عضو شورای شهر تهران گفت: رفت‌وآمدهای طولانی روزانه می‌تواند موجب افزایش تنش، اضطراب و کاهش کیفیت زندگی شود. توسعه حمل‌ونقل عمومی کارآمد، گسترش خطوط ریلی، مدیریت ترافیک و افزایش قابلیت پیاده‌روی معابر، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در ارتقای سلامت روان شهروندان مؤثر باشد.
به گزارش سایت دیدبان ایران؛سوده نجفی، عضو هیئت‌رئیسه شورای اسلامی شهر تهران، در چهارصد و سی‌وهفتمین جلسه شورا و هم‌زمان با روز جهانی و آغاز هفته سلامت روان، با اشاره به اهمیت سلامت روان در کیفیت زندگی و تاب‌آوری اجتماعی شهروندان، اظهار کرد: سلامت روان صرفاً به معنای فقدان بیماری یا اختلال نیست، بلکه توانایی افراد برای مقابله با فشارهای زندگی، برخورداری از کارآمدی و مشارکت مؤثر در جامعه را نیز در بر می‌گیرد.
وی با اشاره به شعار امسال سازمان جهانی بهداشت با عنوان «شنیده‌شدن تجربه‌های زیسته؛ صداهای واقعی، تغییر واقعی» و شعار هفته سلامت روان در کشور با عنوان «شنیدن روایت‌های جامعه؛ گامی برای عبور از بحران» و محور «شنیدن، آغاز حمایت»، افزود: سیاست‌گذاری در حوزه سلامت روان باید از شنیدن صدای واقعی مردم و شناخت مشکلات و آسیب‌های آنان آغاز شود؛ چراکه بدون شناخت تجربه‌های زیسته شهروندان، امکان برنامه‌ریزی مؤثر برای حمایت از آنان فراهم نخواهد شد.
نجفی با بیان اینکه سلامت روان موضوعی فراتر از حوزه درمان و نظام سلامت است، تصریح کرد: کیفیت فضاهای شهری، آلودگی‌های محیطی، وضعیت حمل‌ونقل عمومی، دسترسی به فضاهای سبز و عمومی و میزان برخورداری شهروندان از امکانات اجتماعی، همگی بر سلامت روان تأثیرگذارند و مدیریت شهری باید این موضوع را در برنامه‌ریزی‌ها و تصمیم‌گیری‌های خود مورد توجه قرار دهد.
عضو هیئت‌رئیسه شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به نقش انگ اجتماعی در تأخیر شهروندان برای دریافت خدمات تخصصی سلامت روان، خاطرنشان کرد: مدیریت شهری می‌تواند از طریق فرهنگ‌سراها، خانه‌های سلامت، تبلیغات محیطی و همکاری با مدارس، زمینه گفت‌وگو درباره سلامت روان را فراهم کند و فرهنگ مراجعه به مراکز تخصصی و کمک‌خواهی به‌موقع را در جامعه گسترش دهد.
وی همچنین با تأکید بر اهمیت توسعه فضاهای سبز و عمومی در ارتقای سلامت روان شهروندان، گفت: فضای سبز صرفاً عنصری تزئینی در شهر نیست، بلکه بخشی از زیرساخت‌های سلامت محسوب می‌شود. همچنین دسترسی عادلانه به فضاهای عمومی، کاهش آلودگی‌های محیطی و بهبود کیفیت فضاهای شهری باید در زمره اولویت‌های مدیریت شهری قرار گیرد.
تذکر درباره بارگذاری‌های شهری در محدوده ایستگاه‌های مترو
نجفی در ادامه با اشاره به طرح توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل همگانی (TOD)، نسبت به نحوه بارگذاری‌های ساختمانی و تجاری در محدوده ایستگاه‌های مترو تذکر داد و اظهار کرد: اصل توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی با هدف افزایش دسترسی شهروندان قابل قبول است، اما بر اساس گزارش‌های آسیب‌شناسی مورد اشاره، از مجموع ۲۹۸ ایستگاه بررسی‌شده، در محدوده ۲۳۹ ایستگاه افزایش تراکم اداری و تجاری و در محدوده ۸۷ ایستگاه نیز الگوی بلندمرتبه‌سازی پیشنهاد شده است.
