بندرعباس - ایرنا - همزمان با آغاز پاییز ۱۴۰۵ و طرح برخی پیش‌بینی‌ها درباره احتمال افزایش بارش در بخش‌هایی از کشور، شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان پایش سدها، رودخانه‌ها، تاسیسات آبی و ۲۰ سازه تغذیه مصنوعی استان را تشدید کرده؛ اقدامی که در شرایط تداوم خشکسالی و محدودیت منابع آبی، بیش از آنکه به معنای پیش‌بینی وقوع سیلاب باشد، تلاشی برای آماده‌سازی زیرساخت‌ها در برابر سناریوهای متفاوت جوی است.
به گزارش خبرنگار ایرنا، پیش‌بینی‌های اقلیمی و هواشناسی همواره با عدم قطعیت همراه است و نمی‌توان از احتمال وقوع بارش بالاتر از نرمال، وقوع قطعی بارندگی شدید یا سیلاب در یک منطقه مشخص را نتیجه گرفت؛ با این حال، تجربه سال‌های اخیر در هرمزگان نشان داده که مدیریت منابع آب نیازمند آمادگی همزمان برای دو وضعیت ظاهرا متضاد یعنی کم‌آبی و بارش‌های ناگهانی است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان نیز با تاکید بر همین رویکرد، از پایش مستمر وضعیت سدها، مخازن، رودخانه‌ها، تاسیسات آبی و سازه‌های تغذیه مصنوعی استان خبر داده و اعلام کرده است که اقدامات پیشگیرانه برای مدیریت روان‌آب‌های احتمالی در دستور کار قرار دارد.
جمشید عیدانی با اشاره به شرایط اقلیمی پیش‌رو اظهار کرد: بر اساس آخرین گزارش‌ها و پیش‌بینی‌های هواشناسی، احتمال وقوع بارش‌هایی فراتر از نرمال در برخی مناطق کشور مطرح شده، اما این پیش‌بینی‌ها ماهیتی احتمالی دارند و به هیچ عنوان به معنای قطعی بودن بارش‌های شدید یا وقوع سیلاب در یک منطقه خاص نیست.
به گفته وی، رویکرد شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان در چنین شرایطی، افزایش آمادگی و پایش مستمر به جای اتکا به یک سناریوی قطعی است؛ به این معنا که تاسیسات آبی استان باید برای تغییرات احتمالی شرایط جوی آمادگی لازم را داشته باشند تا در صورت تحقق بارش‌های موثر، امکان واکنش سریع وجود داشته باشد.
این نگاه در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که هرمزگان طی سال‌های اخیر با کاهش بارش و تداوم خشکسالی دست و پنجه نرم کرده است؛ شرایطی که از یک سو نیاز به حفظ هر قطره آب را افزایش داده و از سوی دیگر، در صورت وقوع بارش‌های سنگین، ضرورت مدیریت روان‌آب‌ها و جلوگیری از خسارت را برجسته می‌کند.
سدهای هرمزگان؛ ظرفیت خالی در برابر روان‌آب‌های احتمالی
یکی از مهم‌ترین محورهای آمادگی شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان، رصد وضعیت مخازن سدهای حیاتی و مهم استان است.
عیدانی با اشاره به شرایط برخی مخازن استان از جمله سدهای سرنی، شمیل و نیان و استقلال میناب گفت: با توجه به تداوم خشکسالی و کاهش بارش‌ها در سال‌های گذشته، در حال حاضر در برخی از این مخازن ظرفیت خالی برای ذخیره و مدیریت بخشی از روان‌آب‌های احتمالی وجود دارد.
وی تصریح کرد: این ظرفیت خالی از منظر مدیریت منابع آب، در صورت تحقق بارش‌های موثر، می‌تواند به عنوان یکی از ابزارهای مدیریت روان‌آب و تقویت ذخایر آبی مورد استفاده قرار گیرد؛ هرچند میزان بهره‌مندی از آن، به شدت، گستره و پراکنش بارش و همچنین میزان ورودی آب به حوضه‌های آبریز وابسته است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان تاکید کرد: وضعیت مخازن و میزان ورودی آب به آنها به صورت مستمر رصد خواهد شد تا متناسب با تغییر شرایط، تصمیم‌های لازم اتخاذ شود.
