قم- معاون تهذیب حوزه‌های علمیه کشور با تشریح راهبردهای تحولی نظام تربیتی حوزه، تربیت عالمان ربانی، مجاهد و راهبر را افق جدید پرورش طلاب دانست.
به گزارش خبرنگار مهر، حجت الاسلام والمسلمین محمد عالم‌زاده نوری بعدازظهر دوشنبه در آیین رونمایی از مجموعه آثار و راهبردهای تحولی معاونت تهذیب حوزه‌های علمیه، در گفتگو با خبرنگاران با اشاره به جایگاه بنیادین تربیت انسان در جامعه اسلامی اظهار کرد: مهم‌ترین رسالت یک جامعه اسلامی، پرورش انسان و فراهم کردن زمینه شکوفایی ابعاد مختلف وجودی اوست و سایر پیشرفت‌ها و دستاوردهای علمی و صنعتی نیز باید در نهایت در خدمت تعالی انسان قرار گیرند.
وی با قدردانی از تلاش دانشمندان کشور در عرصه‌های هسته‌ای، موشکی و صنایع دفاعی افزود: همان‌گونه که پیشرفت‌های علمی و فناوری کشور حاصل تلاش مستمر و ارتقای نسل به نسل دانش و فناوری بوده است، حوزه انسان‌سازی نیز به یک نظام پیشرفته و برخوردار از برنامه‌ریزی مرحله‌ای نیاز دارد تا فرآیند تربیت با کیفیت و کارآمدی بیشتری دنبال شود.
عالم‌زاده نوری با اشاره به مسئولیت ویژه عالمان دین در جامعه اسلامی تصریح کرد: روحانیت به دلیل جایگاه اجتماعی و رسالت سنگینی که بر عهده دارد، بیش از بسیاری از اقشار به برخورداری از شخصیت متعالی و ساخت درونی مستحکم نیازمند است و از این رو باید برای تربیت عالمان دین، یک نظام تربیتی دقیق، منسجم و متناسب با این مسئولیت طراحی شود.
وی ادامه داد: تلاش‌های معاونت تهذیب حوزه‌های علمیه نیز با همین رویکرد و با هدف ارتقای کیفیت تربیت در حوزه‌ها شکل گرفته است و مجموعه آثاری که امروز رونمایی می‌شود، در درجه نخست برای پاسخ‌گویی به نیازهای تربیتی حوزه‌های علمیه و ساماندهی این عرصه تدوین شده است.
معاون تهذیب حوزه‌های علمیه کشور خاطرنشان کرد: هرچند مخاطب اصلی این آثار حوزه‌های علمیه است، اما محتوای آنها ظرفیت بهره‌برداری در سایر مجموعه‌های تربیتی را نیز دارد و دانشگاه‌ها، مدارس، مراکز فرهنگی، مساجد و نهادهایی که در زمینه پرورش نسل جوان فعالیت می‌کنند، می‌توانند از دستاوردهای این مجموعه استفاده کنند.
افق تربیت حوزه از عالم متقی به عالم راهبر ارتقا یافته است
عالم‌زاده نوری با تشریح تغییر رویکرد در چشم‌انداز تربیتی حوزه‌های علمیه گفت: در گذشته، برخورداری عالم دین از دو ویژگی علم و تقوا به عنوان یک الگوی شناخته‌شده مطرح بود، اما برای دستیابی به نظام تربیتی پیشرفته‌تر، این چشم‌انداز مورد بازنگری قرار گرفت و افق مطلوب به تربیت عالم ربانی، مجاهد و راهبر ارتقا یافت.
وی افزود: مفهوم عالم ربانی در مقایسه با عالم متقی، تنها بر پرهیز از ناپاکی‌ها و رفتارهای نادرست تأکید ندارد، بلکه برخورداری از ویژگی‌های تعالی‌بخش و حرکت در مسیر رشد و کمال را نیز در بر می‌گیرد و به همین دلیل ظرفیت گسترده‌تری برای ترسیم شخصیت مطلوب یک عالم دین دارد.
معاون تهذیب حوزه‌های علمیه کشور با تبیین مراتب این الگو اظهار کرد: عالمان ربانی را می‌توان در دو سطح عمومی و مجاهدانه بررسی کرد و در مرتبه بالاتر، عالم ربانی مجاهد نیز به دو گروه تقسیم می‌شود که یکی از آنها عالم ربانی مجاهد راهبر است.