وی افزود: در شرایطی که ناوگان حمل‌ونقل عمومی تهران با کمبود قطار و اتوبوس مواجه است و ظرفیت برخی سرانه‌های خدماتی محلات نیز محدود است، باید آثار این میزان بارگذاری بر ترافیک، کیفیت زندگی و آرامش روانی ساکنان به‌دقت بررسی شود.
عضو هیئت‌رئیسه شورای اسلامی شهر تهران تأکید کرد: طرح TOD نباید به ابزاری برای افزایش تراکم ساختمانی بدون توجه به ظرفیت‌های شهری تبدیل شود؛ ازاین‌رو، ضروری است پروژه‌های این حوزه از پیوست سلامت و ارزیابی اثرات اجتماعی برخوردار باشند.
نجفی با اشاره به تأثیر ترافیک بر سلامت روان شهروندان، خاطرنشان کرد: رفت‌وآمدهای طولانی روزانه می‌تواند موجب افزایش تنش، اضطراب و کاهش کیفیت زندگی شود. توسعه حمل‌ونقل عمومی کارآمد، گسترش خطوط ریلی، مدیریت ترافیک و افزایش قابلیت پیاده‌روی معابر، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در ارتقای سلامت روان شهروندان مؤثر باشد.
وی همچنین با اشاره به ضرورت توجه به نیازهای سالمندان، کودکان، نوجوانان و جوانان گفت: افزایش سالمندی جمعیت و تنهایی برخی سالمندان، در کنار فشارهای تحصیلی، چالش‌های هویتی و مسائل ناشی از حضور در فضای مجازی برای نوجوانان و جوانان، ضرورت توسعه فضاهای امن اجتماعی و تقویت امکانات فرهنگی و محله‌محور را دوچندان می‌کند. بنابراین، فضاهای شهری، باغ‌کتاب‌ها، پاتوق‌های محله‌ای و مناسب‌سازی معابر برای سالمندان و افراد دارای معلولیت باید در اولویت برنامه‌های اجرایی شهرداری قرار گیرند.
ضرورت حمایت روانی از شهروندان و نیروهای عملیاتی پس از بحران‌ها
نجفی با اشاره به تجربه بحران‌ها و جنگ‌های اخیر، بر ضرورت توجه به پیامدهای روانی این حوادث تأکید کرد و گفت: جنگ‌ها و بحران‌های امنیتی علاوه بر خسارات فیزیکی، می‌توانند احساس امنیت پایدار شهروندان را تحت تأثیر قرار دهند؛ ازاین‌رو، حمایت روانی از کودکان، خانواده‌های آسیب‌دیده و افرادی که در معرض این حوادث قرار گرفته‌اند، باید به‌صورت مستمر دنبال شود.
وی افزود: آتش‌نشانان، امدادگران و نیروهای عملیاتی شهرداری تهران که در خط مقدم مقابله با حوادث و بحران‌ها حضور دارند نیز به خدمات بازتوانی روانی و حمایت‌های تخصصی پس از پایان مأموریت‌های بحرانی نیازمندند. بازسازی زیرساخت‌های فیزیکی بدون توجه به ترمیم آسیب‌های روانی جامعه، نمی‌تواند به معنای تکمیل فرایند بازگشت به شرایط عادی باشد.
