رئیس جهاددانشگاهی قم گفت: رهبر شهید حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای پیشگام توسعه فقه پزشکی و درمان ناباروری بودند و فتاوای ایشان در این عرصه بسیار راهگشا و سدشکن بود.
سیدرضا طباطبایی قمی رئیس جهاددانشگاهی و از پژوهشگران و اساتید حوزه درمان ناباروری و پژوهش های بین رشته ای در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه گفت: بکارگیری روش های نوین در حوزه ناباروری در سال ۱۹۷۸ و اولین بار توسط پرفسور ادوارد در سطح جهان رقم خورد و در فرآیند یک لقاح آزمایشگاهی، دختری به نام لوئیس براون چشم به جهان گشود.
وی افزود: نکته جالب آنکه به دلیل تغییر بنیادین در زایش انسان در آن مقطع، کلیسا به عنوان مهمترین مخالف این رویداد به صحنه آمد و پرفسور ادوارد نیز از جامعه دینی طرفد شد و به دلیل استمرار در همین مخالفت حتی مدت ها از محافل علمی به دور ماند.
پژوهشگر علوم ژنتیک و درمان ناباروری با ذکر این مطلب که در اواسط دهه ۷۰ این دانش وارد کشور شد اظهار کرد: با ورود این دانش به کشور و با توجه به اینکه این دانش، از ممالکت غربی توسعه و تکثیر یافته بود و به همین دلیل نیازمند بررسی های علمی فقهی و حقوقی متناسب با شریعت مقدس بود. از همان مقطع نیز با ارتباطی که پزشکان با حوزه های علمیه و مراکز علمی پژوهشی و علمای اعلام داشتند و همچنین احساس نیازی که حوزه به این دانش نوظهور حس شد، این ورود به شکل جدی آغاز شد و سرفصل های علمی و پژوهشی در این زمینه تدوین شد.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه این دانش به ویژه در حوزه جنین شناسی، دانش ایستایی نیست و دائما در حال تغییر است نیازمند همراهی فقه پویا است. در واقع پویایی و رشد و توسعه علمی به شکل موازی با هم باید پیش رود.
طباطبایی قمی بیان کرد: در فواصلی که تولید دانش در این عرصه در کشور رونق یافت ارتباطات بروکراتیک و حقوقی و قانونی نیزشکل گرفت و در اواخر سال ۸۲ در بحث انتقال جنین موصوبه ای در مجلس تصویب شد. این قانون یک روال خاصی را از فرایند آرمایش اولیه گرفته و تا تشخیص در نظر گرفته است. در این فرایند پس از آزمایش و تشخیص از طریق مراجعه به مراجع قضایی و دادگاه خانواده مجوز اخذ انتقال جنین به مراکز درمانی داده می شود و زوجین نیز با مراجعه به این مراکز کار درمان را انجام می دهند.
وی در پاسخ به این سؤال که با ورود و توسعه این علم در ایران کدام یک از مراجع با این رویکرد همراه شدند گفت: پیشگام ورود به این حوزه در زمینه فتاوای مرتبط به توسعه علوم لقاح آزمایشگاهی و درمان ناباروری فتاوای ارزشمند رهبر شهید، حضرت آیت الله العظمی خامنه ای بود. فتاوای ایشان بسیار راهگشا و سدشکن بود. البته مراجع دیگر نیز در زمینه های صدور فتوا و اجازات فقهی ورود جدی داشتند، ولی ارتباط مستمر امام شهید با مرکز جهاددانشگاهی و ارتباط با این حوزه به ویژه پژهشگاه رویان باعث شد به مجموعه فتاوای ارزشمندی دست یابیم که نقش مهمی در توسعه این علم در کشور داشت.
موسسات حوزوی و فعالیت های بین رشته ای بین فقه و علوم ژنتیک و باروری های مدرن
وی بیان کرد: پس از مدتی بسیاری از مراکز حوزوی و حتی ظرفیت های پزشکی به شکل بین رشته ای به این حوزه ورود یافتند و ظرفیت هایی در حوزه فقه پزشکی در مراکزی چون مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) در قم ایجاد شد. مرکز موضوع شناسی احکام فقهی که ارتباط بسیار عمیقی با دفتر رهبر معظم انقلاب داشت نیز تلاش های خوبی در این زمینه انجام داد. همچنین جامعه المصطفی نیز تحقیقات فقه پزشکی را وارد چرخه آموزشی و پژوهشی خود کرد. در کل موسسات حوزوی تلاش کرده اند تا با نزدیکی خود به علوم جدیدی روابط علمی میان رشته ای جدیدی ایجاد کنند و پژوهشگران جوان حوزوی در کنار اساتید حوزه و دانشگاه مسیر روشن تری در مسیر تقنینی این حوزه ترسیم کنند.
مهمترین چالش های حقوقی در زمینه اهدای جنین در کشور
طباطبایی قمی اظهار کرد: مهمترین مساله ای که در حوزه های مختلف داریم مسائل مرتبط به اهداء است. حتی در حوزه اهدای جنین نواقص بسیاری در قانون و پیوست های اجرایی وزارت بهداشت وجود دارد.
وی افزود: در زمینه اهدای تخمک و اسپرم فاقد قانون هستیم. اگرچه این کار به دلیل اختلاف آرا در مراکز جهاددانشگاهی انجام نمی شود ولی در کشور شاهد اهدای اسپرم و تخمک هستیم که این موارد فاقد قانون است و نکته اساسی تری که در این زمینه وجود دارد ثبت اهدا است.
طباطبایی قمی با هشدار نسبت به عواقب عدم ثبت انتقال ها در کشور بیان کرد: ثبت اهدای جنین و تخمک و اسپرم از جمله وظایف وزارت بهداشت است که هنوز سامانه ای در این زمینه وجود ندارد. حتی ثبت احوال نیز باید در این زمینه ورود کرده و به ثبت این اهدا بپردازد. با ادامه این نابسامانی، در آینده نزدیک با مشکلاتی در این زمینه مواجه خواهیم شد. اگرچه ورود به عرصه های نوپدید نیازمند ایجاد زیرساخت های فقهی و علمی در قالب سمینارهای مشترک بین حوزه و دانشگاه و ظرفیت یابی برای ایجاد زیرساخت های این چنینی است.
علوم تجربی بدون زیرساخت علوم انسانی به بیراهه می رود
رئیس جهاد دانشگاهی قم تصریح کرد: بدون زیرساخت های عمیق و متقن و چارچوب بندی شده علوم انسانی نمی توانیم در علوم تجربی به موفقیت برسیم. زمانی که زیربنای علوم تجربی درست نباشد قطعا نمی توانیم در زمینه توسعه علوم تجربی، اقتصاد، اجتماع، فرهنگ و... به نتیجه درستی برسیم. بخصوص اینکه می خواهیم عرصه های نو را با اصول فقهی و حقوقی و اخلاقی مطابقت دهیم. از این رو نیازمند آن هستیم که زیرساخت های مربوطه با همراهی حوزه و دانشگاه را فراهم آوریم.
وی در ایان گفت: نظریه پردازی علوم انسانی و فقهی و تقنینی در کنار هم یک قالب بندی قانونی صحیح ایجاد می کند که منویات فقهی را با ابزار قانون به سیر عمل و دستور کار اجتماعی مبدل می کند. تا زمانی که تخطی از این اصول فقهی، تخطی و مورد خلاف برشمرده نشود نمی توانیم جلوی بسیاری از موارد غیر اخلاقی و غیر انسانی را بگیریم.