تشدید اخیر محدودیت حجاب در مدارس آذربایجان در چارچوب تلاش‌ها برای تضعیف هویت اسلامی و شیعی بوده که رژیم صهیونیستی در این روند نقش‌آفرینی می‌کند.
باشگاه خبرنگاران جوان - برهان حشمتی، کارشناس مسائل بین‌الملل، با اشاره به سابقه چندده‌ساله محدودیت‌های مذهبی در جمهوری آذربایجان، تشدید اخیر محدودیت حجاب در مدارس این کشور را در چارچوب تلاش‌ها برای تضعیف هویت اسلامی و شیعی مردم دانست که رژیم صهیونیستی در این روند نقش‌آفرینی می‌کند.
برهان حشمتی، کارشناس مسائل بین‌الملل، با اشاره به سابقه محدودیت‌های مذهبی در جمهوری آذربایجان، گفت: پس از فروپاشی شوروی، جریان‌های مخالف اسلام و تشیع برای جلوگیری از احیای هویت اسلامی در این کشور تلاش کردند و در مقاطع مختلف، محدودیت‌هایی علیه مظاهر دینی، از جمله حجاب در مدارس، اعمال شد. وی در ادامه با طرح این ادعا که تشدید اخیر محدودیت‌های حجاب در جمهوری آذربایجان با نقش‌آفرینی رژیم صهیونیستی صورت گرفته است، افزود: به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران و ناظران مسائل جمهوری آذربایجان، این محدودیت‌ها صرفاً یک تصمیم داخلی نیست و باید انگیزه‌ها و اهداف سیاسی پشت آن را نیز بررسی کرد.
حشمتی با اشاره به شرایط جمهوری آذربایجان پس از فروپاشی شوروی اظهار داشت: پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تأسیس جمهوری آذربایجان، دو جریان مخالف اسلام، یعنی پان‌ترکیسم و صهیونیسم، در این کشور شکل گرفتند و در عرصه حاکمیت نیز نفوذ پیدا کردند.
وی ادامه داد: از همان سال‌های نخست استقلال جمهوری آذربایجان، با اعلام نظام لائیک و گنجاندن سکولاریسم در قانون اساسی، اقدامات ضداسلامی آغاز شد؛ این در حالی بود که فروپاشی شوروی فرصتی بسیار مناسب برای مردم جمهوری آذربایجان فراهم کرده بود تا تشیع و اسلام اصیل را احیا کنند.
این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به استقبال مردم جمهوری آذربایجان از ایران و انقلاب اسلامی در سال‌های پایانی حاکمیت شوروی گفت: حتی پیش از فروپاشی کامل شوروی، مردم جمهوری آذربایجان گروه‌گروه به سمت ایران می‌آمدند. در ماه‌های سرد سال، برخی از مردم از آب‌های سرد رود ارس عبور می‌کردند و خود را به ایران می‌رساندند تا ارادت خود را به امام خمینی (ره)، رهبر معظم انقلاب و ایران اسلامی ابراز کنند.
حشمتی افزود: مردم پس از حدود ۷۰ سال حاکمیت آتئیسم و بی‌خدایی کمونیستی، به‌دنبال احیای هویت اسلامی و شیعی خود بودند و هر فرصتی را برای نزدیک‌شدن به مراکز مذهبی و زیارت مغتنم می‌شمردند.
وی تصریح کرد: مخالفان اسلام با مشاهده این روند، اقدامات و تدابیر مختلفی را برای مقابله با احیای اسلام و تشیع در جمهوری آذربایجان در پیش گرفتند و با وضع قوانین و ایجاد محدودیت‌های گوناگون تلاش کردند مانع گسترش این جریان شوند. این محدودیت‌ها در دوره‌های مختلف تشدید شده و هر بار دلایل و زمینه‌های خاص خود را داشته است.
این کارشناس مسائل بین‌الملل با بیان اینکه محدودیت‌های مذهبی در دوره‌های مختلف حکومت خاندان علی‌اف تشدید شده است، گفت: در برخی مقاطع، هم‌زمان با سفر مقام‌های ترکیه یا رژیم صهیونیستی به جمهوری آذربایجان، حساسیت‌ها نسبت به مظاهر اسلامی و شیعی افزایش پیدا می‌کرد.