تأکید بر ایجاد شبکه ارجاع تخصصی میان خانه‌های سلامت و مراکز وزارت بهداشت
عضو هیئت‌رئیسه شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به برنامه جامع اقدام سلامت روان سازمان جهانی بهداشت تا سال ۲۰۳۰، اظهار کرد: ارتقای سلامت روان نیازمند برنامه‌ریزی فرابخشی، افزایش دسترسی عادلانه به خدمات، تقویت آمادگی روانی و اجتماعی در بحران‌ها و استقرار نظام پایش و ارزیابی مستمر است و نباید به برگزاری برنامه‌های مناسبتی یا ارائه آمارهای کمی از فعالیت‌های آموزشی محدود شود.
نجفی با اشاره به اعلام وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در شهریورماه ۱۴۰۵ مبنی بر فعالیت ۱۴۸ مرکز سلامت روانی ـ اجتماعی موسوم به «سراج» در کشور، افزود: ظرفیت تخصصی و درمانی دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی نیز فرصت مناسبی برای توسعه همکاری‌های بین‌بخشی در پایتخت فراهم کرده است.
وی تصریح کرد: شهرداری تهران برای ایفای نقش خود در حمایت از سلامت روان شهروندان، لزوماً به ایجاد ساختارهای اداری جدید یا ارائه خدمات درمانی موازی نیاز ندارد؛ بلکه باید سازوکاری مشخص برای آموزش عمومی، شناسایی نیازها در سطح محلات و ارجاع افراد نیازمند به مراکز تخصصی نظام سلامت کشور ایجاد کند.
نجفی در همین زمینه از حوزه سلامت شهرداری تهران پرسید: آیا میان ۳۵۲ خانه سلامت و مراکز اجتماعی شهرداری تهران با شبکه خدمات سلامت روان وزارت بهداشت و مراکز سراج، مسیر مشخص، استاندارد و قابل پیگیری برای ارجاع شهروندان، به‌ویژه آسیب‌دیدگان بحران‌ها و جنگ‌های اخیر، وجود دارد؟
وی ادامه داد: در صورت وجود چنین سازوکاری، ضروری است مشخص شود چه تعداد از شهروندان از طریق این شبکه شناسایی و ارجاع شده‌اند و نتایج خدمات درمانی و حمایتی ارائه‌شده به آنان چگونه ارزیابی شده است.
نجفی: ارزیابی اثربخشی برنامه‌های سلامت روان ضروری است
عضو هیئت‌رئیسه شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به برخی اقدامات پیشین شهرداری در حوزه سلامت اجتماعی و روان، گفت: در برنامه سوم توسعه شهر تهران به موضوعاتی همچون سلامت اجتماعی، سبک زندگی و بهداشت روان توجه شده و در سال‌های گذشته نیز برنامه‌هایی از سوی اداره کل سلامت شهرداری اجرا شده است. همچنین در جریان حوادث و جنگ‌های اخیر، اقداماتی از جمله اجرای طرح «ایران‌یار» با بیش از ۷۰۰ پایگاه مسجدی و انتشار محتوای مدیریت استرس برای بیش از پنج میلیون نفر اعلام شده است.
وی با قدردانی از تلاش‌های مجموعه اجرایی شهرداری افزود: گستردگی اطلاع‌رسانی و تعداد خدمات ارائه‌شده، به‌تنهایی نشان‌دهنده اثربخشی برنامه‌ها نیست؛ بلکه باید مشخص شود چه تعداد از شهروندان آسیب‌دیده غربالگری شده‌اند، چه افرادی پس از آموزش‌های اولیه تحت پیگیری قرار گرفته‌اند و چه شواهدی از کاهش اضطراب یا بهبود سلامت روان در محلات هدف وجود دارد.
نجفی با تأکید بر ضرورت حرکت به سمت سیاست‌گذاری مبتنی بر نتیجه، به مصوبه تشکیل «شورای راهبردی سلامت شهر تهران» اشاره کرد و گفت: این مصوبه در آبان‌ماه ۱۴۰۳ در شورای اسلامی شهر تهران به تصویب رسید و تکالیفی را برای شهرداری تعیین کرد؛ بااین‌حال، همان‌گونه که در تذکر رسمی چهارم مردادماه مطرح کردم، تا آن تاریخ حتی یک جلسه از این شورا تشکیل نشده بود.