وی ادامه داد: در این الگو، عالم دین افزون بر برخورداری از معنویت و تعالی شخصیتی، در میدان مقابله با جریان‌های فاسد و مواجهه با جبهه باطل نیز نقش‌آفرینی می‌کند و در عالی‌ترین سطح، توان هدایت و راهبری جامعه را داراست.
عالم‌زاده نوری با اشاره به شخصیت‌هایی همچون امام خمینی(ره)، رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای و شهید سیدحسن نصرالله به عنوان نمونه‌هایی از این افق تربیتی بیان کرد: این شخصیت‌ها تصویری از الگوی عالم ربانی مجاهد راهبر را به نمایش می‌گذارند و چنین جایگاهی به عنوان قله مطلوب در نظام تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه مورد توجه قرار گرفته است.
شخصیت عالم دین باید در ۱۳ ساحت تربیتی رشد کند
وی با بیان اینکه دستیابی به چنین جایگاهی مستلزم پرورش شخصیتی جامع و متوازن است، اظهار کرد: فردی که قرار است در تراز عالم ربانی مجاهد راهبر قرار گیرد، نمی‌تواند صرفاً در یک یا چند حوزه از ابعاد وجودی خود رشد کرده باشد، بلکه باید در ساحت‌های گوناگون شخصیتی به رشد متناسب و متوازن دست یابد.
معاون تهذیب حوزه‌های علمیه کشور با اشاره به شناسایی ۱۳ ساحت تربیتی در این الگو افزود: تربیت اعتقادی، عبادی و سلوکی، اخلاقی و شخصیتی، فکری و ذهنی و عقلانی، زیستی و جسمی، هنری و زیبایی‌شناختی، خانوادگی، فرهنگی و اجتماعی، صنفی و حرفه‌ای، جمعی و تشکیلاتی، اقتصادی و معیشتی، سیاسی و انقلابی و تمدنی و همچنین تربیت محیطی، ابعاد مختلف این منظومه را تشکیل می‌دهند.
وی تصریح کرد: تحقق الگوی مطلوب تربیتی در گرو توجه هم‌زمان به این عرصه‌هاست و عالم دین باید در تمامی این زمینه‌ها از رشد و آمادگی متناسب برخوردار باشد تا بتواند شخصیتی جامع و متعادل پیدا کند.
عالم‌زاده نوری با اشاره به پیچیدگی مدیریت هم‌زمان ساحت‌های متعدد تربیتی گفت: تعدد این ابعاد ممکن است فرآیند تربیت را برای مربیان دشوار کند و در صورت فقدان یک منطق مشترک، موجب پراکندگی برنامه‌ها و سردرگمی در اولویت‌بندی فعالیت‌ها شود.
وی افزود: برای ایجاد انسجام میان این عرصه‌های متنوع، وجود یک محور واحد و فراگیر ضروری است تا همه فعالیت‌های تربیتی در مسیر مشخصی قرار گیرند و هر یک از ساحت‌ها به صورت جزیره‌ای و مستقل از سایر بخش‌ها دنبال نشود.
تربیت آرمانی توحیدی محور انسجام برنامه‌هاست
معاون تهذیب حوزه‌های علمیه کشور با معرفی کتاب تربیت آرمانی توحیدی به عنوان یکی از آثار محوری این مجموعه بیان کرد: در این الگو، تربیت آرمانی توحیدی نقش حلقه اتصال و عامل هماهنگ‌کننده همه ساحت‌های تربیتی را ایفا می‌کند و به عنوان یک چارچوب فراگیر باید در تمامی ابعاد پرورش انسان حضور داشته باشد.
وی با تبیین مبانی این رویکرد اظهار کرد: اساس معارف اسلامی بر توحید استوار است و می‌توان همه آموزه‌های دینی را در حقیقت به این اصل بنیادین بازگرداند و از همین رو، اگر هدف ما تربیت انسانی در تراز معارف دین باشد، نظام تربیتی نیز باید بر مبنای توحید شکل بگیرد.
عالم‌زاده نوری با اشاره به مباحث علامه طباطبایی در تفسیر المیزان افزود: حقیقت معارف دینی با اصل توحید پیوندی عمیق دارد و توحید را می‌توان فشرده و عصاره همه دین دانست، بنابراین تربیت اسلامی نیز باید این حقیقت را در تمامی ابعاد زندگی انسان متجلی سازد.
وی تأکید کرد: توحید در این منظومه صرفاً به باور قلبی یا رابطه فردی انسان با خداوند محدود نمی‌شود، بلکه باید در زندگی اجتماعی و مناسبات گسترده انسانی نیز امتداد پیدا کند و به همین دلیل، از تعبیر تربیت آرمانی توحیدی استفاده شده است.
