تا چه اندازه احساس می‌کنید که در لحظه حال حضور دارید؟ شاید کمتر از آنچه تصور می‌کنید! حتی وقتی با تمرکز به صفحه‌نمایش نگاه می‌کنید و این متن را می‌خوانید، مغزتان ممکن است پیوسته بین اطلاعاتی که آگاهانه درک می‌کنید و اطلاعاتی که از آگاهی شما پنهان می‌مانند، جابه‌جا شود.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس‌الرت؛ یک پژوهش جدید که روی انسان‌ها و میمون‌های ماکاک انجام شده، نشان می‌دهد که مغز ممکن است در هر ثانیه حدود ۱۵ بار بین اطلاعات خودآگاه و ناخودآگاه جابه‌جا شود. این یافته می‌تواند دیدگاه ما را درباره نحوه شکل‌گیری تجربه آگاهانه از جهان تغییر دهد.
پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا در برکلی می‌گویند در هر لحظه، تنها بخشی از فعالیت مغز وارد آگاهی ما می‌شود و بقیه اطلاعات بدون آنکه متوجهشان شویم، پردازش می‌شوند. اینکه مغز چگونه این دو نوع اطلاعات را از یکدیگر جدا می‌کند، یکی از پرسش‌های اساسی و حل‌نشده علوم اعصاب است.
مغز چگونه اطلاعات را فیلتر می‌کند؟
بدن ما بسیاری از کارها را به‌صورت خودکار انجام می‌دهد. دریافت اطلاعات حسی نیز یکی از همین فرایندهاست. ما دائماً در معرض صداها، تصاویر و محرک‌های مختلف قرار داریم، اما مغز نمی‌تواند همه این اطلاعات را به یک اندازه وارد آگاهی کند.
برای مثال، بینی شما همیشه در میدان دیدتان قرار دارد، اما معمولاً متوجه آن نیستید؛ زیرا مغز به‌تدریج آن را نادیده می‌گیرد.
این توانایی بسیار مفید است، چون اگر مغز تمام اطلاعات دریافتی را به‌طور مداوم وارد آگاهی می‌کرد، با حجم عظیمی از اطلاعات روبه‌رو می‌شدیم.
اما پرسش مهم این است: مغز چگونه تصمیم می‌گیرد کدام اطلاعات را آگاهانه تجربه کنیم و کدام‌یک خارج از آگاهی ما باقی بمانند؟
آزمایشی برای بررسی آگاهی
دانشمندان برای بررسی این موضوع، از روشی به نام «سرکوب فلاش دوچشمی» استفاده کردند.
در این روش، با کمک عینک‌هایی با لنزهای قرمز و فیروزه‌ای، دو تصویر متفاوت به‌طور هم‌زمان به دو چشم نشان داده می‌شود.
پژوهشگران ابتدا تصویر یک چهره را به یکی از چشم‌ها نشان دادند و سپس تصویر چهره دیگری را به چشم مقابل اضافه کردند.
در چنین شرایطی، مغز معمولاً تصویر دوم را در اولویت قرار می‌دهد و تصویر اول را از آگاهی فرد خارج می‌کند؛ با اینکه چشم همچنان آن تصویر را دریافت می‌کند.
به عبارت دیگر، اطلاعات تصویری همچنان به مغز می‌رسند، اما لزوماً به تجربه آگاهانه ما تبدیل نمی‌شوند.
پژوهشگران ابتدا این پدیده را در انسان‌ها بررسی کردند تا مطمئن شوند تصویر دوم واقعاً بر آگاهی بینایی غلبه می‌کند. سپس آزمایش اصلی را روی دو میمون ماکاک انجام دادند.
آن‌ها با استفاده از الکترودهای بسیار کوچک، فعالیت الکتریکی صدها نورون را در بخش‌هایی از مغز که در پردازش تصاویر و تشخیص چهره نقش دارند، ثبت کردند.
کشف شگفت‌انگیز: مغز در هر ثانیه ۱۵ بار جابه‌جا می‌شود!
نتایج آزمایش نشان داد که فعالیت نورون‌ها برخلاف انتظار، به‌طور مداوم روی تصویر دوم متمرکز نمی‌ماند.
در عوض، فعالیت مغز به‌سرعت بین الگوهای مرتبط با دو تصویر جابه‌جا می‌شد؛ یکی مربوط به چهره‌ای که وارد آگاهی شده بود و دیگری مربوط به چهره‌ای که از آگاهی خارج شده بود.
این تغییرات حدود ۱۵ بار در ثانیه اتفاق می‌افتادند.
یعنی حتی زمانی که تصویر دوم بر ادراک آگاهانه غلبه داشت، مغز همچنان به‌صورت متناوب اطلاعات مربوط به تصویر اول را نیز پردازش می‌کرد.
پژوهشگران همچنین دریافتند که در دوره‌هایی که یک تصویر وارد آگاهی می‌شد، نورون‌ها نسبت به ویژگی‌های آن واکنش مشخص‌تری نشان می‌دادند. این موضوع نشان می‌دهد که مغز ممکن است بین اطلاعات آگاهانه و اطلاعات سرکوب‌شده تمایز قائل شود.
آیا مغز ما هم‌زمان چند برداشت از واقعیت دارد؟
این پژوهش هنوز به‌طور قطعی توضیح نمی‌دهد که مغز چگونه تعیین می‌کند کدام اطلاعات وارد آگاهی شوند. بااین‌حال، پژوهشگران احتمال می‌دهند که این جابه‌جایی سریع به مغز اجازه دهد اطلاعات و تفسیرهای مختلف را بررسی کند، بدون آنکه رفتار فعلی ما مختل شود.
به بیان ساده، ممکن است مغز در پس‌زمینه، برداشت‌های متفاوتی از آنچه می‌بینیم بررسی کند، درحالی‌که ما همچنان به فعالیت‌های روزمره خود ادامه می‌دهیم.
البته این نتایج محدودیت‌هایی هم دارند. آزمایش فقط روی دو میمون انجام شده و پژوهشگران نتوانسته‌اند مستقیماً از آن‌ها بپرسند چه چیزی را آگاهانه تجربه می‌کنند. همچنین، تنها بخش‌های مشخصی از مغز بررسی شده‌اند، نه تمام مغز.
از سوی دیگر، این پژوهش هنوز داوری علمی مستقل را پشت سر نگذاشته است؛ بنابراین برای نتیجه‌گیری قطعی به تحقیقات بیشتری نیاز داریم.
جمع‌بندی
این یافته‌ها احتمال جالبی را مطرح می‌کنند: شاید تجربه پیوسته و یکپارچه‌ای که ما از جهان داریم، حاصل فعالیت‌های عصبی بسیار سریع و پیچیده‌ای باشد که بخش عمده آن‌ها را مستقیماً احساس نمی‌کنیم.
به عبارت دیگر، آنچه ما در هر لحظه از واقعیت تجربه می‌کنیم، ممکن است تنها بخشی از اطلاعاتی باشد که مغز ما در همان لحظه در حال پردازش آن‌هاست.
پژوهشگران معتقدند برای درک بهتر آگاهی، باید مشخص شود چه سازوکارهایی این جابه‌جایی‌ها را کنترل می‌کنند و چرا تنها بخشی از فعالیت‌های مغز به تجربه آگاهانه تبدیل می‌شوند.
نتایج این تحقیق در وب‌سایت علمی bioRxiv منتشر شده است، اما هنوز به تأیید داوران مستقل نرسیده است.