۲۰ سازه تغذیه مصنوعی زیر ذره‌بین پایش
در کنار سدها، سازه‌های تغذیه مصنوعی نیز بخشی از ظرفیت‌های مهم استان برای بهره‌گیری از روان‌آب‌ها به شمار می‌روند.
به گفته مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان، وضعیت ۲۰ سازه تغذیه مصنوعی در این استان در چارچوب برنامه‌های پیشگیرانه در حال بررسی و پایش است تا در صورت وقوع بارش‌های موثر، ظرفیت‌های موجود برای مدیریت آب و تقویت منابع زیرزمینی مورد استفاده قرار گیرد.
وی یادآور شد: این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که در اقلیم خشک و کم‌بارش هرمزگان، هر بارش موثر می‌تواند فرصتی برای تقویت منابع آب باشد؛ البته به شرط آنکه زیرساخت‌های لازم برای هدایت و ذخیره روان‌آب‌ها از پیش آماده شده باشند.
رودخانه‌ها و مسیل‌ها؛ حلقه‌ای که پیش از بارندگی باید آماده باشد
مدیریت سیلاب تنها به وضعیت سدها محدود نمی‌شود و ظرفیت عبور آب در رودخانه‌ها، مسیل‌ها و سازه‌های تقاطعی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش خسارت‌های احتمالی دارد.
در همین راستا، نشست‌های هماهنگی میان شرکت آب منطقه‌ای، مدیرکل مدیریت بحران استانداری هرمزگان و مدیران دستگاه‌های متولی برگزار شده است؛ نشست‌هایی که در آنها موضوع آمادگی دستگاه‌ها، شناسایی نقاط حساس، بررسی مسیرهای عبور آب و رفع موانع موجود در رودخانه‌ها و مسیل‌ها مورد توجه قرار گرفته است.
عیدانی از شناسایی مسیرهای حادثه‌خیز و نقاط مستعد بروز مشکل خبر داد و گفت: عملیات لایروبی و رفع موانع در نقاط اولویت‌دار در حال انجام و پیگیری است تا در صورت وقوع بارش‌های شدید، جریان آب با موانع غیرضروری مواجه نشود.
سازه‌های تقاطعی؛ گلوگاه‌های عبور آب
یکی از محورهای مورد تاکید مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان، ساماندهی سازه‌های تقاطعی رودخانه‌هاست؛ موضوعی که به دلیل ارتباط مستقیم با مسیر عبور روان‌آب‌ها می‌تواند در زمان بارندگی‌های شدید اهمیت ویژه‌ای پیدا کند.
به گفته عیدانی، رفع مشکلات و موانع موجود در این سازه‌ها نیازمند همکاری دستگاه‌های متولی است و دستگاه‌هایی از جمله اداره‌کل راه وشهرسازی باید در حوزه مسئولیت خود اقدامات لازم را انجام دهند تا ظرفیت عبور جریان آب در زمان بارندگی محدود نشود.
وی گفت: از این منظر، مدیریت سیلاب تنها وظیفه یک دستگاه نیست و کاهش خطرات احتمالی نیازمند هماهنگی میان مجموعه‌ای از دستگاه‌های اجرایی، خدماتی و مدیریت بحران است.
سرنی و شمیل و نیان؛ چشم دوخته به آسمان پاییز
در میان سدهای استان هرمزگان، وضعیت ورودی آب به سدهای سرنی و شمیل و نیان نیز مورد توجه قرار دارد.
عیدانی با اشاره به محدود بودن میزان ورودی آب به این مخازن در سال آبی گذشته تاکنون، متناسب با وسعت حوزه‌های آبریز آنها، گفت: شرایط بارشی و میزان ورودی آب در پاییز پیش‌رو به صورت مستمر رصد خواهد شد.
این وضعیت بار دیگر دوگانه مدیریت آب در هرمزگان را نمایان می‌کند؛ استانی که از یک سو با کمبود و کاهش بارش مواجه بوده و از سوی دیگر باید برای بارش‌های مقطعی و گاه شدید آماده باشد.
در چنین شرایطی، مسئله فقط «میزان بارش» نیست؛ زمان، شدت، پراکنش بارندگی و میزان تبدیل بارش به روان‌آب نیز در تعیین میزان اثرگذاری آن بر منابع آبی استان اهمیت دارد.
