شیراز - ایرنا - معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری گفت: شتاب تحولات علمی و فناورانه به عنوان عاملی تعیین‌کننده، بازنگری در سیاست‌ها و شیوه‌های آموزشی را ضروری کرده است و ادامه مسیرهای گذشته بدون توجه به تغییرات جمعیتی، فناوری و نیازهای جامعه نمی‌تواند پاسخگوی انتظارات آینده باشد.
به گزارش ایرنا، ابوالفضل واحدی چهارشنبه در نشست با شورای دانشگاه شیراز اظهار کرد: ادامه مسیرهای گذشته بدون توجه به تغییرات جمعیتی، فناوری و نیازهای جامعه نمی‌تواند پاسخگوی انتظارات آینده باشد.
وی افزود: آموزش عالی یکی از سرمایه‌های راهبردی کشور و از دستاوردهای قابل عرضه آن است؛ از این‌رو، صیانت از این سرمایه و ارتقای کیفیت عملکرد آن باید در کانون توجه سیاست‌گذاران قرار گیرد.
معاون آموزشی وزارت علوم ادامه داد: با توجه به گسترش فناوری‌های نوین آموزشی، از جمله هوش مصنوعی، یادگیری شخصی‌سازی‌شده، آموزش ترکیبی، واقعیت افزوده و مجازی و شیوه‌های نوین ارزیابی، بازنگری در الگوهای سنتی آموزش ضروری است.
واحدی گفت: دانشگاه‌ها در شرایط جدید باید از آموزش محتوامحور فاصله بگیرند و به سمت الگوهایی حرکت کنند که در آن‌ها یادگیری، توانمندی عملی، مهارت‌آموزی و پاسخ‌گویی به نیازهای واقعی جامعه جایگاه محوری داشته باشد.
او با اشاره به گستردگی نظام آموزش عالی کشور بیان کرد: در زمان حاضر، با احتساب دانشگاه آزاد اسلامی، حدود سه میلیون و ۵۰۳ هزار نفر دانشجو و حدود ۷۸ هزار نفر عضو هیات علمی در دانشگاه‌های کشور حضور دارند.
معاون آموزشی وزارت علوم اضافه کرد: اکنون شمار داوطلبان ورود به آموزش عالی روند کاهشی پیدا کرده و ترکیب داوطلبان در گروه‌های آزمایشی مختلف نیز تغییر کرده است.
واحدی افزود: شمار کل داوطلبان کنکور سراسری از حدود یک میلیون و ۳۰۷ هزار نفر در سال ۱۳۹۰ به حدود ۹۸۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۴ رسیده و در همین بازه، نسبت داوطلبان گروه‌های آزمایشی نیز تغییر کرده که این تحولات، ضرورت بازنگری در ظرفیت‌ها و سیاست‌های پذیرش دانشجو را بیش از گذشته مطرح کرده است.
تغییرات ضروری در آموزش عالی کشور
معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری گفت: فرسودگی تجهیزات، محدودیت منابع و تغییر پارادایم در آموزش عالی از جمله مسائلی است که ضرورت درنظر گرفتن رویکردهای جدید در مدیریت دانشگاه‌ها را برجسته می‌کند.
واحدی با اشاره به زنجیره‌ای از پیامدهای احتمالی افت کیفیت ورودی دانشگاه‌ها بیان کرد: نقص در یادگیری، تداوم ضعف پایه‌های علمی و کاهش کیفیت خروجی‌های دانشگاهی از مسائلی است که در صورت بی‌توجهی می‌توانند آینده صنعت و حتی امنیت کشور را تحت تاثیر قرار دهند.
او تاکید کرد: از این منظر، ارتقای کیفیت آموزش عالی را نمی‌توان تنها به اصلاح چند درس یا تغییر شیوه امتحان محدود کرد؛ بلکه این هدف به توجه هم‌زمان به کیفیت آموزش در مراحل پیشین، توانمندی دانشجویان ورودی، روش‌های تدریس، نظام ارزیابی و میزان تسلط دانش‌آموختگان بر شایستگی‌های موردنیاز جامعه وابسته است.