وی افزود: به گفته او، برخی مقام‌ها با مشاهده مظاهر مذهبی در جمهوری آذربایجان، از مسئولان این کشور می‌خواستند توضیح دهند که چرا اجازه داده‌اند اسلام و تشیع دوباره در جامعه احیا شود. همچنین این نگرانی را مطرح می‌کردند که تداوم روند احیای اسلام می‌تواند موقعیت سیاسی حاکمان جمهوری آذربایجان را تحت تأثیر قرار دهد.
حشمتی با اشاره به تحولات پس از سال ۲۰۰۵ میلادی اظهار داشت: در دوره ریاست‌جمهوری الهام علی‌اف، نفوذ رژیم صهیونیستی در جمهوری آذربایجان افزایش یافت. به اعتقاد من، صهیونیست‌ها از کم‌تجربگی الهام علی‌اف و همچنین ارتباطات و مناسبات نزدیک‌تر برخی جریان‌های سیاسی و اطرافیان او با محافل صهیونیستی و یهودی استفاده کردند و در مقاطع مختلف، روند اسلام‌ستیزی را تشدید کردند.
وی ادامه داد: در این سال‌ها، محدودیت‌ها تنها به حجاب محدود نبود و اقدامات مختلفی علیه مظاهر اسلامی و فعالیت‌های مذهبی صورت گرفت.
تخریب مساجد و ممنوعیت حجاب در مدارس حشمتی با اشاره به برخی اقدامات صورت‌گرفته علیه مراکز مذهبی در جمهوری آذربایجان گفت: در مقاطعی، تخریب مساجد با توجیهاتی مانند فرسودگی بنا یا قرارگرفتن در مسیر اجرای طرح‌های عمرانی دنبال شد و تعدادی از مساجد به این شکل تخریب شدند.
وی افزود: در دوره‌ای دیگر، محدودیت‌هایی برای پخش اذان از مساجد اعمال شد. همچنین در سال‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ میلادی، بخشنامه ممنوعیت حجاب در مدارس ابلاغ شد که در پی آن، نخستین موج گسترده اعتراض‌ها و فعالیت‌های مرتبط با نهضت حجاب در جمهوری آذربایجان شکل گرفت.
این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به برخورد‌های صورت‌گرفته با معترضان به ممنوعیت حجاب اظهار داشت: آن دوره با سرکوب گسترده مواجه شد، اما این مسئله به پایان نرسید و اعتراض‌ها و مطالبه حفظ حجاب همچنان ادامه پیدا کرد.
وی ادامه داد: شماری از روحانیون در جریان این تحولات بازداشت و به حبس‌های طولانی‌مدت محکوم شدند. برخی از این افراد که در سال‌های اخیر آزاد شده بودند، در جریان موج جدید تحولات مرتبط با حجاب بار دیگر بازداشت شدند.
حشمتی تأکید کرد: بنابراین، مسئله محدودیت حجاب و برخورد با مظاهر اسلامی در جمهوری آذربایجان پدیده‌ای تازه نیست، بلکه در طول حدود ۳۰ سال گذشته، با فراز و نشیب‌های مختلف ادامه داشته است.
این کارشناس مسائل بین‌الملل در ادامه با طرح این پرسش که چرا محدودیت‌های حجاب در مقطع اخیر بار دیگر تشدید شده است، گفت: به اعتقاد من، رژیم صهیونیستی و مستشاران صهیونیستی در دولت الهام علی‌اف در این روند نقش دارند و باید انگیزه‌های آنان را در تحولات منطقه‌ای و روابط جمهوری آذربایجان با کشور‌های همسایه جست‌و‌جو کرد.
وی افزود: یکی از اهداف احتمالی این اقدامات، ایجاد تنش و بی‌ثباتی در داخل جمهوری آذربایجان و بهره‌برداری از پیامد‌های آن است. در چنین شرایطی، ممکن است زمینه برای تشدید اختلافات داخلی و ایجاد تنش در روابط این کشور با همسایگانش نیز فراهم شود.