آمادگی برای باران، بدون ایجاد نگرانی
با وجود طرح احتمال بارش‌های بالاتر از نرمال در برخی مناطق، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان بر این نکته تاکید دارد که هدف از اطلاع‌رسانی درباره آمادگی‌ها، ایجاد نگرانی در جامعه نیست.
عیدانی، پیش‌بینی‌های اقلیمی و هواشناسی را احتمالی دانست و گفت: هدف از پایش‌ها، افزایش سطح آمادگی، اطلاع‌رسانی مسئولانه و انجام اقدامات پیشگیرانه پیش از وقوع شرایط نامساعد جوی است تا در صورت تغییر شرایط، دستگاه‌های متولی بتوانند هماهنگ و به‌موقع اقدام کنند.
وی ادامه داد: در واقع، آمادگی برای سیلاب لزوما به معنای انتظار وقوع سیلاب نیست؛ بلکه بخشی از مدیریت ریسک در استانی است که همزمان با چالش خشکسالی، در برخی مقاطع با بارش‌های کوتاه‌مدت و شدید نیز مواجه می‌شود.
پایش روزانه؛ از پیش‌بینی هوا تا وضعیت رودخانه‌ها
شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان اعلام کرده است که همکاران این مجموعه به صورت روزانه آخرین پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی، وضعیت بارش و دمای کشور، پیش‌بینی حوضه‌های آبریز، شرایط سدها و مخازن، وضعیت رودخانه‌ها و روان‌آب‌ها و هشدارهای رسمی مرتبط با سیلاب را رصد می‌کنند.
همزمان مناطق حساس و پرریسک، رودخانه‌ها و مسیل‌های مهم، شهرها و روستاهای در معرض خطر احتمالی و تاسیسات آبی نیز در برنامه پایش و اقدامات پیشگیرانه قرار دارند.
این پایش مستمر به دستگاه‌های مسئول امکان می‌دهد در صورت تغییر شرایط جوی، تصمیم‌گیری را بر اساس آخرین داده‌ها انجام دهند؛ رویکردی که در شرایط عدم قطعیت پیش‌بینی‌های اقلیمی، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
آمادگی زیرساخت‌های هرمزگان برای مواجهه با نوسانات جوی در پاییز پیش‌رو
آنچه در آستانه پاییز ۱۴۰۵ در هرمزگان اهمیت دارد، نه پیش‌بینی قطعی یک رویداد جوی، بلکه آماده بودن زیرساخت‌ها برای طیفی از شرایط احتمالی است؛ از ادامه کم‌بارشی و تداوم فشار بر منابع آب تا وقوع بارش‌هایی که بتوان بخشی از روان‌آب آنها را مهار و به منابع آبی استان تبدیل کرد.
ظرفیت خالی برخی سدها، پایش ۲۰ سازه تغذیه مصنوعی، بررسی مستمر رودخانه‌ها و مسیل‌ها، لایروبی نقاط اولویت‌دار و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، مجموعه اقداماتی است که می‌تواند در هر دو سناریوی کم‌آبی و بارش مؤثر نقش داشته باشد.
مدیریت منابع آب در هرمزگان در نهایت به یک اصل بازمی‌گردد: بارش زمانی به فرصت تبدیل می‌شود که زیرساخت، آمادگی و هماهنگی لازم برای بهره‌گیری از آن وجود داشته باشد.
بر همین اساس، شرکت آب منطقه ای هرمزگان تاکید کرده که مدیریت منابع آب و کنترل مخاطرات ناشی از بارش‌های شدید نیازمند همکاری همه دستگاه‌های اجرایی و متولیان امر است و اقدامات پیشگیرانه باید پیش از وقوع بارش‌های قابل توجه انجام شود؛ به گونه‌ای که ضمن بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های آبی موجود، از خسارت احتمالی به تأسیسات، زیرساخت‌ها، راه‌های ارتباطی و مناطق مسکونی جلوگیری شود.
به گزارش ایرنا، ظرفیت سد استقلال میناب ۲۴۰ میلیون مترمکعب، سد سرنی ۶۱ میلیون مترمکعب، سد شمیل و نیان ۹۸ میلیون مترمکعب و سد جگین ۲۱۰ میلیون مترمکعب است که مجموع پرشدگی سدهای بزرگ استان در اردیبهشت ماه امسال (باتوجه به بارندگی های خوب اواخر سال گذشته و اوایل امسال) به حدود ۷۷ درصد رسید و سد جگین نیز سرریز شد.