رویکردهای تازه وزارت علوم در سیاست‌گذاری آموزش عالی
معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری درباره رویکرد موردنظر برای سیاست‌گذاری آموزش عالی گفت: پرسش‌محوری آموزش عالی و حرکت به سمت نظامی هوشمندتر، مهارت‌محورتر، ماموریت‌گرا و پاسخ‌گوتر در این مسیر اهمیت دارد.
شمار داوطلبان کنکور سراسری از یک میلیون و ۳۰۷ هزار نفر در سال ۱۳۹۰ به ۹۸۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۴ رسیده و نسبت داوطلبان گروه‌های آزمایشی نیز تغییر کرده که این تحولات، ضرورت بازنگری در ظرفیت‌ها و سیاست‌های پذیرش دانشجو را بیش از گذشته مطرح کرده است.
او با تاکید بر اینکه تحول آموزشی باید فراتر از تغییرات مقطعی و پراکنده باشد، اظهار کرد: بازنگری در شیوه‌های آموزش و حرکت از انتقال محتوا به سمت کسب شایستگی و توانمندی عملی ضروری است.
واحدی با تاکید بر ضرورت آموزش هوشمند و داده‌محور در دانشگاه‌ها ادامه داد: تصمیم‌گیری مبتنی بر داده، توسعه آموزش شخصی‌سازی‌شده، تدوین استانداردهای کلاس ترکیبی هوشمند و بهره‌گیری از آموزش الکترونیکی در کنار آموزش حضوری در این زمینه بسیار موثر است.
او اضافه کرد: به‌روزرسانی برنامه‌های درسی، تقویت آموزش‌های مهارتی و افزایش توانایی دانشجویان برای به‌کارگیری آموخته‌های خود در محیط واقعی کار از ضرورت‌های تغییر سیاست‌های آموزش عالی متناسب با نیازهای امروز جامعه است.
واحدی عنوان کرد: حمایت از رشته‌های آینده‌ساز، مزیت‌آفرین و راهبردی، پشتیبانی از استعدادهای درخشان و سامان‌دهی مؤسسات آموزش عالی بر مبنای آمایش آموزش عالی نیز از ضرورت‌های پیش رو است.
معاون وزارت علوم گفت: درنظر گرفتن تصمیم‌های متناسب با شرایط، تقویت توان مقابله با بحران‌ها، توسعه مدیریت استانی آموزش عالی و برنامه‌ریزی برای تداوم آموزش در شرایط جنگ و پساجنگ نیز باید در سیاست‌گذاری آموزش عالی مورد توجه جدی قرار گیرد.
واحدی همچنین بر اهمیت حکمرانی یکپارچه و عبور از مدیریت بخشی تاکید کرد و افزود: این رویکرد می‌تواند هماهنگی میان سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی آموزشی، ارزیابی کیفیت و ماموریت‌های دانشگاه‌ها را تقویت کند.
هشت دهه نقش‌آفرینی دانشگاه شیراز در توسعه علمی کشور
او با اشاره به هشت دهه نقش‌آفرینی دانشگاه شیراز در توسعه علمی کشور اظهار کرد: این دانشگاه یکی از سرمایه‌های ارزشمند علمی کشور است.
واحدی گفت: دستاوردهای دانشگاه شیراز در تربیت دانش‌آموختگان متخصص، توسعه آموزش عالی و عرصه‌های مختلف علمی و اجتماعی، نقش‌آفرین بوده است.
او یادآور شد: آموزش عالی علاوه بر جایگاه علمی و آموزشی خود، یکی از پشتوانه‌های راهبردی کشور در مواجهه با بحران‌ها است.
تجربه جنگ‌های اخیر، نقش راهبردی دانشگاه‌ها را آشکار کرد
رئیس دانشگاه شیراز نیز در این نشست با اشاره به تجربه وقوع جنگ‌های اخیر در کشور گفت: دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی در پشتیبانی علمی و فناورانه از کشور نقش راهبردی داشته‌اند.
علیرضا افشاری‌فر اظهار کرد: در جنگ‌های اخیر، نقش پررنگ آموزش عالی در سطح کشور بیش از گذشته نمایان شد؛ این تجربه‌ها نشان داد که بدون فناوری‌ها و نوآوری‌های توسعه‌یافته در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی، دفاع از کشور با دشواری‌های جدی مواجه می‌شد.