وی خطاب به شهردار تهران خواستار ارائه توضیحات درباره وضعیت اجرای این مصوبه شد و افزود: لازم است مشخص شود پس از تذکر مردادماه، چه تعداد جلسه از شورای راهبردی سلامت تشکیل شده، چه تصمیماتی برای هماهنگی با دانشگاه‌های علوم پزشکی اتخاذ شده و چه میزان از تکالیف قانونی این شورا به مرحله اجرا رسیده است.
شش مطالبه برای ارتقای سلامت روان در تهران
نجفی در ادامه، شش مطالبه را برای بهبود وضعیت سلامت روان در پایتخت مطرح کرد و گفت:
۱. اجرای آزمایشی طرح «محله‌های سلامت‌محور» در مناطق ۲۲گانه تهران با هدف کاهش آلودگی صوتی، بهبود روشنایی و احیای فضاهای تعاملی.
۲. الزام به ارزیابی اثرات سلامت، به‌ویژه در طرح‌های TOD، ساخت مراکز تجاری بزرگ و بلندمرتبه‌سازی‌های متراکم در محدوده ایستگاه‌های مترو.
۳. کاهش تنش‌های محیطی و مناسب‌سازی فضاهای شهری برای کودکان، سالمندان و افراد دارای معلولیت با استفاده از شاخص‌های قابل سنجش.
۴. تدوین و اجرای سازو کار دائمی حمایت روانی پس از بحران‌ها و جنگ‌ها، با تمرکز بر غربالگری محلات پرخطر و ارائه بسته‌های حمایتی مستمر به آتش‌نشانان، امدادگران و نیروهای عملیاتی شهرداری.
۵. ایجاد شبکه ارجاع تخصصی از طریق اتصال ساختاری خانه‌های سلامت شهرداری به مراکز سراج و سامانه ۱۹۰ وزارت بهداشت، با هدف جلوگیری از موازی‌کاری و تسهیل دسترسی شهروندان به خدمات تخصصی.
۶. اجرای کامل مصوبه شورای راهبردی سلامت شهر تهران، تعیین تکلیف برگزاری جلسات و ارائه گزارش جامع سه‌ماهه به صحن علنی شورا.
بررسی طرح جامع ارتقای سلامت روان و تاب‌آوری اجتماعی شهروندان
عضو هیئت‌رئیسه شورای اسلامی شهر تهران در بخش پایانی سخنان خود از بررسی و نهایی‌سازی طرحی در کمیته سلامت و کمیته اجتماعی شورای اسلامی شهر تهران با عنوان «الزام شهرداری تهران به تدوین و اجرای برنامه جامع ارتقای سلامت روان و تاب‌آوری اجتماعی شهروندان با رویکرد سلامت در همه سیاست‌های شهری» خبر داد.
وی تأکید کرد: هدف از این طرح، تبدیل سلامت روان از موضوعی مناسبتی به یکی از محورهای مستمر مدیریت شهری، با ضمانت اجرایی، منابع مالی مشخص و شاخص‌های قابل سنجش است؛ البته تدوین این طرح نباید موجب تأخیر در اجرای مصوبه پیشین شورای راهبردی سلامت شود.
نجفی در پایان خاطرنشان کرد: شهر تنها مجموعه‌ای از بتن، آهن و آسفالت نیست، بلکه با جان و روان انسان‌ها معنا پیدا می‌کند. تهران زمانی شهری زیست‌پذیر، امن و توسعه‌یافته خواهد بود که شهروندان آن، در کنار برخورداری از خدمات و زیرساخت‌های شهری، احساس کرامت، آرامش، امید و امنیت روانی داشته باشند.