حوزه/ سفر چهار روزه حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده، مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور، به استان‌های آذربایجان شرقی و غربی، یکی از مهم‌ترین سفرهای میدانی این نهاد حوزوی در ماه‌های اخیر بود.
به گزارش خبرگزاری حوزه، سفر چهار روزه حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی علیزاده، مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور، به استان‌های آذربایجان شرقی و غربی، یکی از مهم‌ترین سفرهای میدانی این نهاد حوزوی در ماه‌های اخیر بود. این سفر با هدف ارزیابی میدانی فعالیت‌های آموزشی و فرهنگی، دیدار با مسئولان استانی و علما، و گفت‌وگوی مستقیم با طلاب و اساتید صورت گرفت. در جریان این سفر، مدیر حوزه‌های خواهران در گفت‌وگویی تلویزیونی با شبکه سهند تبریز نیز حضور یافت و درباره فرهنگ مقاومت، سواد رسانه و اهمیت نقش بانوان در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی، به ویژه در تجمعات شبانه مردم و حضور در میادین، به بیان مطالبی پرداخت. این نوشتار، در دو بخش، تنظیم و ارائه شده است که در بخش اول و یادداشت حاضر، به بیان محورهای مطرح شده توسط مدیر محترم حوزه‌های علمیه خواهران کشور می‌پردازیم و در بخش دوم و یادداشت بعدی، به بیان برخی راهکارها در راستای عملیاتی کردن محورهای مطرح شده خواهیم پرداخت.
حوزه‌های خواهران؛ دژ مستحکم پدافند فرهنگی در جنگ ترکیبی
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران در نشست مشترک با حجت‌الاسلام والمسلمین مطهری‌اصل، نماینده ولی فقیه در آذربایجان‌شرقی، با ترسیم ابعاد پیچیده جنگ ترکیبی علیه نظام اسلامی، حوزه‌های علمیه خواهران را «دژ مستحکم پدافند فرهنگی» معرفی کرد.
وی با اشاره به اینکه دشمنان از پیش از سال ۱۴۰۱ بر روی جنگ ترکیبی جهت برهم‌زدن نظم اجتماعی تمرکز کرده‌اند، اظهار داشت: این جریان با مدل‌سازی از واقعه آندلس، تلاش دارد الگوهای سبک زندگی را در ایران اسلامی دگرگون سازد که نمود بارز آن در سناریوی «زن، زندگی، آزادی» نمایان شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده با اشاره به تغییرات نگران‌کننده در شاخص‌های زیست عفیفانه، تصریح کرد که وضعیت کنونی در معابر عمومی و مراکز تفریحی فراتر از بحث حجاب رفته و به مرزهای عریانی نزدیک شده است. وی همچنین از فعالیت خزنده جریان‌های فمینیستی در محیط‌های دانشگاهی با هدف انحراف نخبگان و زنان تحصیل‌کرده هشدار داد و بر ضرورت پدافند فرهنگی هوشمندانه تأکید کرد.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران با بیان اینکه دغدغه‌های فرهنگی از لایه‌های مذهبی فراتر رفته و حتی اقشار غیرمذهبی را نیز نسبت به فضای مجازی و آینده فرزندانشان نگران کرده است، گفت حوزه‌های علمیه باید ظرفیت‌های خود را برای پاسخگویی به این نیازها هم‌افزا کنند.
فرهنگ مقاومت؛ گفتمان اصیل برخاسته از متن انقلاب
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران در گفت‌وگو با شبکه سهند تبریز، با اشاره به فرهنگ مقاومت به عنوان یکی از گفتمان‌های اصیل برخاسته از متن انقلاب اسلامی، بر ضرورت تبیین و ترویج این فرهنگ در میان اقشار مختلف جامعه تأکید کرد. وی فرهنگ مقاومت را نه یک تاکتیک مقطعی، بلکه یک راهبرد دائمی و برخاسته از آموزه‌های دینی و انقلابی دانست که در همه عرصه‌های زندگی فردی و اجتماعی جاری است.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده با اشاره به تحولات اخیر منطقه و جبهه مقاومت، جایگاه ایران اسلامی را در این مسیر راهبردی توصیف کرد و بر ضرورت نقش‌آفرینی حوزه‌های علمیه خواهران در تبیین این جایگاه تأکید کرد. به باور وی، فرهنگ مقاومت باید به عنوان یک ارزش فراگیر در جامعه نهادینه شود و بانوان طلبه به دلیل ارتباط نزدیک با خانواده‌ها و نسل جوان، می‌توانند نقش مؤثری در انتقال این فرهنگ ایفا کنند.
