگاه‌های استانی و شهری است، یادآور شد: اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی به‌تنهایی قادر به پیشبرد این رسالت بزرگ نیست؛ بلکه دستگاه‌های اجرایی، نهادهای حاکمیتی، اساتید و نخبگان جامعه قرآنی و حوزوی باید پای کار بیایند تا پرچم این جریان‌سازی برافراشته شود.
وی با تبیین رویکرد ملی معاونت قرآن و عترت از اعطای عنوان پایتختی تأکید کرد: پایتختِ منتخب نباید برنامه‌های خود را به محدوده جغرافیایی شهر یا استان خود محدود کند، بلکه باید برنامه‌ریزی به‌گونه‌ای رقم بخورد که مردم سراسر کشور از جمله شهرهایی مانند اردبیل یا اراک نیز از برکات و امتداد ملی این برنامه‌ها منتفع شوند.
مدیرکل تبلیغ و ترویج معاونت قرآن و عترت ابراز امیدواری کرد با برکت و عنایت حضرت فاطمه معصومه (س) و ظرفیت‌های غنی علمی، حوزوی و مردمی قم، این ارزیابی‌ها زمینه اعتلا و تحقق رسالت‌های معارفی شهر قم را در یکی از این حوزه‌های سه‌گانه فراهم آورد.
ضرورت گذار از شور مذهبی به «فهم قرآن»
مفسر برجسته قرآن کریم نیز در این نشست با تأکید بر اینکه صرف شور مذهبی بدون درک معارف وحیانی جامعه را به سرمنزل مقصود نمی‌رساند، رسالت اصلی حوزویان و مبلغان را آموزش مرحله‌به‌مرحله و کاربردی قرآن به مردم دانست و آمادگی خود را برای انتقال تجارب و آموزش شیوه‌های نوین تفسیری به ائمه جماعات اعلام کرد.
ابوالفضل بهرام‌پور با اشاره به مراحل هدایت و مأموریت انبیای الهی اظهار داشت: رسالت پیامبران در هدایت امت‌ها دارای چهار مرحله به‌هم‌پیوسته شامل «تلاوت آیات»، «آموزش کتاب و تثبیت آن در دل‌های مردم»، «آموزش حکمت» و در نهایت «تزکیه نفس» است؛ بنابراین اکتفا صرف به تلاوت، بدون ورود به عرصه فهم و عمل، تحقق کامل این مأموریت نخواهد بود.
وی با اشاره به آسیب‌شناسی جریان آموزش‌های دینی در جامعه افزود: در گفت‌وگو با برخی از اساتید و مفسران حوزه تأکید کرده‌ام که پرسش اصلی این است که ما در جامعه «تفسیردان» تربیت کرده‌ایم یا «قرآن‌دان»؟ متأسفانه امروز با جامعه‌ای مواجه هستیم که دلبستگی و شور مذهبی فراوانی دارد، اما نسبت به متن، پیام و مقاصد کلام‌الله مجید آشنایی عمیق و کاربردی ندارد؛ وظیفه شرعی و رسالت دینی ما این است که مردم را به معنای واقعی با کتاب خدا مأنوس کنیم.
این پژوهشگر و مترجم قرآن کریم با ذکر مثالی از برخی کژتابی‌ها در برداشت از آیات الهی تصریح کرد: در تبیین آیاتی نظیر «خَتَمَ اللّهُ عَلَیٰ قُلُوبِهِمْ» نباید بدون توجه به بافتار آیات و اصول تفسیری، تلقی جبرگرایانه به مخاطب القا شود؛ قرآن کلام خالق حکیم است و تفاوت بنیادین با نوشته‌ها و خطاهای ذهنی بشری دارد، ازاین‌رو فهم آن نیازمند چینش دقیق آیات در کنار یکدیگر و فهم مقاصد متکلم است.
بهرام‌پور با انتقاد از اطاله کلام و پیچیده‌گویی در پاره‌ای از متون تفسیری گفت: گاهی مخاطب چندین صفحه از یک کتاب تفسیری را می‌خواند اما در نهایت به پیام روشن و راه‌حل ملموسی دست نمی‌یابد؛ در حالی که پیام قرآن شفاف و هدایتگر زیست روزمره مؤمنان است.
طراحی الگوی «تفسیر سه دقیقه‌ای» برای مساجد
وی به تجارب پیشین خود در آموزش‌های فشرده و کارآمد قرآنی اشاره کرد و یادآور شد: پیش از انقلاب و در سال‌های بعد از آن شیوه‌هایی را تجربه کردیم؛ از جمله در برنامه‌های نماز جمعه تنها در بازه‌های کوتاه ۱۵ دقیقه‌ای، بخش‌های مشخصی از آیات تدریس و بازخورد بسیار گسترده‌ای از نمازگزاران دریافت شد.
این مفسر قرآن کریم با اعلام تدوین جزوات و شیوه‌نامه‌های آموزشی برای بهره‌برداری مبلغان خاطرنشان کرد: قالب‌هایی همچون «تفسیر سه دقیقه‌ای» آماده و مدون شده‌است تا ائمه جماعات بتوانند بین دونماز و در کوتاه‌ترین زمان، جرعه‌ای از معارف ناب قرآن را به نمازگزاران منتقل کنند.