بررسی ۱۶۵ جمجمه در غاری در جنوب مکزیک، سرنخ‌هایی تازه از آیین‌های مرموز مایاها و نقش زنان در مراسم باستانی آشکار کرده است.
باستان‌شناسان در غاری نزدیک فرونترا کومالاپا در ایالت چیاپاس مکزیک، مجموعه‌ای شامل جمجمه‌های دست‌کم ۱۶۵ نفر کشف کرده‌اند. بررسی این بقایا که در سال ۲۰۱۲ پیدا شدند، سرنخ‌هایی تازه از آیین‌های مذهبی تمدن مایا و نقش زنان در این مراسم به دست داده است.
پژوهشگران مؤسسه ملی مردم‌شناسی و تاریخ مکزیک (INAH) جنسیت ۸۳ نفر را زن و ۷۹ نفر را مرد تشخیص داده‌اند. جنسیت سه نفر دیگر به‌دلیل آسیب‌دیدگی بقایا مشخص نیست. این یافته با تصور رایج درباره ارتباط جمجمه‌دان‌های باستانی با جنگجویان مرد و اسیران جنگی تفاوت دارد.
جمجمه کودکان و نشانه‌های دست‌کاری استخوان‌ها
در میان بقایا، جمجمه ۱۵ کودک نیز وجود دارد. بیشتر بزرگ‌سالان هنگام مرگ حدود ۲۵ تا ۳۵ سال داشتند؛ هرچند دست‌کم دو نفر بین ۵۵ تا ۷۰ سال عمر کرده بودند.
پژوهشگران روی استخوان‌های سه نفر آثار برش پیدا کرده‌اند. بیشتر جمجمه‌ها نیز فک پایین ندارند و دندان‌های فک بالای آن‌ها را جدا کرده‌اند. این نشانه‌ها احتمال می‌دهند که افراد در چند مرحله بقایا را جابه‌جا یا دست‌کاری می‌کردند و این کار بخشی از مراسمی تکرارشونده بوده است.
آیا غار محل برگزاری مراسم مذهبی بود؟
دوده روی سقف غار نشان می‌دهد که مردم در فضای زیرزمینی آتش روشن می‌کردند. پژوهشگران همچنین نشانه‌هایی از قرار گرفتن استخوان‌ها در معرض حرارت پیدا کرده‌اند. این شواهد احتمال برگزاری مراسم در بازه‌های زمانی مختلف را تقویت می‌کنند.
به گفته پژوهشگران، غار ممکن است محل زیارت جوامع اطراف بوده باشد. در باورهای مایاها و دیگر تمدن‌های منطقه آمریکای میانه، غارها جایگاهی مقدس داشتند و مردم برای باران‌خواهی یا دیگر مناسک مذهبی به آن‌ها مراجعه می‌کردند. بااین‌حال، ماهیت دقیق مراسم این غار هنوز مشخص نیست.
جمجمه‌هایی با شکل تغییریافته
برخی جمجمه‌ها نشانه‌هایی از تغییر شکل عمدی دارند؛ سنتی که مردم در دوران کودکی و پیش از کامل شدن رشد استخوان‌ها انجام می‌دادند. این تغییرات می‌توانستند هویت اجتماعی، تعلق به یک جامعه یا جایگاه فرد را نشان دهند.
پژوهشگران همچنین احتمال می‌دهند که جمجمه‌ها برای مردم آن دوره مفهومی فراتر از بقایای جسمانی داشته‌اند. در برخی باورهای آمریکای میانه، سر با بخشی از جوهر معنوی انسان ارتباط داشت؛ بنابراین، گردآوری جمجمه‌ها شاید معنایی مذهبی داشته باشد، نه اینکه صرفا نمایش خشونت یا مرگ باشد.
تفاوت با جمجمه‌دان‌های آزتک‌ها
اصطلاح «تسومپانتلی» به سازه‌ها یا مجموعه‌هایی مرتبط با نمایش جمجمه‌های انسانی گفته می‌شود که نمونه‌های شناخته‌شده آن به تمدن آزتک و شهر تنوچتیتلان تعلق دارند. اما بقایای کومالاپا درون غار قرار گرفته‌اند؛ فضایی که در باورهای منطقه جایگاهی مقدس داشت.
باستان‌شناسان اکنون در تلاش‌اند بفهمند این افراد چه کسانی بودند و چرا بقایای آن‌ها را به غار بردند. وجود زنان، مردان و کودکان در کنار آثار برش، تغییر شکل جمجمه و جابه‌جایی استخوان‌ها نشان می‌دهد که پاسخ این معما احتمالا به مجموعه‌ای پیچیده از آیین‌های باستانی مربوط می‌شود.