سواد رسانه؛ ضرورت عصر جنگ شناختی
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران در بخش دیگری از این گفت‌وگوی تلویزیونی، با اشاره به اهمیت سواد رسانه در شرایط کنونی، آن را یکی از ضروری‌ترین مهارت‌های عصر جنگ شناختی دانست. وی با تأکید بر اینکه دشمن در جنگ نرم، تمرکز خود را بر تغییر باورها و افکار عمومی گذاشته است، تصریح کرد که طلاب خواهر باید مجهز به مهارت‌های سواد رسانه‌ای باشند تا بتوانند در برابر هجمه‌های رسانه‌ای ایستادگی کنند و به عنوان راویان صادق و تحلیلگران بصیر، عمل کنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده افزود: در شرایطی که فضای مجازی به میدان اصلی نبرد شناختی تبدیل شده است، بانوان طلبه باید توانایی تحلیل، راستی‌آزمایی و تولید محتوای رسانه‌ای متقن را کسب کنند. وی بر ضرورت آموزش سواد رسانه در مدارس علمیه خواهران تأکید کرد و آن را یکی از اولویت‌های برنامه‌های آموزشی این نهاد برشمرد.
اهمیت نقش بانوان در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران با تأکید بر اینکه بانوان پیشران و موتور محرکه تحولات سبک زندگی محسوب می‌شوند، گفت: با توجه به ضرورت حفظ حریم‌های اخلاقی و شرعی در ارتباطات اجتماعی، حوزه علمیه خواهران به عنوان قلعه‌ای نفوذناپذیر، بهترین و کارآمدترین نهاد برای مدیریت این تغییرات و پاسداری از سلامت اخلاقی جامعه است.
وی با اشاره به نقش بی‌بدیل بانوان در عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی، اظهار داشت که بانوان طلبه به دلیل قرابت بیشتر با جنس مخاطب، ظرفیت ارزشمندی برای فعالیت‌های فرهنگی و تربیتی دارند و باید از این ظرفیت در مسیر اقناع و هدایت جامعه بیش از پیش استفاده شود.
حضور بانوان در تجمعات شبانه و میادین؛ تجلی نقش‌آفرینی اجتماعی
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران، به اهمیت حضور بانوان در تجمعات شبانه مردم و حضور در میادین پرداخت. وی این حضور را تجلی نقش‌آفرینی اجتماعی بانوان طلبه و مصداق عینی «جهاد تبیین» دانست و تأکید کرد که حوزه‌های علمیه خواهران باید در این عرصه پیشگام باشند.
حجت‌الاسلام والمسلمینعلیزاده با اشاره به اینکه تجمعات شبانه مردمی در سراسر کشور، بستری برای کنش‌گری فرهنگی و تبلیغی فراهم کرده است، گفت: بانوان طلبه می‌توانند با حضور فعال در این میادین، به عنوان راویان معارف دین، پاسخگویان شبهات، و الگوهای عملی برای نسل جدید بانوان انقلابی عمل کنند. وی بر ضرورت سازماندهی این حضور و تقویت محتوایی آن تأکید کرد.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران همچنین با اشاره به برپایی موکب‌های فرهنگی و تربیتی از سوی مدارس علمیه خواهران در جریان تجمعات شبانه، این اقدامات را نمونه‌ای موفق از حضور هدفمند بانوان طلبه در صحنه‌های اجتماعی دانست و بر ضرورت استمرار و گسترش این فعالیت‌ها تأکید کرد.
گذار از نظام «آموزش‌محور» به مدل «چرخش تربیتی»
یکی از مهم‌ترین محورهای این سفر، اعلام طراحی «چرخش تربیتی» در حوزه‌های علمیه خواهران بود. علیزاده در دیدار با اساتید حوزه علمیه تبریز، ضمن تأکید بر ضرورت گذار از نظام «آموزش‌محور» به مدل «چرخش تربیتی»، از آغاز اجرای برنامه کلان ۵ ساله برای تثبیت جایگاه اساتید و ارتقای استانداردهای رفاهی و آموزشی خبر داد.
