در پی انتقادهای دیوان محاسبات و کمیسیون بهداشت مجلس از عملکرد تأمین ذخایر راهبردی دارو و تجهیزات پزشکی، سازمان غذا و دارو اعلام کرد از ۳۵۰ میلیون دلار منابع ارزی پیش‌بینی‌شده برای خریدهای جدید، حدود ۲۷۰ میلیون دلار به مرحله تحویل رسیده و از ۲۴ هزار میلیارد تومان منابع ریالی نیز تنها ۱۳ هزار میلیارد تومان تحویل شده است. این سازمان همچنین درباره تأمین‌نشدن یا تأمین ناقص ۸۱۹ قلم از مجموع یک‌هزار و ۹۱ قلم، خواستار تفکیک اقلام و بررسی وضعیت قراردادها و موجودی بازار شد.

سازمان غذا و دارو در واکنش به انتقادها و ابهامات مطرح شده از سوی دیوان محاسبات و کمیسیون بهداشت مجلس درباره عملکرد تأمین ذخایر راهبردی دارو و تجهیزات پزشکی، اعلام کرد: از ۳۵۰ میلیون دلار منابع ارزی پیش‌بینی‌شده برای خریدهای جدید، حدود ۲۷۰ میلیون دلار به مرحله تحویل رسیده و از ۲۴ هزار میلیارد تومان منابع ریالی نیز تاکنون ۱۳ هزار میلیارد تومان تحویل شده است.

به گزارش سلامت نیوز، این سازمان با تأکید بر تفاوت میان تخصیص منابع، قراردادهای خرید و تحویل واقعی کالا، اعلام کرد: ارزیابی عملکرد این برنامه باید با تفکیک اقلام تأمین‌نشده و ناقص، وضعیت قراردادها و موجودی بازار انجام شود.

در این گزارش آمده است: تأمین ذخایر راهبردی دارو، تجهیزات و ملزومات پزشکی و شیرخشک بر اساس اسناد بالادستی از جمله قانون برنامه هفتم پیشرفت و قوانین بودجه سنواتی، یکی از اولویت‌های مهم نظام سلامت کشور است. این مأموریت با هدف افزایش تاب‌آوری زنجیره تأمین و اطمینان از دسترسی پایدار بیماران به اقلام ضروری، در سازمان غذا و دارو دنبال شده است.

در بهمن ۱۴۰۳، با مجوز برداشت یک میلیارد دلار از منابع صندوق توسعه ملی برای حوزه سلامت موافقت شد. از این مبلغ، حدود ۳۰۰ میلیون دلار برای تسویه بخشی از بدهی‌ها و مطالبات قبلی و ۷۰۰ میلیون دلار برای خریدهای جدید و تقویت ذخایر راهبردی در نظر گرفته شد.
در سازوکار اجرایی این برنامه نیز ۳۵۰ میلیون دلار برای خرید از تولیدکنندگان داخلی و ۳۵۰ میلیون دلار برای خریدهای خارجی پیش‌بینی شد. با وجود اختصاص این منابع، اجرای برنامه در شرایطی آغاز شد که ردیف بودجه‌ای مستقل و مشخصی برای تأمین ذخایر شش‌ماهه پیش‌بینی نشده بود و سازمان برای پیشبرد این مأموریت با محدودیت‌ها و فشارهای مالی، اجرایی و قراردادی مواجه بود.

همچنین باید میان تصویب منابع، تخصیص، دسترسی عملیاتی به ارز و منابع ریالی، انجام پرداخت‌ها، انعقاد قرارداد و تحویل نهایی کالا تفاوت قائل شد؛ چراکه این مراحل از نظر اجرایی یکسان نیستند و هر یک تابع شرایط و زمان‌بندی خاص خود هستند. در خصوص میزان خریدهای انجام‌شده، از مجموع ۳۵۰ میلیون دلار منابع ارزی پیش‌بینی‌شده برای این بخش، حدود ۲۷۰ میلیون دلار به مرحله تحویل رسیده است. همچنین از مجموع ۲۴ هزار میلیارد تومان منابع ریالی، تاکنون حدود ۱۳ هزار میلیارد تومان تحویل شده و مابقی نیز در قالب قراردادهای منعقدشده قرار دارد که بخشی از آن با اختلافات قراردادی و موضوعات مربوط به قیمت مواجه است.

این ارقام ضرورت تفکیک میان میزان خرید، تعهدات قراردادی و تحویل واقعی اقلام را نشان می‌دهد. انعقاد قرارداد به‌تنهایی به معنای تحویل کالا نیست و بخشی از قراردادها ممکن است همچنان در مراحل تولید، تأمین مواد اولیه، انتقال ارز، واردات یا تعیین تکلیف اختلافات قراردادی قرار داشته باشند. از این رو ارزیابی هر قرارداد باید با توجه به وضعیت اجرایی، تعهدات طرفین و زمان‌بندی تحویل انجام شود. در اجرای این مأموریت، سازمان غذا و دارو با فشارهای قابل توجه مالی، اجرایی و قراردادی مواجه بود.
با وجود ملاحظات اولیه درباره برخی ابعاد فرآیند، مصوبات دولت و تخصیص منابع، سازمان را مکلف به انجام خرید و تأمین ذخایر راهبردی کرد. همکاران بخش‌های مختلف به‌ویژه حوزه‌های دارو، تجهیزات پزشکی و مالی، تلاش گسترده‌ای برای پیشبرد این مأموریت انجام دادند و اقدامات صورت‌گرفته با توجه به محدودیت‌ها و فشارهای آن مقطع، در مجموع بهترین راهکار ممکن برای پیشبرد کار بود.