او افزود: ظرفیت علمی و فناورانه دانشگاه‌ها باید به‌عنوان سرمایه‌ای ملی موردتوجه قرار گیرد و زمینه استفاده موثر از این ظرفیت در بخش‌های مختلف کشور فراهم شود.
افشاری‌فر بر افزایش ارتباط دستگاه‌ها و نهادهای مختلف با دانشگاه‌ها در جهت بهره‌گیری از توان تخصصی اعضای هیات علمی و پژوهشگران تاکید کرد.
او گفت: در شرایط جدید، آموزش عالی می‌تواند به‌عنوان کنشگری مهم در سطح ملی ایفای نقش کند و در کنار ماموریت‌های آموزشی و پژوهشی خود، در حل مسائل جامعه نیز حضوری فعال داشته باشد.
رئیس دانشگاه شیراز نیز کاهش شمار دانشجویان ورودی، تعداد و پراکندگی مراکز آموزش عالی و محدودیت منابع مالی را از چالش‌های مهم دانشگاه‌ها برشمرد و گفت: توسعه آموزش و حفظ کیفیت فعالیت‌های دانشگاهی، بدون برخورداری از منابع مالی کافی و پایدار، با دشواری همراه خواهد بود.
وی با اشاره به ضرورت تنوع‌بخشی به منابع درآمدی دانشگاه‌ها عنوان کرد: حرکت به سمت منابع مالی پایدار، بهره‌گیری از ظرفیت مولدسازی و پیگیری فعالیت‌های بنیاد حامیان و مشارکت خیرین از راهکارهای قابل‌پیگیری در این زمینه است.
حل مسائل جامعه، رسالت انکارناپذیر دانشگاه‌ها
رئیس دانشگاه شیراز گفت: در کنار مرجعیت علمی و تربیت نیروی انسانی متخصص، انتظار می‌رود دانشگاه‌ها در حل مسائل جامعه نیز نقش‌آفرینی کنند.
او ادامه داد: تحقق این ماموریت، مستلزم آن است که موانع و دغدغه‌های پیش‌روی دانشگاه‌ها تا حد امکان برطرف شود تا اعضای هیات‌علمی و پژوهشگران بتوانند با تمرکز و فراغ بال بیشتری به مسائل علمی و نیازهای کشور بپردازند.
هم‌اندیشی اعضای شورای دانشگاه شیراز برای تحول در آموزش عالی
در بخش دیگری از نشست، روسای دانشکده‌های دانشگاه شیراز دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را درباره بهبود کیفیت آموزش و رفع موانع فعالیت دانشگاه‌ها مطرح کردند.
به‌روزرسانی برنامه‌های درسی، بازنگری در شیوه‌های امتحان‌گیری و ارزشیابی، آموزش اعضای هیات‌علمی در زمینه روش‌های نوین تدریس و بهره‌گیری از فناوری‌های جدید آموزشی، از جمله محورهای مورد تاکید حاضران بود.
یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده در این نشست، طراحی و توسعه دستیار هوش مصنوعی برای کمک به فرایند آموزش دانشگاهی بود و دانشگاه شیراز در همین زمینه آمادگی خود را برای طراحی و اجرای آزمایشی این دستیار به‌عنوان یک طرح پایلوت اعلام کرد.
بهبود وضعیت معیشت و توانمندسازی اعضای هیات‌علمی، کمبود و فرسودگی تجهیزات آموزشی و آزمایشگاهی و ضرورت تقویت استقلال دانشگاه‌ها از دیگر موضوعات مطرح‌شده از سوی رؤسای دانشکده‌ها بود.
لزوم گسترش همکاری وزارت علوم با سایر وزارتخانه‌ها، به‌ویژه وزارت آموزش و پرورش، اجرای موثر طرح آمایش آموزش عالی و بررسی رشته‌های موازی در وزارتخانه‌های علوم و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با هدف سامان‌دهی ظرفیت‌ها و جلوگیری از موازی‌کاری نیز از دیگر پیشنهادهای مطرح‌شده در این نشست بود.