وی در جمع کادر حوزه علمیه خواهران آذربایجان غربی از طراحی یک تحول جدی در عرصه تربیتی خبر داد و گفت: حدود پنج یا شش ماه است که کارگروهی با حضور جمعی از نخبگان و فرهیختگان حوزه تربیت تشکیل شده و این موضوع را دنبال می‌کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده تأکید کرد: معماری و طراحی دوره گذار از وضعیت موجود کار ساده‌ای نیست، اما حجتی برای غفلت و به تأخیر انداختن آن نداریم. با نگاه آینده‌پژوهانه نیز نمی‌توان این مسئله را به آینده موکول کرد؛ چراکه نسل‌های جدید، یعنی نسل‌هایی که امروز از آنها با عنوان نسل «زد» و «آلفا» یاد می‌شود، همان نسل‌هایی هستند که در آینده وارد حوزه‌های علمیه خواهران خواهند شد.
وی با تأکید بر اینکه نظام آموزشی کشور با چالش «به‌حاشیه رفتن امر پرورش» مواجه است، گفت: در حوزه‌های علمیه نیز باید با تکیه بر گفتمان «پیش‌چرخش تربیتی»، تمامی ارکان آموزشی، پژوهشی و اداری را با پیوست‌های تربیتی و اخلاقی بازتعریف کرد.
بازنگری در متون آموزشی و کاهش تراکم واحدهای درسی
در دیدار با اساتید مدرسه علمیه ولیعصر(عج) بناب، مدیر حوزه‌های علمیه خواهران ضمن بررسی دغدغه‌های صنفی و آموزشی، از اجرای «چرخش تربیتی» و بازنگری در متون آموزشی خبر داد. وی با تأکید بر لزوم کاهش تراکم واحدهای درسی برای افزایش کیفیت یادگیری، به تشریح برنامه‌های جدید برای ارتقای وضعیت معیشتی اساتید و تسهیل مسیر تحصیلی طلاب پرداخت.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور با اشاره به دغدغه‌های مطرح‌شده از سوی اساتید در خصوص حجم سنگین کتب درسی و عدم تناسب برخی منابع با مقاطع تحصیلی، گفت: تدوین سرفصل‌های جدید و بازنگری در متون آموزشی به‌ویژه در دروس عقاید، اصول فقه، فلسفه و علوم قرآنی در دستور کار گروه‌های تخصصی قم قرار گرفته است. طبق برنامه‌ریزی‌های جدید، با هدف کاهش فشارهای آموزشی و افزایش بهره‌وری، تعداد واحدهای درسی در دوره‌های گرایشی و ترویج معارف، کاهش یافته است تا اساتید و طلاب فرصت کافی برای پژوهش و تثبیت آموخته‌ها داشته باشند.
شناسایی زودهنگام استعدادها و توسعه زیرساخت‌ها
حجت الاسلام و المسلمین علیزاده در دیدار با آیت‌الله عبدالحمید باقری بنابی، بر ضرورت توسعه زیرساخت‌های آموزشی در استان‌ها، جذب نظام‌مند استعدادهای نخبگی در سنین پایین و تقویت پیوند میان دانش فقهی و اخلاق عملی جهت صیانت از سلامت اعتقادی جامعه تأکید کرد.
وی با اشاره به ظرفیت آموزشی حوزه‌های علمیه خواهران افزود که در حال حاضر حدود ۵۰ هزار طلبه در مدارس علمیه خواهران ۲۸ استان کشور مشغول به تحصیل هستند و بخشی از این ظرفیت در ۱۱ مدرسه علمیه مستقر در قم متمرکز شده است.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده با اشاره به چالش‌های مالی بیان داشت که در حالی که بودجه‌های دولتی عمدتاً به بخش‌های عمرانی اختصاص می‌یابد، تأمین ۳۰ درصد از هزینه‌های مدیریتی و جاری بر عهده هیئت امنا و مشارکت خیرین است که مستلزم تعامل بیشتر جامعه است.