حشمتی با اشاره به حوادث مربوط به جنگ ۴۰روزه و حمله به ایران اظهار داشت: در جریان آن جنگ، پهپاد‌هایی به‌صورت نمایشی به سمت فرودگاه نخجوان شلیک شدند؛ اقدامی که به گفته من، با هدف القای این موضوع صورت گرفت که ایران عامل حمله بوده است تا از این طریق، فضای منطقه ملتهب شود و زمینه بهره‌برداری سیاسی فراهم آید. البته این اقدام به نتیجه موردنظر عاملان آن نرسید.
وی ادامه داد: اکنون نیز به نظر من، تلاش‌هایی برای ایجاد آشفتگی در داخل جمهوری آذربایجان و بهره‌برداری از آن در جریان است. در کنار این موضوع، تشدید اختلاف میان جمهوری آذربایجان و ایران و همچنین ایجاد تنش در روابط با ترکیه می‌تواند از دیگر اهداف احتمالی این اقدامات باشد.
حشمتی با اشاره به روابط جمهوری آذربایجان و ترکیه گفت: یکی از نکات قابل توجه این است که تنش‌های اخیر حتی بر روابط آنکارا و باکو نیز تأثیر گذاشته است؛ روابطی که پیش‌تر با شعار «یک ملت، دو دولت» و تأکید بر شراکت راهبردی و تشکیل جهان ترک توصیف می‌شد.
وی افزود: با وجود این شعار‌ها و تأکید‌های مکرر بر برادری میان رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، و الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، مسئله حجاب به یکی از زمینه‌های اختلاف میان دو طرف تبدیل شده است.
این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به واکنش‌ها و تنش‌های لفظی اخیر در این زمینه اظهار داشت: در روز‌های اخیر، بر سر موضوع حجاب، اختلافات و مشاجراتی میان طرفین شکل گرفته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد این مسئله می‌تواند فراتر از یک موضوع آموزشی یا اجتماعی، بر مناسبات سیاسی و منطقه‌ای نیز تأثیر بگذارد. حشمتی تأکید کرد: به اعتقاد من، ایجاد اختلاف میان جمهوری آذربایجان و ترکیه نیز در چارچوب اهدافی قابل بررسی است که برای تشدید تنش در منطقه دنبال می‌شود. البته این تحلیل باید در کنار سابقه روابط دو کشور و تحولات سیاسی اخیر مورد توجه قرار گیرد.
این کارشناس مسائل بین‌الملل در ادامه، محدودیت‌های اخیر را بخشی از روندی گسترده‌تر دانست و گفت: مسئله اصلی فقط ممنوعیت حجاب نیست، بلکه مجموعه‌ای از اقدامات در سال‌های گذشته برای محدودکردن مظاهر هویت اسلامی و شیعی در جمهوری آذربایجان دنبال شده است.
وی افزود: از جمله این اقدامات می‌توان به محدودیت حضور کودکان در مراسم عزاداری، تلاش برای کاهش برگزاری تجمع‌های گسترده عاشورایی و اربعینی و ایجاد موانع مختلف در مسیر فعالیت‌های مذهبی اشاره کرد. حشمتی تصریح کرد: این اقدامات با شیوه‌ها و توجیهات مختلف در مقاطع گوناگون دنبال شده‌اند و به اعتقاد من، هدف کلی آنها تضعیف هویت اسلامی و شیعی مردم جمهوری آذربایجان است.
وی در خاتمه گفت: دلیل اهمیت این موضوع آن است که هویت شیعی مردم جمهوری آذربایجان، از نظر تاریخی و فرهنگی، با هویت ایرانی پیوند دارد. به اعتقاد من، جریان‌های پان‌ترکیست و صهیونیستی با این هویت مخالفت دارند و تلاش می‌کنند پیوند‌های اسلامی و شیعی مردم این کشور را تضعیف کنند.
منبع: فارس