در خصوص اعلام تأمین‌نشدن یا تأمین ناقص ۸۱۹ قلم از مجموع یک‌هزار و ۹۱ قلم نیز برای ارزیابی دقیق، تفکیک وضعیت اقلام ضروری است. باید مشخص شود چه تعداد از اقلام اساساً تأمین نشده و چه تعداد به‌صورت ناقص تحویل شده‌اند؛ میزان کسری هر قلم از نظر تعداد و ارزش چقدر بوده، مهلت قراردادهای مربوطه در زمان ارزیابی به پایان رسیده یا همچنان در جریان بوده و تاریخ مبنای محاسبه موجودی و تحویل چه زمانی است.
همچنین وضعیت تولید و موجودی این اقلام در شبکه تأمین و توزیع باید مشخص شود تا امکان قضاوت دقیق درباره میزان تحقق تعهدات فراهم باشد. نکته مهم دیگر، تفاوت میان تحقق ذخیره شش‌ماهه و دسترسی به اقلام در شبکه تأمین و توزیع کشور است. ممکن است موجودی یک قلم به سطح ذخیره هدف‌گذاری‌شده نرسیده باشد اما تولید آن استمرار داشته و از طریق شبکه توزیع در دسترس مراکز درمانی و بیماران قرار گرفته باشد.

بنابراین نرسیدن موجودی یک قلم به سطح ذخیره هدف‌گذاری‌شده لزوماً به معنای نبود آن در بازار یا اختلال در دسترسی بیماران نیست و این دو شاخص باید به‌صورت مستقل ارزیابی شوند. فرآیند تأمین اقلام سلامت‌محور به عوامل متعددی از جمله تأمین مواد اولیه، انتقال ارز، پرداخت به تولیدکنندگان و فروشندگان خارجی، ظرفیت تولید، واردات، حمل‌ونقل و تشریفات گمرکی وابسته است. در این زنجیره، دستگاه‌های مختلفی از جمله وزارت بهداشت، بانک مرکزی، مجموعه‌های تخصیص‌دهنده ارز، گمرک و شرکت‌های تولیدی و وارداتی نقش دارند. از این رو، ارزیابی عملکرد هر بخش باید متناسب با اختیارات، مسئولیت‌ها و میزان دسترسی آن به منابع و امکانات انجام شود.
ارزیابی عملکرد سال گذشته همچنین باید با در نظر گرفتن شرایط اقتصادی، محدودیت‌های ناشی از تحریم، دشواری‌های انتقال ارز و تغییر هزینه‌های تولید و واردات صورت گیرد. در برخی موارد، افزایش هزینه مواد اولیه و اجزای وارداتی در کنار محدودیت‌های قیمت‌گذاری، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. استمرار تولید و واردات در چنین شرایطی نیازمند هماهنگی سیاست‌های ارزی، تجاری، قیمت‌گذاری و تأمین است.

تجربه جنگ دوازده‌روزه نیز نشان داد که استمرار تأمین دارو و تجهیزات پزشکی تا چه اندازه به آمادگی زنجیره تأمین و هماهنگی دستگاه‌های مسئول وابسته است. سازمان غذا و دارو با استفاده از ظرفیت‌های موجود و همکاری تولیدکنندگان، واردکنندگان و شرکت‌های توزیع‌کننده، پیگیری تأمین اقلام ضروری را ادامه داده است. استمرار فعالیت این مجموعه‌ها و حفظ ظرفیت تولید، واردات و توزیع، از الزامات مهم پایداری نظام تأمین فرآورده‌های سلامت‌محور به شمار می‌رود. در حال حاضر، سازمان غذا و دارو با همکاری معاونت‌های غذا و داروی دانشگاه‌های علوم پزشکی، وضعیت تأمین و موجودی اقلام ضروری را به‌صورت مستمر و شبانه‌روزی می‌کند. مدیریت ذخایر راهبردی، استمرار تولید و واردات و اطمینان از دسترسی بیماران به دارو و تجهیزات پزشکی، همچنان از اولویت‌های اصلی سازمان است. ارزیابی دقیق عملکرد برنامه ذخایر راهبردی باید بر پایه اطلاعات تفکیک‌شده مالی، ارزی، قراردادی و عملیاتی انجام شود.

بررسی زمان واقعی دسترسی به منابع، میزان پرداخت‌ها، وضعیت سفارش‌ها، تعهدات قراردادی، مقدار تحویل و موجودی اقلام در شبکه توزیع، امکان قضاوت منصفانه و تعیین دقیق مسئولیت هر یک از دستگاه‌های دخیل را فراهم می‌کند.

سازمان غذا و دارو با تأکید بر ضرورت نظارت و شفافیت در اجرای این مأموریت، آمادگی دارد مستندات مربوط به روند تخصیص منابع، خریدها، قراردادها و میزان تحویل اقلام را در اختیار مراجع نظارتی قرار دهد. در این مسیر، ارزیابی عملکرد باید علاوه بر میزان تحقق ذخایر راهبردی، شرایط اجرایی و نقش همه دستگاه‌های دخیل در زنجیره تأمین را نیز در بر گیرد. هدف نهایی، صرفاً تحقق اعداد و ارقام قراردادی نمی باشد؛ بلکه استمرار تولید، واردات و توزیع و حفظ دسترسی بیماران به دارو و تجهیزات پزشکی است. تحقق این هدف به تأمین به‌موقع منابع، هماهنگی سیاست‌ها و همکاری مؤثر همه اجزای زنجیره تأمین نیاز دارد. / سالم خبرش