وی با تمرکز بر توسعه علمی، بر لزوم شناسایی و جذب زودهنگام استعدادهای درخشان در بازه سنی ۱۴ تا ۱۵ سالگی تأکید کرد و گفت بهره‌گیری از پتانسیل‌های علمی دختران در این مقاطع سنی، پیشران اصلی شکوفایی دانش در آینده خواهد بود.
پیوند تخصص علمی با اخلاق عملی
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران در دیدار با آیت‌الله بنابی، بر پیوند میان دانش فقهی و اخلاق عملی تأکید کرد و با اشاره به سیره و تجربیات علمای بزرگ نجف اشرف اظهار داشت که تخصص علمی بدون اخلاق و تربیت عملی نمی‌تواند به رسالت واقعی حوزه جامه عمل بپوشاند.
وی «حسن‌خلق» را از پایه‌های شخصیت روحانی دانست و تصریح کرد که صیانت از زبان، تواضع علمی، رفتار کریمانه و رعایت اخلاق در تعامل با مردم و طلاب، باید در کنار دانش و تخصص حوزوی مورد توجه جدی قرار گیرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده تأکید کرد که برنامه‌های آموزشی حوزه باید به گونه‌ای طراحی شود که مفاهیم اخلاقی از سطح مباحث نظری فراتر رفته و به مهارت‌ها و رفتارهای عملی در زندگی فردی، اجتماعی و تبلیغی طلاب تبدیل شود.
طلاب خواهر؛ افسران خط مقدم مقابله با آسیب‌های فرهنگی
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور با اشاره به رشد چشمگیر جذب طلاب خواهر در سال گذشته اظهار داشت که نرخ جذب طلاب خواهر به بیش از سه برابر طلاب برادر رسیده است. وی افزود این افزایش، مسئولیت حوزه‌های علمیه خواهران را در عرصه تربیت، تبلیغ و پاسخگویی به نیازهای فرهنگی جامعه سنگین‌تر از گذشته می‌کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت فرهنگی جامعه و سرمایه‌گذاری جریان‌های معاند بر موضوعات مرتبط با بانوان تصریح کرد که طلاب خواهر باید در صف مقدم مواجهه با آسیب‌های فرهنگی قرار گیرند.
وی یکی از عرصه‌های مهم فعالیت تبلیغی طلاب خواهر را ترویج فرهنگ حجاب و عفاف دانست و گفت در این عرصه صرفاً ارائه مطالب و توصیه‌های مستقیم کافی نیست و باید از روش‌های اقناعی و متناسب با مخاطب استفاده کرد. به تأکید وی، استفاده از زبان نرم، رفتار صبورانه و گفت‌وگوی منطقی می‌تواند در جذب مخاطب و تأثیرگذاری فرهنگی نقش مؤثری داشته باشد.
گذار از رویکرد تهدیدمحور به فرصت‌محور
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران در دیدار با طلاب آذرشهر، با اشاره به تمرکز جریان‌های فکری غرب بر تغییر سبک زندگی و تضعیف بنیان خانواده، بانوان طلبه را از نیروهای اصلی جبهه فرهنگی دانست.
وی با ابراز خرسندی از حضور در جمع طلاب و مبلغان حوزه‌های علمیه خواهران، انتخاب مسیر طلبگی را در شرایط کنونی توفیقی ارزشمند دانست و اظهار داشت که بانوان طلبه در مسیری قدم گذاشته‌اند که در شرایط کنونی جامعه، مسئولیتی مهم و اثرگذار در عرصه فرهنگی و تربیتی بر عهده آنان قرار می‌دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده با اشاره به تجربه تاریخی تمدن اسلامی در اندلس، نسبت به تکرار الگوهای فروپاشی فرهنگی هشدار داد و گفت دشمن تلاش می‌کند با نفوذ تدریجی در سبک زندگی و تغییر ارزش‌ها، بنیان‌های فرهنگی جامعه را از درون تضعیف کند. وی افزود در چنین شرایطی، حوزه‌های علمیه خواهران می‌توانند به عنوان یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های فرهنگی و تربیتی، نقش مؤثری در تقویت بنیان خانواده و صیانت از ارزش‌های دینی و اخلاقی ایفا کنند.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران در ادامه بر ضرورت تغییر رویکرد مبلغان در مواجهه با مسائل اجتماعی تأکید کرد و گفت نباید فعالیت تبلیغی را صرفاً در چارچوب مقابله با آسیب‌ها و تهدیدها تعریف کرد، بلکه باید با نگاهی فرصت‌محور، ظرفیت‌های موجود در جامعه را شناسایی و برای اثرگذاری فرهنگی از آنها استفاده کرد.