معاون تهذیب حوزه‌های علمیه کشور ادامه داد: این رویکرد به آرمان جهانی اسلام و غلبه دین حق بر سایر ادیان نیز توجه دارد و در آن، انسان موحد تنها به اصلاح و مراقبت از خویشتن بسنده نمی‌کند، بلکه در برابر گسترش کفر و شرک در عرصه‌های مختلف نیز احساس مسئولیت دارد و در مسیر توسعه توحید در سراسر عالم حرکت می‌کند.
وی خاطرنشان کرد: چنین نگرشی باید در همه ساحت‌های تربیتی جاری باشد و برای نمونه، تربیت عبادی و سلوکی، خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی و حتی زیستی و جسمی نیز باید با جهت‌گیری آرمانی و توحیدی دنبال شود تا مجموعه فعالیت‌های تربیتی از یک منطق واحد برخوردار باشد.
همه ارکان حوزه باید در تربیت مشارکت کنند
عالم‌زاده نوری در ادامه با اشاره به راهبردهای تحولی معاونت تهذیب اظهار کرد: حرکت به سوی افق مطلوب تربیتی بدون شکل‌گیری یک عزم و اهتمام جمعی امکان‌پذیر نیست و همه افرادی که به نوعی در محیط‌های تربیتی حضور دارند باید خود را در قبال ساخت شخصیت انسان‌ها مسئول بدانند.
وی افزود: تربیت نباید صرفاً وظیفه یک بخش مشخص یا تعدادی از افراد متخصص تلقی شود، بلکه تمامی عوامل حاضر در محیط آموزشی و تربیتی باید سهم خود را در این فرآیند بشناسند و نسبت به آن احساس تعهد داشته باشند.
معاون تهذیب حوزه‌های علمیه کشور با تبیین این راهبرد در محیط حوزه‌های علمیه گفت: مدیر مدرسه به عنوان یکی از مسئولان اصلی ساماندهی فعالیت‌های تربیتی، معاون تهذیب، استاد اخلاق، مشاوران و سایر عوامل مرتبط، هر یک مسئولیت مشخصی دارند، اما دایره مسئولیت تربیتی به این افراد محدود نمی‌شود.
وی ادامه داد: استاد حوزه نباید تنها به ارائه محتوای علمی درس خود اکتفا کند و پس از پایان کلاس، نسبت به وضعیت تربیتی طلبه بی‌تفاوت باشد، بلکه استاد صرف، منطق، فقه و سایر دروس نیز باید خود را در برابر پرورش شخصیت طلبه مسئول بداند.
عالم‌زاده نوری تصریح کرد: کارکنان و سایر عوامل مدارس علمیه نیز نباید فرآیند تربیت را صرفاً بر عهده دیگران بدانند، بلکه لازم است خود را بخشی از این حرکت جمعی تلقی کنند و در حد مسئولیت و جایگاهشان برای تحقق اهداف تربیتی مشارکت داشته باشند.
وی با اشاره به جایگاه الگوی اهتمام جمعی در میان راهبردهای تحولی معاونت تهذیب خاطرنشان کرد: این رویکرد بر آن است که ظرفیت همه افراد و مجموعه‌های حاضر در محیط تربیتی به میدان آورده شود و مسئولیت انسان‌سازی به صورت یک وظیفه مشترک و فراگیر دنبال شود.
بستر تربیت باید بر اختیار انسان استوار باشد
معاون تهذیب حوزه‌های علمیه کشور در تشریح یکی دیگر از الزامات تحول در نظام تربیتی گفت: تحقق تربیت مطلوب علاوه بر داشتن چشم‌انداز روشن و مشارکت جمعی، به فراهم شدن محیط و بستر مناسب نیاز دارد و این بستر باید با ویژگی‌های وجودی انسان و برخورداری او از اراده و اختیار تناسب داشته باشد.
وی افزود: انسان موجودی مختار آفریده شده است و فرآیند تربیت او نمی‌تواند بر اجبار، تحمیل و فشارهای بیرونی استوار باشد، زیرا استفاده از زور، الزام و قوه قهریه به تنهایی زمینه تحقق تربیت حقیقی را فراهم نمی‌کند.
عالم‌زاده نوری تأکید کرد: اگر قرار است تربیت در مسیر صحیح و متناسب با حقیقت وجودی انسان شکل بگیرد، باید محیطی فراهم شود که در آن اختیار و اراده فرد مورد توجه قرار گیرد و پرورش شخصیت از مسیرهای انسانی دنبال شود.