ضرورت مضاعف‌سازی تلاش‌ها؛ نباید به داشته‌ها دلخوش بود
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران در نشست با مدیر، معاونان و کادر حوزه علمیه آذربایجان غربی، با اشاره به سابقه و تجربه ارزشمند مدیران و فعالان حوزوی اظهار داشت که این سابقه، پشتوانه‌ای ارزشمند و مایه امید است و باید از این سرمایه برای پیشبرد اهداف حوزه استفاده کرد.
وی با تأکید بر اینکه نباید به عملکرد موجود رضایت داد، افزود: با وجود همه تلاش‌هایی که تاکنون انجام شده است، نباید تصور کنیم آنچه انجام داده‌ایم کافی است؛ چراکه رضایت به وضعیت موجود می‌تواند انسان و مجموعه را از حرکت و پیشرفت بازدارد.
وی با اشاره به این موضوع در عرصه معنوی و سلوکی خاطرنشان کرد: سالک هر اندازه در مسیر معنوی پیشرفت کند، اگر به همان مرحله رضایت دهد و خود را در همان نقطه ببیند، از همان‌جا زمینه سقوط او فراهم می‌شود؛ این مسئله در عرصه فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی نیز یک هشدار جدی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده با بیان اینکه شرایط فرهنگی کشور نیازمند تلاش جدی‌تر است، تصریح کرد: نباید به آنچه هست و آنچه انجام می‌دهیم دلخوش باشیم؛ چراکه شرایط فرهنگی کشور حال خوبی ندارد و در زمینه تدین، شاخص‌های زیست عفیفانه و بسیاری از شاخص‌های فرهنگی، همچنان با وضعیت مطلوب فاصله داریم.
وی ادامه داد: با توجه به تشدید فشارهای دشمن، هر اندازه که تاکنون تلاش کرده‌ایم باید تلاش خود را مضاعف کنیم و این مسئله را یک تکلیف جدی بدانیم.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران با تأکید بر مسئولیت سنگین فعالان حوزوی در برابر آرمان‌های دینی و انقلابی گفت: اگر غیر از این عمل کنیم، پاسخگویی دشواری خواهیم داشت؛ چراکه در برابر ولی‌نعمت و صاحب‌الامر(عج) مسئول هستیم.
وی با اشاره به مجاهدت شهدا و خانواده‌های آنان اظهار داشت: ما مدیون خون شهدا و همچنین مجاهدت‌ها، تلاش‌ها، زجرها و تلخی‌هایی هستیم که مادران، همسران و فرزندان شهدا تحمل کرده‌اند و نباید این میراث گرانبها را فراموش کنیم.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده افزود: امروز ما وامدار صدها سال مجاهدت علمای شیعه هستیم؛ بزرگانی همچون شهید ثانی و دیگر عالمانی که در مسیر دین با تمام وجود و هستی خود مجاهده کردند و امروز ما بر سر سفره حاصل این مجاهدت‌ها نشسته‌ایم.
جمع‌بندی
سفر حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده مدیر حوزه‌های علمیه خواهران کشور به آذربایجان شرقی و غربی، تصویری روشن از اولویت‌های حوزه‌های علمیه خواهران در دوره جدید ترسیم کرد: تربیت بانوان عالم و توانمند به‌عنوان راهبرد اصلی، حضور طلاب خواهر در صف مقدم مقابله با آسیب‌های فرهنگی، گذار از نظام آموزش‌محور به چرخش تربیتی، پیوند تخصص علمی با اخلاق عملی، تقویت فرهنگ مقاومت و سواد رسانه، و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در خدمت معارف اسلامی. پیام این سفر برای فعالان حوزوی و فرهنگی روشن است: شرایط کنونی، نه زمان دلخوش کردن به داشته‌ها، بلکه زمان مضاعف کردن تلاش‌هاست.